Xây dựng TAND hai cấp TP Hải Phòng theo tinh thần “Vì nhân dân phục vụ”

Thấm nhuần tư tưởng vì dân - tạo nền tảng cho đổi mới toàn diện

Thực hiện Chỉ thị của Chánh án TANDTC với phương châm công tác: “Đổi mới, Đoàn kết, Trách nhiệm, Kỷ cương, Chất lượng, Vì Công lý”, gắn với lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với ngành Tòa án: “Phụng công, thủ pháp, chí công vô tư”, “gần dân, hiểu dân, giúp dân, học dân”, cùng phát biểu chỉ đạo quan trọng của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Tòa án nhân dân: “Ngành Tòa án phấn đấu trở thành pháo đài chính trị - pháp lý vững chắc của Đảng”, Đảng ủy, lãnh đạo TAND TP. Hải Phòng đã xác định rõ: lấy nhân dân làm trung tâm, lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo chất lượng công lý.

Trên tinh thần đó, Đảng ủy, lãnh đạo TAND TP. Hải Phòng, đứng đầu là đồng chí Lưu Tuấn Dũng, đã ban hành hai nghị quyết chuyên đề có ý nghĩa thiết thực và lâu dài là: Nghị quyết “Xanh - sạch - đẹp” và Nghị quyết “Vì nhân dân phục vụ”. Đây không chỉ là những khẩu hiệu mang tính định hướng, mà đã và đang được cụ thể hóa bằng những hành động, quy trình, việc làm rất cụ thể trong từng khâu công tác của Tòa án hai cấp.

Trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị đang thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, cải cách hành chính theo hướng “chuyển từ tư duy hành chính sang tư duy phục vụ”, TAND TP. Hải Phòng xác định rõ: nếu không thay đổi cách nghĩ, cách làm, không đặt mình vào vị trí của người dân thì mọi cải cách đều trở nên hình thức. Chính từ nhận thức đó, nhiều giải pháp mạnh mẽ, đồng bộ, mang tính đột phá đã được triển khai, tạo chuyển biến rõ nét trong thực tiễn.

Giải quyết đơn trong ngày - bước khởi đầu của nền tư pháp phục vụ

Một trong những giải pháp được triển khai sớm và mang lại hiệu quả rõ rệt là thực hiện tiếp nhận, xử lý và thụ lý đơn trong ngày làm việc. Theo đó, tất cả các đơn khởi kiện, đơn yêu cầu khi được tiếp nhận đều phải được xử lý ngay trong ngày. Đơn đủ điều kiện thì thụ lý giải quyết ngay; đơn cần sửa đổi, bổ sung chỉ được yêu cầu sửa đổi một lần duy nhất, tập trung vào những nội dung, tài liệu, chứng cứ thực sự quan trọng.

Cán bộ làm công tác tiếp dân có trách nhiệm hướng dẫn đầy đủ, cụ thể, dễ hiểu; tuyệt đối không gây phiền hà, sách nhiễu. Thông tin về cán bộ tiếp dân, lãnh đạo trực tiếp tham gia ca trực như họ tên, chức vụ, số điện thoại đều được niêm yết công khai, tạo sự minh bạch và trách nhiệm.

Trên cơ sở quy trình chung do TAND thành phố ban hành, mỗi Tòa án đã xây dựng quy trình tiếp công dân và xử lý đơn trong ngày phù hợp với đặc điểm của từng đơn vị. Sau nhiều tháng triển khai đồng bộ tại Tòa án hai cấp, mô hình này đã nhận được sự đồng tình, ủng hộ rộng rãi của nhân dân, được dư luận đánh giá cao.

Quan trọng hơn, việc giải quyết đơn trong ngày đã góp phần rút ngắn thời gian tố tụng, giảm chi phí, công sức đi lại cho đương sự, luật sư; tạo sự thông thoáng, nhanh gọn trong thủ tục hành chính tư pháp, từng bước hình thành hình ảnh Tòa án thân thiện, gần dân, vì dân.

Đưa tố tụng xuống cơ sở - đột phá lớn vì lợi ích của nhân dân

Điểm nhấn nổi bật, mang tính chiến lược và được xem là bước đột phá mạnh mẽ nhất của TAND TP. Hải Phòng chính là chủ trương thực hiện từ 50 đến 60% các bước tố tụng ở cơ sở, trực tiếp “xuống với nhân dân”.

Giải pháp này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, bỏ cấp huyện, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, khiến khoảng cách địa lý từ các xã, phường đến trụ sở TAND thành phố hoặc TAND các khu vực trở nên xa hơn, có nơi lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm kilômét.

Thực tiễn cho thấy, phần lớn đương sự là người dân có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, hạn chế về phương tiện đi lại; trong đó có nhiều người già, người yếu thế, phụ nữ, trẻ em. Nếu mọi hoạt động tố tụng đều tập trung tại trụ sở Tòa án, thì chính họ là những người chịu nhiều thiệt thòi nhất.

Việc đưa 50 - 60% các bước tố tụng xuống cơ sở không chỉ giúp giảm gánh nặng đi lại, chi phí, thời gian cho nhân dân, mà còn góp phần giải quyết nhanh chóng, dứt điểm các tranh chấp, hạn chế khiếu kiện kéo dài, vượt cấp. Các hoạt động như xác minh, thu thập chứng cứ, hòa giải, đối thoại, lấy lời khai… được thực hiện ngay tại địa phương đã giúp quá trình tố tụng trở nên linh hoạt, hiệu quả và sát thực tiễn hơn.

Quan trọng hơn, tố tụng tại cơ sở còn mang ý nghĩa giáo dục, tuyên truyền pháp luật sâu sắc; giúp người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình, từ đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Đối với cán bộ, Thẩm phán, việc trực tiếp xuống cơ sở giúp tránh tư duy chủ quan, duy ý chí, tiếp cận vụ việc một cách toàn diện, khách quan hơn; qua đó bảo đảm các phán quyết của Tòa án thấu tình, đạt lý, đúng pháp luật và hợp lòng dân.

Chính trong quá trình “gần dân, hiểu dân, giúp dân” ấy, đội ngũ cán bộ Tòa án được tôi luyện về bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp, nuôi dưỡng “tâm sáng và trái tim nhân ái”, những giá trị cốt lõi của người Thẩm phán nhân dân.

Công lý gần dân - nền tảng của niềm tin và sự đồng thuận xã hội

Thực tiễn triển khai cho thấy, khi Tòa án chủ động đến với nhân dân, công lý không còn là khái niệm xa vời mà trở thành giá trị hiện hữu, dễ tiếp cận. Người dân cảm nhận rõ sự thay đổi trong cách làm, cách phục vụ của Tòa án, từ đó hình thành niềm tin vững chắc vào công lý, vào pháp luật và vào các thiết chế tư pháp.

Chủ trương đưa tố tụng xuống cơ sở của TAND TP. Hải Phòng không chỉ là giải pháp tình thế, mà là tư duy cải cách bền vững, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Đây cũng là minh chứng sinh động cho việc hiện thực hóa phương châm: “Tòa án là chỗ dựa công lý của nhân dân”.

Với những giải pháp đồng bộ, sáng tạo, đi đầu, TAND hai cấp TP. Hải Phòng đang từng bước khẳng định vai trò là “pháo đài chính trị - pháp lý” vững chắc, góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật, ổn định xã hội và phục vụ hiệu quả sự phát triển bền vững của thành phố Cảng anh hùng.