Chuyển đổi số báo chí phải hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giá trị mới

Chiều 25/9, tại TP. Quảng Ninh, Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 đã diễn ra với chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Tham dự Diễn đàn có ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; ông Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Quảng Ninh; bà Vũ Thị Mai Anh, Phó Chủ tịch UBND TP. Quảng Ninh; ông Nguyễn Minh Chung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy MTTQ; ông Phan Văn Hùng, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân; ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam.

Về phía Hội Nhà báo Việt Nam có nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Nguyễn Đức Lợi, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam.

Diễn đàn có sự tham dự của nhà báo Trần Đức Vinh, Tổng Biên tập Báo Công lý, cùng hơn 100 đại biểu là lãnh đạo, tổng biên tập, phó tổng biên tập các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương, đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và phóng viên.

Từ chuyển đổi số đến hệ sinh thái giá trị báo chí

Phát biểu tại Diễn đàn, Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc cho rằng, chuyển đổi số không thể dừng ở việc xây dựng hạ tầng hay phát triển nội dung số. Điều quan trọng hơn là các cơ quan báo chí phải thay đổi tư duy quản trị, tạo ra những giá trị mới và từng bước hình thành một hệ sinh thái giá trị báo chí phù hợp với không gian phát triển mới.

Theo ông Lưu Đình Phúc, AI đang được ứng dụng ngày càng sâu trong hoạt động báo chí, từ xử lý văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, dữ liệu đến những hệ thống có khả năng thực hiện liên tiếp nhiều tác vụ. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là lựa chọn công cụ nào mà là tòa soạn sử dụng AI ở cấp độ nào, vào việc gì và quản trị ra sao.

Ông cho rằng, các cơ quan báo chí cần xây dựng cơ chế quản trị AI thống nhất, xác định rõ phạm vi sử dụng, nguyên tắc dữ liệu, trách nhiệm của từng bộ phận; đồng thời đánh giá các rủi ro pháp lý, đạo đức biên tập, vận hành và uy tín trước khi lựa chọn nhà cung cấp công nghệ.

Ở góc độ Hội Nhà báo Việt Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Nguyễn Đức Lợi nhận định, công nghệ số, dữ liệu lớn, AI và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cách thông tin được tạo ra cũng như cách công chúng tiếp nhận thông tin. Không gian mới mở ra cơ hội để các cơ quan báo chí thay đổi mô hình tổ chức, phương thức sản xuất, phân phối nội dung và tiếp cận công chúng.

Ông đặt vấn đề các tòa soạn phải nhận diện rõ cơ hội mới, nắm bắt nhanh, đúng và vận dụng hiệu quả vào thực tiễn. Luật Báo chí năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 cũng mở thêm không gian phát triển cho báo chí, hướng tới hoạt động chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn, có trách nhiệm và bền vững.

Đề xuất lập liên minh báo chí để bảo vệ nội dung

Từ thực tiễn hoạt động của tòa soạn, Tổng Biên tập VnExpress Phạm Hiếu đưa ra một vấn đề ngày càng rõ trong kỷ nguyên AI: báo chí phải bảo vệ giá trị nội dung trước hoạt động thu thập, truy xuất và khai thác dữ liệu của các hệ thống AI.

Theo ông Phạm Hiếu, các cơ quan báo chí không nên đơn độc xử lý vấn đề này. Ông đề xuất Hội Nhà báo Việt Nam xem xét khả năng hình thành một liên minh giữa các cơ quan báo chí để cùng xây dựng giải pháp kỹ thuật, bảo vệ nội dung và có tiếng nói chung khi làm việc với các tổ chức, nền tảng công nghệ.

VnExpress đã triển khai một số biện pháp kỹ thuật nhằm hạn chế hệ thống AI truy cập và khai thác nội dung. Sau đó, lượng người dùng và lượt xem của báo giảm khoảng 4%. Dù vậy, ông Phạm Hiếu cho rằng đây là lựa chọn cần thiết để bảo vệ thương hiệu và nội dung của cơ quan báo chí.

Ông cũng cho rằng AI có thể giúp tòa soạn thay đổi cách tổ chức trang chủ, thay vì duy trì một “trang nhất” cố định. Việc phân tích dữ liệu và hành vi độc giả có thể hỗ trợ cá nhân hóa nội dung, đưa thông tin phù hợp tới từng nhóm công chúng.

Một đề xuất khác được Tổng Biên tập VnExpress đưa ra là nghiên cứu các nền tảng công nghệ dùng chung cho báo chí, có khả năng đo lường, phân tích dữ liệu và đánh giá hành vi độc giả. Đây có thể là giải pháp hỗ trợ những cơ quan báo chí còn hạn chế về nguồn lực công nghệ.

Không chạy theo công nghệ bằng mọi giá

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh cho rằng, những khó khăn trong chuyển đổi số cũng mở ra cơ hội để các tòa soạn đổi mới phương thức hoạt động, nhưng cần đầu tư có trọng tâm, tránh dàn trải.

Ông đặc biệt lưu ý việc AI đang làm thay đổi cả hoạt động sản xuất và phân phối nội dung. Khi người dùng ngày càng nhận thông tin trực tiếp từ các hệ thống AI, báo chí phải quan tâm đến khả năng nội dung được nhận diện, trích dẫn và cấp phép, đồng thời giải quyết bài toán chia sẻ giá trị từ nguồn nội dung báo chí.

Theo ông Lê Quốc Minh, các tòa soạn cần nhìn lại toàn bộ cấu trúc hoạt động giai đoạn 2026-2030, từ quản trị, công nghệ, dữ liệu, nhân lực đến sản xuất nội dung và kinh tế báo chí. AI cần được triển khai theo lộ trình, gắn với chuẩn hóa, thử nghiệm và nâng cao năng lực công nghệ thay vì chạy theo từng công cụ riêng lẻ.

Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Phùng Công Sưởng cũng chỉ ra bài toán nguồn lực, khi nhiều tòa soạn khó bố trí nhân sự chuyên trách và kinh phí cho công nghệ. Từ thực tế của đơn vị, ông cho rằng chuyển đổi số không chỉ là “biết” công nghệ mà quan trọng hơn là biết cách ứng dụng vào công việc; đồng thời cần tăng cường hợp tác với doanh nghiệp công nghệ và các trường đại học.

Quảng Ninh mở rộng không gian báo chí số

Từ thực tiễn địa phương, nhà báo Nguyễn Thế Lãm, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Chủ tịch Hội Nhà báo TP. Quảng Ninh cho rằng, các chủ trương mới về công tác tư tưởng, tổ chức bộ máy và phát triển báo chí đang mở thêm dư địa để cơ quan báo chí địa phương đổi mới.

Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đang chú trọng phát triển sản phẩm trên nền tảng số, mở rộng hệ sinh thái nội dung, phối hợp phát triển nội dung truyền hình trên VTVgo, khai thác dữ liệu công chúng và dữ liệu nội dung phục vụ sản xuất. Cùng với đó là việc tận dụng dữ liệu truyền hình để sản xuất video ngắn, phát triển các kênh nội dung trên mạng xã hội và bổ sung tiện ích cho Báo Quảng Ninh điện tử.

Ông Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam Quảng Ninh cho rằng, báo chí có vai trò giúp chính quyền nhìn nhận thực tiễn đầy đủ hơn. Công nghệ và phương thức truyền tải có thể thay đổi, nhưng tính chân thật, chính xác, chiều sâu và trách nhiệm xã hội vẫn là những giá trị cốt lõi làm nên uy tín của báo chí với công chúng.

Từ những trao đổi tại diễn đàn, bài toán chuyển đổi số của báo chí được đặt trong một phạm vi rộng hơn: không chỉ làm báo nhanh hơn bằng công nghệ, mà phải tổ chức lại tòa soạn, phát triển sản phẩm, bảo vệ nội dung, hiểu công chúng và liên kết nguồn lực. Đó cũng là cơ sở để các cơ quan báo chí từng bước xây dựng hệ sinh thái giá trị mới trong không gian phát triển đang thay đổi nhanh chóng.