Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của kinh tế số

Tham gia thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh có Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang.

Góp ý về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao những đổi mới của dự thảo, nhất là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh số hóa, định danh bưu gửi và quản lý dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, cần tiếp tục làm rõ ranh giới pháp lý giữa bưu chính với vận tải, logistics; cơ chế hậu kiểm; bảo vệ dữ liệu cá nhân; tính bền vững của dịch vụ bưu chính công ích và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, thị trường bưu chính Việt Nam đã thay đổi mạnh mẽ cả về quy mô và tính chất. Năm 2025, sản lượng đạt khoảng 4 tỷ bưu gửi, tăng 12 lần so với năm 2010; doanh thu đạt khoảng 87.000 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần; số doanh nghiệp tăng từ khoảng 40 lên 760. Đáng chú ý, hơn 90% sản lượng bưu gửi, kiện hàng hóa gắn với thương mại điện tử.

Theo Chủ tịch Quốc hội, bưu chính không còn chỉ là dịch vụ chuyển phát thư tín truyền thống mà đang trở thành một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số, gắn trực tiếp với sự phát triển của thương mại điện tử và dòng chảy hàng hóa.

Việc sửa đổi Luật Bưu chính vì vậy là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo động lực phát triển thị trường và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Điểm đột phá của dự thảo là chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký, từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên nền tảng điện tử, dự kiến giảm số lượng thủ tục hành chính từ 14 xuống còn một thủ tục đăng ký điện tử.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng thay đổi này phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, giảm rào cản gia nhập thị trường và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, hậu kiểm chỉ thực sự hiệu quả khi có dữ liệu đầy đủ, minh bạch và năng lực giám sát phù hợp. Do đó, cần làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp, nhất là thông tin định danh, hành trình bưu gửi và các sự cố phát sinh; đồng thời quy định yêu cầu số hóa phù hợp với quy mô doanh nghiệp, có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ.

Về phạm vi điều chỉnh, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung tiêu chí cụ thể để phân định hoạt động bưu chính với vận tải, kho bãi và logistics độc lập. Việc xác định phải căn cứ vào bản chất hoạt động, không chỉ dựa trên tên gọi dịch vụ hay hình thức tổ chức kinh doanh, qua đó tránh tình trạng quản lý chồng chéo hoặc bỏ sót đối tượng. Dự thảo cũng cần làm rõ trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể tham gia chuỗi cung ứng, nhất là doanh nghiệp logistics và các nền tảng công nghệ điều phối đơn hàng.

Đối với việc định danh bưu gửi và quản lý theo mức độ rủi ro, Chủ tịch Quốc hội đánh giá quy định mỗi bưu gửi có mã định danh duy nhất là bước tiến quan trọng, giúp chủ động phòng ngừa, kiểm soát vi phạm. Tuy nhiên, việc thu thập và xử lý dữ liệu phải bảo đảm nguyên tắc tối thiểu cần thiết, phân tầng rủi ro minh bạch, tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, không tạo thêm gánh nặng cho người dân và doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu duy trì dịch vụ bưu chính phổ cập, công ích, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo. Cơ chế bù đắp chi phí cần dựa trên chi phí thực tế, minh bạch, có kiểm toán độc lập, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Đồng thời, cần ưu tiên phát triển các điểm phục vụ bưu chính đa năng, kết hợp cung ứng dịch vụ công trực tuyến và các dịch vụ số thiết yếu.

Về bảo vệ người sử dụng dịch vụ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại, nghiên cứu cho phép người nhận có khoảng thời gian hợp lý, chẳng hạn 24 hoặc 48 giờ, để kiểm tra hàng hóa và phát hiện hư hỏng, mất mát bên trong bưu gửi. Đồng thời, cần xem xét loại trừ giới hạn bồi thường đối với thiệt hại do lỗi cố ý của doanh nghiệp. Cơ chế hậu kiểm đối với doanh nghiệp không trực tiếp vận hành mạng bưu chính cũng cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm và mức độ rủi ro của từng mô hình kinh doanh.

Đánh giá tổng thể dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra tập trung hoàn thiện bốn vấn đề: làm rõ ranh giới pháp lý giữa bưu chính với vận tải, logistics; xây dựng hệ thống dữ liệu và cơ chế hậu kiểm thực chất; bảo đảm cơ chế tài chính công bằng, minh bạch đối với dịch vụ bưu chính công ích; cân bằng giữa tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm an ninh, an toàn mạng lưới.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đại biểu, giải trình thấu đáo và tiếp tục hoàn thiện dự thảo với chất lượng cao nhất, bảo đảm đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.