Chống buôn người trong kỷ nguyên số

Nhận diện những thủ đoạn buôn bán người trên không gian mạng

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng đã điều tra 120 vụ mua bán người trong và ngoài nước, với 323 bị can và 146 nạn nhân. Trong đó, gần 71% nạn nhân là phụ nữ; khoảng 76% bị cưỡng bức lao động, 19,3% bị bóc lột tình dục và số còn lại bị mua bán vì các mục đích khác.

Nếu như trước đây, tội phạm mua bán người chủ yếu diễn ra trực tiếp thông qua mối quan hệ cá nhân, môi giới lao động, kết hôn hoặc di cư trái phép thì hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, các hoạt động mua bán người ngày càng dựa vào các nền tảng số để tuyển mộ, dụ dỗ và kiểm soát nạn nhân.

Không gian mạng tạo điều kiện thuận lợi cho tội phạm vì nó cung cấp môi trường ẩn danh, khó truy vết, dễ tiếp cận người dùng ở mọi độ tuổi và vùng miễn. Các nền tảng như Facebook, Tiktok, Telegram, Zalo, WeChat, Instagram… trở thành công cụ để các đối tượng phạm tội tiếp cận nạn nhân dưới vỏ bọc của “người quen”, “tình yêu ảo”, “công ty tuyển dụng quốc tế”, hay “chương trình từ thiện, học bổng, nghệ thuật”.

Những nạn nhân điển hình là phụ nữ trẻ, học sinh, sinh viên, người tìm việc làm hoặc người dân vùng sâu vùng xa - nhóm người thường thiếu thông tin pháp luật và dễ bị tác động tâm lý bởi các chiêu trò lừa đảo “việc nhẹ, lương cao”, “làm online tại nhà”, “lấy chồng nước ngoài giàu có”...

Sau khi bị dụ dỗ, nhiều người bị đưa ra nước ngoài, vào các khu vực hẻo lánh hoặc các trung tâm cờ bạc trực tuyến, livestream khiêu dâm, bị bóc lột sức lao động hoặc cưỡng ép mại dâm. Không ít trường hợp bị đe doạ, cưỡng bức, giam giữ và buộc phải tham gia vào các hoạt động phạm pháp.

Các thủ đoạn lừa đảo liên quan đến mua bán người qua mạng đang ngày càng tinh vi và biến tướng phức tạp. Trong đó, có thể nhận diện một số chiêu trò phổ biến như các đối tượng tạo lập tài khoản giả mạo trên mạng xã hội, sử dụng hình ảnh đẹp, lời nói ngọt ngào để tiếp cận người dùng, đặc biệt là phụ nữ trẻ hoặc người cô đơn. Sau khi tạo dụng “mối quan hệ tình cảm ảo”, chúng đưa ra lời mời kết hôn, du lịch hoặc về sống tại nước ngoài, sau đó bán nạn nhân cho các tổ chức buôn người.

Thông qua các trang web tuyển dụng, trung tâm môi giới lao động ảo, các đối tượng quảng cáo những công việc với thu nhập hấp dẫn ở nước ngoài hoặc ở trong nước nhưng không yêu cầu bằng cấp. Khi nạn nhân đồng ý, họ bị yêu cầu nộp phí, giao nộp giấy tờ cá nhân và sau đó bị đưa đến các khu vực xa xôi, mất liên lạc với gia đình.

Ngoài ra, các đối tượng còn sử dụng chiêu trò “tuyển người mẫu, diễn viên, streamer”, dụ dỗ trẻ em, thanh thiếu niên gửi ảnh, clip nhạy cảm, rồi sử dụng các tài liệu này để khống chế, đe doạ, ép buộc nạn nhân tham gia các hoạt động livestream khiêu dâm, sản xuất nội dung độc hại hoặc bị bán cho các đường dây mại dâm.

Bên cạnh đó, các phần mềm nhắn tin mã hoá hoặc nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới như Telegram, WhatsApp, Discord được sử dụng để điều hành đường dây, trao đổi nạn nhân, thu tiền chuộc hoặc quản lý nạn nhân bị ép làm việc trái pháp luật.

Tăng cường phòng ngừa tội phạm buôn bán người qua mạng

Mua bán người - một trong những loại tội phạm xâm hại nghiêm trọng nhất đến quyền con người, là một vấn đề nóng toàn cầu. Tình hình tội phạm mua bán người đang diễn ra phức tạp trên thế giới cũng như Việt Nam. Nạn nhân bị mua bán ra nước ngoài bị bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lừa đảo, cưỡng đoạt, cướp tài sản, có trường hợp dẫn đến chết người, gây ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.

Trước tình hình tội phạm diễn biến phức tạp, để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, bảo vệ nạn nhân và đấu tranh với tội phạm mua bán người trên môi trường số, các cơ quan chức năng đã triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp như tiếp tục hoàn thiện pháp luật theo hướng cụ thể hóa các hành vi sử dụng công nghệ thông tin để thực hiện tội phạm mua bán người, bao gồm hành vi dụ dỗ, tuyển dụng giả, cưỡng bức qua mạng, khống chế bằng dữ liệu cá nhân, clip nhạy cảm…

Tăng cường phối hợp quốc tế trong chia sẻ thông tin, hỗ trợ điều tra, dẫn độ và kiểm soát dữ liệu điện tử liên quan đến các nền tảng xuyên biên giới. Các cơ quan chức năng cần chủ động làm việc với các công ty công nghệ lớn để yêu cầu hỗ trợ pháp lý, gỡ bỏ nội dung vi phạm và khoá tài khoản lừa đảo.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, đoàn thể đẩy mạnh giáo dục, truyền thông và phổ biến pháp luật về kỹ năng sử dụng mạng an toàn, nhận diện lừa đảo, bảo vệ dữ liệu cá nhân và kịp thời tố giác hành vi bất thường. Các hoạt động này thường được lồng ghép vào trường học, khu dân cư, cơ sở đào tạo nghề, với nội dung dễ hiểu, thiết thực, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Cùng với đó, hệ thống tiếp nhận, xử lý thông tin tố giác tội phạm mua bán người trực tuyến được xây dựng. Người dân có thể khai báo trực tuyến để cơ quan công an kiểm tra, xác minh và xử lý trong thời gian ngắn nhất thông qua ứng dụng VNeID, Tổng đài quốc gia 111 và số điện thoại khẩn cấp 113.

Song song với đó, năng lực đội ngũ cán bộ Công an, Kiểm sát, Toà án trong điều tra số, phân tích dữ liệu, truy vết trên mạng, khai thác thiết bị điện tử và hợp tác quốc tế về tội phạm công nghệ cao liên tục được nâng cao.

Không gian mạng, dù mang lại nhiều giá trị tích cực, cũng là môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là đối với các nhóm dễ bị tổn thương. Tội phạm mua bán người sử dụng công nghệ cao đang trở thành một thách thức lớn, đòi hỏi pháp luật phải thay đổi linh hoạt, sát thực tế, phù hợp với tốc độ phát triển của xã hội số.