Bắc Ninh: Khơi nguồn lực văn hóa, tạo đòn bẩy phát triển bền vững

Sức sống của vùng đất "một mét vuông ba di sản"

Xứ Kinh Bắc xưa, nay là tỉnh Bắc Ninh, được ví như một bảo tàng sống với rất nhiều các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể. Đây là cái nôi của Phật giáo Việt Nam với chùa Dâu cổ kính, nơi khởi nguồn của những triết lý nhân văn sâu sắc, hay chùa Phật Tích với kiến trúc điêu khắc thời Lý đạt đến đỉnh cao nghệ thuật. Mỗi ngôi làng, mỗi con sông nơi đây đều mang trong mình một câu chuyện lịch sử, một huyền thoại gắn liền với công cuộc dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Không chỉ có hệ thống di tích đồ sộ, Bắc Ninh còn sở hữu một "kho báu" phi vật thể vô giá mà đỉnh cao là Dân ca Quan họ - di sản đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Sức sống của Quan họ không nằm trong phòng kính hay các băng đĩa lưu trữ, mà hiện hữu sinh động trong đời sống hằng ngày của người dân. Từ những canh hát đối đáp giao duyên mộc mạc ở sân đình đến những câu CLB Quan họ của các thế hệ măng non, dòng chảy âm nhạc ấy chính là sợi dây thừng buộc chặt tình làng nghĩa xóm, nuôi dưỡng tâm hồn con người Bắc Ninh qua bao thế hệ.

Bên cạnh đó, hồn cốt quê hương còn được lưu giữ vẹn nguyên qua các làng nghề thủ công mỹ nghệ danh tiếng. Tiếng đục đẽo của làng gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, sắc màu rực rỡ từ giấy điệp của tranh dân gian Đông Hồ, ánh lửa bập bùng của làng gốm Phù Lãng hay tiếng quai búa rộn ràng ở làng đúc đồng Đại Bái... Tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu, một hệ sinh thái nhân văn độc nhất vô nhị mà không một trung tâm công nghiệp thuần túy nào có được.

Từ "tiêu sản" đến "tài sản" - Động lực cốt lõi thúc đẩy kinh tế

Theo Lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh, bảo tồn văn hóa không còn là một công việc mang tính "tiêu sản" – tức là chỉ chi ngân sách để trùng tu, gìn giữ – mà đã thực sự trở thành một loại "tài sản" sinh lời bền vững. Tỉnh Bắc Ninh đã nhìn nhận các giá trị di sản là nguồn tài nguyên đặc biệt, là bệ phóng cho ngành công nghiệp văn hóa và du lịch dịch vụ chất lượng cao.

Sự kết hợp giữa di sản tâm linh và văn hóa trải nghiệm đã biến Bắc Ninh thành một điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Khách du lịch đến đây không chỉ để chiêm bái, cầu an tại các ngôi chùa cổ mà còn để đắm mình vào không gian văn hóa làng nghề, tự tay trải nghiệm quy trình làm tranh Đông Hồ hay vuốt gốm Phù Lãng. Những lễ hội truyền thống quy mô lớn như hội Lim, hội đền Đô, hội chùa Phật Tích, chùa Bổ Đà, chùa Vĩnh Nghiêm... không chỉ đóng vai trò gắn kết cộng đồng mà còn là đòn bẩy kích cầu tiêu dùng, phát triển kinh tế ban đêm và tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương.

Đáng chú ý, bản sắc văn hóa độc đáo chính là "vũ khí mềm" giúp Bắc Ninh tạo sự khác biệt trong cuộc đua thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Các tập đoàn đa quốc gia khi tìm kiếm điểm dừng chân không chỉ quan tâm đến hạ tầng giao thông hay chính sách thuế, họ đặc biệt chú trọng đến môi trường sống và chiều sâu văn hóa của bản xứ.

Một môi trường an lành, một cộng đồng văn minh, thân thiện và giàu lòng mến khách – vốn được hun đúc từ triết lý "trọng nghĩa, trọng tình" của người Quan họ chính là thỏi nam châm vô hình giữ chân các nhà đầu tư lớn và đội ngũ chuyên gia toàn cầu đến sinh sống, làm việc lâu dài.

Trong kỷ nguyên số, Bắc Ninh cũng nhanh chóng ứng dụng công nghệ để bảo tồn văn hóa. Dự án số hóa các di tích lịch sử, xây dựng bản đồ du lịch thông minh và lưu trữ kỹ thuật số các làn điệu Quan họ cổ đang được triển khai mạnh mẽ. Nhờ công nghệ, những giá trị di sản nghìn năm vượt qua giới hạn về không gian và thời gian, tiếp cận gần hơn với giới trẻ và bạn bè quốc tế chỉ qua một cú chạm.

Phát triển thần tốc nhưng không mất bản sắc

Chặng đường phía trước của Bắc Ninh đặt ra bài toán lớn về việc giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra với tốc độ chóng mặt, áp lực từ các khu công nghiệp và sự du nhập của các xu hướng văn hóa toàn cầu, nguy cơ mai một bản sắc là điều luôn hiện hữu.

Tầm nhìn chiến lược của Bắc Ninh là xây dựng một "thành phố công nghiệp hiện đại, văn minh, giàu bản sắc văn hóa Kinh Bắc". Điều này có nghĩa là công nghiệp hóa không đánh đổi bằng môi trường và văn hóa. Ngược lại, văn hóa phải là bộ lọc, là chất xúc tác để định hình một nền công nghiệp xanh, sạch và nhân văn. Các không gian văn hóa làng quê, các kiến trúc đình chùa phải được tôn trọng và bảo vệ nghiêm ngặt trong các quy hoạch đô thị.

Gìn giữ văn hóa ở Bắc Ninh không có nghĩa là khép kín hay bảo thủ, mà là sự tiếp biến có chọn lọc. Tỉnh Bắc Ninh đang hướng tới việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa mới. Biến Tranh Đông Hồ thành các sản phẩm mỹ thuật ứng dụng đương đại, đưa âm hưởng Quan họ vào các bản phối nhạc hiện đại là cách mà thế hệ trẻ Bắc Ninh đang tiếp nối cha ông để văn hóa sống mãi.

Bắc Ninh hôm nay đang vươn mình mạnh mẽ để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Trên hành trình vạn dặm ấy, di sản văn hóa Kinh Bắc chính là chiếc neo định vị, giữ cho con thuyền Bắc Ninh không bị hòa tan giữa làn sóng toàn cầu hóa. Đầu tư cho văn hóa chính là khoản đầu tư cho tương lai, đảm bảo cho một sự phát triển bền vững, thịnh vượng và nhân văn.