Bài học rút ra từ ASIAD 2026

Khoảng cách trình độ và hụt hơi ở môn trọng điểm tại ASIAD 2026

Đoàn thể thao Việt Nam tham dự ASIAD 2026 với 498 thành viên, trong đó có 348 tuyển thủ tranh tài ở 30 môn thể thao. Trước khi bước vào đại hội, ngành thể thao đặt mục tiêu giành từ 4 đến 6 HCV.

Mục tiêu tranh vàng của đoàn Việt Nam chủ yếu đặt vào 3 môn bắn súng, karate và cầu mây, bởi đây là những môn từng mang về HCV tại ASIAD 2022. Thế nhưng, ngoài cầu mây và karate vẫn bảo vệ được HCV, bắn súng cùng nhiều môn trọng điểm khác đều không đạt được kỳ vọng.

Trưởng đoàn thể thao Việt Nam tại ASIAD 2026, ông Nguyễn Hồng Minh - Phó Cục trưởng Cục Thể dục Thể thao Việt Nam - đã thẳng thắn thừa nhận: “Nhìn một cách trực diện, kết quả của đoàn Việt Nam vẫn còn khoảng cách khá xa so với mục tiêu đặt ra ban đầu, tức giành từ 4 HCV trở lên. Thể thao Việt Nam đang có phần hụt hơi và rơi vào thế bám đuổi so với các nước trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia hay Indonesia.

Sự cạnh tranh tại đấu trường châu lục ngày càng khốc liệt. Nhiều bộ môn trọng điểm như điền kinh, bơi, rowing hay cử tạ của chúng ta gặp rất nhiều thử thách trước các đối thủ vượt trội và chưa thể tạo nên sự bứt phá. Đây là bài học rất lớn về công tác dự báo sức mạnh đối thủ, sự chuẩn bị điểm rơi phong độ, cũng như chiến lược đầu tư dài hơi cho các môn thể thao Olympic”.

Nhìn vào thành tích tại ASIAD 2026, có thể thấy rõ khoảng cách ấy. Nhiều đội tuyển thể thao Việt Nam đã phải ra về trắng tay ở những môn nằm trong hệ thống Olympic như bơi, thể dục dụng cụ, cử tạ, đấu kiếm, bắn cung, vật, cầu lông...

Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh nhìn nhận: “ASIAD là sân chơi tiệm cận đẳng cấp Olympic. Khi các cường quốc như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Bahrain... đưa đến đây những tuyển thủ có đẳng cấp hàng đầu Olympic, khoảng cách về trình độ, khoa học, công nghệ và y học thể thao giữa họ và chúng ta càng lộ rõ. Đây là bài học rất đắt giá về việc định vị lại chiến lược đầu tư trọng điểm, thay vì dàn trải ở quá nhiều nhóm môn”.

Từ bỏ lối mòn, bước ra “biển lớn”

Không đạt được mục tiêu đề ra tại ASIAD 2026 không phải một cú sốc bất ngờ. Những hạn chế của thể thao Việt Nam đã được nhìn thấy từ nhiều năm qua. Điều đáng nói là sau mỗi thất bại, chúng ta đều nhận ra vấn đề, đều chỉ ra nguyên nhân, nhưng khoảng cách với những nền thể thao hàng đầu châu lục vẫn chưa được thu hẹp đáng kể.

Để khắc phục thất bại tại ASIAD 2026 và rút ngắn khoảng cách với các cường quốc thể thao châu lục, bài học lớn nhất là phải dũng cảm từ bỏ áp lực thành tích bằng mọi giá tại SEA Games. Việc thống trị bảng tổng sắp huy chương Đông Nam Á không giúp cải thiện được thành tích mà còn lãng phí tài nguyên.

Vì vậy, thể thao Việt Nam cần định hình lại mô hình đầu tư sao cho có trọng tâm, trọng điểm. Tập trung cho nhóm môn Olympic với 80% ngân sách, chuyên gia ngoại giỏi nhất, và các chuyến tập huấn dài hạn tại châu Âu, Mỹ, Hàn Quốc cho các môn trọng điểm như Bắn súng, Điền kinh, Bơi lội, Cử tạ, Bắn cung.

Thay vì đầu tư cho cả đội tuyển, cần lọc ra nhóm 10–15 vận động viên "mũi nhọn" có khả năng tranh chấp huy chương châu lục để chăm sóc theo chế độ đặc biệt (như cách Philippines đầu tư cho Carlos Yulo hay Thái Lan đầu tư cho Taekwondo).

Bên cạnh đó cần quyết liệt làm một cuộc cách mạng hóa Khoa học Thể thao, Dinh dưỡng và Y học thể thao. Việc để các vận động viên nén đau thi đấu hoặc mất nhiều năm để phục hồi sau chấn thương dây chằng là sự lãng phí tài năng rất lớn.

Thực đơn cho vận động viên đỉnh cao không thể chỉ dừng lại ở đủ mà phải giúp vận động viên tích trữ năng lượng để có sức bền mỗi khi thi đấu.

Ứng dụng AI và cảm biến sinh học để phân tích kỹ thuật, động tác và chỉ số cơ thể giống như các nước Nhật Bản, Hàn Quốc đang làm để tối ưu hóa thành tích.

Xây dựng chân đế vững chắc từ thể thao học đường, lấy thể thao học đường làm gốc: Phải biến các trường học (từ tiểu học đến đại học) thành nơi phát hiện năng khiếu, thay vì chỉ dựa vào các trung tâm thể dục thể thao địa phương.

Cần có cơ chế mở, ưu đãi thuế để thu hút các tập đoàn kinh tế lớn đầu tư xây dựng các học viện thể thao tư nhân chuyên nghiệp (như mô hình bóng đá phong trào đã làm thành công).

Nhiều vận động viên Việt Nam gặp áp lực tâm lý nặng nề khi ra đấu trường lớn do thiếu cơ hội cọ xát đỉnh cao. Vận động viên cần được tạo điều kiện tham gia hệ thống giải thế giới thường xuyên để tích lũy điểm số, làm quen với áp lực khán đài và sự tinh quái của các đối thủ mạnh, thay vì chỉ "tập chay" trong nước rồi đi thi đấu.

Sau mỗi kỳ ASIAD hay Olympic, thể thao Việt Nam lại nói về khoảng cách trình độ, về đầu tư, về khoa học công nghệ, về công tác đào tạo và chuẩn bị lực lượng. Vấn đề bây giờ là có đủ quyết tâm và cách làm để thay đổi hay không. Đó mới là điều người hâm mộ chờ đợi và kỳ vọng.