Xe máy vào cao tốc: Hành trình ngắn, hiểm họa dài

Phớt lờ cảnh báo

Việc điều khiển xe mô tô, xe thô sơ đi vào đường cao tốc không chỉ vi phạm luật mà còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.

Theo lực lượng chức năng, hạ tầng của đường cao tốc được thiết kế dành riêng cho ô tô với vận tốc trung bình 80–120 km/h. Trong khi đó, xe máy chỉ phù hợp với tốc độ dưới 60 km/h. Sự chênh lệch vận tốc lớn khiến nguy cơ va chạm tăng cao. Thậm chí, chỉ cần một cú giật tay lái hoặc va quệt nhẹ, hậu quả có thể là thảm khốc.

Cấu trúc kỹ thuật của đường cao tốc với mặt đường phẳng, dốc dài, tầm nhìn xa lại chính là “bẫy” nguy hiểm đối với xe hai bánh. Khi tai nạn xảy ra, không có lề đường đủ rộng để tránh né hay thoát hiểm. Không ít vụ va chạm đã để lại hậu quả thương tâm.

Năm 2024, trên tuyến cao tốc Nội Bài – Lào Cai, hai xe máy chạy ngược chiều đối đầu với ô tô tải chở rác, khiến 4 người tử vong tại chỗ. Trước đó, tại Đại lộ Thăng Long (Hà Nội), một vụ va chạm giữa xe khách và xe máy cũng cướp đi sinh mạng của người điều khiển phương tiện khi chiếc xe máy đi vào làn đường chỉ dành cho ô tô.

Những vụ việc đau lòng ấy không chỉ là những con số thống kê, mà còn là lời cảnh báo về ý thức tham gia giao thông, cũng như sự coi thường pháp luật và mạng sống của một số người. Không chỉ nguy hiểm cho bản thân người đi xe máy, việc “lọt” vào đường cao tốc còn gây tâm lý bất an cho tài xế ô tô, đặc biệt trong điều kiện thời tiết xấu, đêm tối, mưa lớn, sương mù dày đặc. Một xe máy bất ngờ xuất hiện giữa làn cao tốc có thể khiến tài xế mất lái, dẫn đến chuỗi va chạm dây chuyền.

Mặc dù hệ thống biển báo, rào chắn, camera giám sát đã được lắp đặt tại hầu hết các cửa ngõ cao tốc, song tình trạng xe máy “chui” vào cao tốc vẫn chưa được ngăn chặn triệt để.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng xe máy đi vào đường cao tốc, trong đó nguyên nhân chính vẫn là do ý thức của người điều khiển phương tiện. Không ít người dân còn mang tâm lý “đi nhanh cho tiện”, sẵn sàng vi phạm quy định để rút ngắn quãng đường, dù biết rõ mức độ nguy hiểm. Bên cạnh đó, một phần nguyên nhân đến từ những hạn chế khách quan như hạ tầng đường gom chưa đồng bộ, một số khu vực thiếu đường song hành hoặc lối rẽ thuận tiện, khiến người dân chọn cách đi tắt. Công tác giám sát, tuần tra tuy đã được tăng cường nhưng chưa thể bao quát toàn tuyến do lực lượng chức năng mỏng và hệ thống camera chưa phủ kín.

Thực tế, tại nhiều khu vực ven đô, không ít người dân cho rằng việc “băng lên” cao tốc chỉ nhằm rút ngắn vài phút di chuyển. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp luật, đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng; còn xét về an toàn giao thông, đó là sự liều lĩnh có thể phải trả giá bằng tính mạng. Nhiều hình ảnh từ camera hành trình ghi lại cảnh xe máy len lỏi giữa dòng ô tô chạy tốc độ cao, thậm chí chạy ngược chiều để tìm lối thoát, cho thấy mức độ nguy hiểm cũng như sự coi thường quy định của một bộ phận người tham gia giao thông.

Theo Nghị định số 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ, từ năm 2025, hành vi đi xe máy vào đường cao tốc sẽ bị xử lý nghiêm khắc hơn. Cụ thể, phạt từ 4–6 triệu đồng và trừ 6 điểm trên giấy phép lái xe đối với người điều khiển mô tô, xe gắn máy đi vào cao tốc (trừ phương tiện bảo trì, cứu hộ). Nếu hành vi này gây tai nạn giao thông, mức phạt tăng lên 10–14 triệu đồng, trừ 10 điểm, đồng thời tước quyền sử dụng giấy phép lái xe có thời hạn hoặc vĩnh viễn, tùy mức độ vi phạm.

Việc áp dụng cơ chế trừ điểm giấy phép lái xe được đánh giá là bước tiến quan trọng, giúp người dân nhận thức rõ hơn hậu quả lâu dài của mỗi lần vi phạm. Khi số điểm bị trừ về mức 0, người vi phạm sẽ mất quyền điều khiển phương tiện, qua đó tạo tác động trực tiếp đến ý thức chấp hành pháp luật giao thông.

Thay đổi thói quen

Để hạn chế tình trạng xe máy đi vào đường cao tốc, chỉ dựa vào xử phạt là chưa đủ. Thực tế cho thấy, hành vi vi phạm này xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen, từ hạn chế về hạ tầng đến thói quen di chuyển của người dân, đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện hơn.

Trước hết, tại các địa phương có tuyến cao tốc đi qua, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống đường gom, cầu vượt dân sinh và các tuyến song hành. Khi người dân có lộ trình hợp pháp, thuận tiện, nhu cầu “đi tắt” lên cao tốc sẽ giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ trong giám sát giao thông cần được đẩy mạnh. Hệ thống camera tự động, kết hợp phân loại phương tiện và nhận diện biển số, không chỉ giúp phát hiện sớm các trường hợp xe máy đi vào cao tốc mà còn hỗ trợ lực lượng chức năng xử lý kịp thời, hạn chế nguy cơ xảy ra tai nạn.

Ở góc độ truyền thông, cần chuyển từ tuyên truyền chung chung sang cung cấp thông tin cụ thể, dễ hiểu, gắn với tình huống thực tế. Việc minh họa bằng hình ảnh, dữ liệu tai nạn hoặc các tình huống đã xảy ra có thể giúp người dân nhận diện rõ hơn mức độ rủi ro, thay vì chỉ dừng ở khuyến cáo mang tính khẩu hiệu.

Cuối cùng, việc hình thành thói quen tuân thủ quy định giao thông là quá trình lâu dài, cần sự phối hợp đồng bộ giữa quản lý nhà nước, hạ tầng kỹ thuật và ý thức của người tham gia giao thông. Khi các điều kiện này được cải thiện đồng thời, tình trạng xe máy đi vào đường cao tốc mới có thể được kiểm soát một cách bền vững.