Từ 1/7, quy định rõ trách nhiệm của Tòa án trong hoạt động dẫn độ

Nhằm bảo đảm thực hiện thống nhất Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư liên tịch số 06/2026/TTLT-BCA-BQP-BNG-BTP-TANDTC-VKSNDTC ngày 22/6/2026 quy định chi tiết một số điều của Luật Dẫn độ.

Thông tư hướng dẫn cụ thể các quy định liên quan đến việc thông báo về hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ, nguyên tắc không truy cứu trách nhiệm hình sự ngoài phạm vi yêu cầu dẫn độ, thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ và trình tự chuyển giao người bị dẫn độ. Trong đó, nhiều nội dung xác định rõ vai trò, trách nhiệm của Tòa án nhân dân trong quá trình thực hiện hoạt động tương trợ tư pháp về hình sự.

Một trong những nội dung đáng chú ý là quy trình xem xét việc đưa ra thông báo liên quan đến hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ. Theo Thông tư, sau khi cơ quan có thẩm quyền xác minh các điều kiện liên quan đến người bị yêu cầu dẫn độ, Bộ Công an sẽ tổ chức lấy ý kiến của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Văn phòng Chủ tịch nước và các cơ quan liên quan trước khi quyết định hoặc trình Chủ tịch nước xem xét đối với những trường hợp thuộc thẩm quyền.

Việc tham gia ý kiến của Tòa án nhân dân tối cao góp phần bảo đảm quá trình xem xét yêu cầu dẫn độ được thực hiện trên cơ sở đúng quy định của pháp luật Việt Nam, phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên cũng như yêu cầu bảo vệ quyền con người trong hoạt động hợp tác quốc tế về hình sự.

Thông tư cũng quy định rõ, khi người bị yêu cầu dẫn độ có khả năng bị áp dụng hoặc thi hành hình phạt tử hình, việc Việt Nam đưa ra cam kết liên quan đến hình phạt tử hình phải được xem xét theo trình tự chặt chẽ với sự tham gia của các cơ quan Trung ương, trong đó có Tòa án nhân dân tối cao.

Bên cạnh đó, văn bản hướng dẫn cụ thể nguyên tắc không truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc buộc thi hành án đối với người bị dẫn độ về tội khác với tội đã nêu trong yêu cầu dẫn độ, đồng thời không dẫn độ người đó cho bên thứ ba, trừ các trường hợp Luật Dẫn độ cho phép.

Đối với các trường hợp nước ngoài đề nghị Việt Nam cho phép truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án về tội danh khác, hoặc đề nghị dẫn độ người đã được dẫn độ cho nước thứ ba, Bộ Công an có trách nhiệm lấy ý kiến của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các bộ, ngành liên quan trước khi quyết định chấp nhận hoặc không chấp nhận yêu cầu.

Một điểm đáng chú ý khác là Thông tư đã xác định cụ thể thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ của các cơ quan tiến hành tố tụng theo từng giai đoạn giải quyết vụ án.

Theo đó, trong giai đoạn xét xử, Tòa án đang thụ lý vụ án là cơ quan chủ trì lập yêu cầu dẫn độ. Trường hợp Tòa án yêu cầu cơ quan điều tra truy nã bị can hoặc bị cáo thì cơ quan điều tra sẽ chủ trì lập yêu cầu dẫn độ theo quy định.

Quy định này góp phần phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất để Tòa án thực hiện nhiệm vụ trong hoạt động hợp tác quốc tế về hình sự, nhất là đối với các vụ án có bị can, bị cáo bỏ trốn ra nước ngoài.

Ngoài việc quy định thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ, Thông tư cũng hướng dẫn trình tự chuyển giao người bị dẫn độ sau khi quyết định dẫn độ có hiệu lực. Bộ Công an chủ trì tổ chức việc chuyển giao sau khi thống nhất với nước yêu cầu về thời gian, địa điểm và phương thức thực hiện. Quá trình bàn giao phải kiểm tra nhân thân, tình trạng sức khỏe của người bị dẫn độ và lập biên bản bàn giao bằng tiếng Việt và tiếng Anh, bảo đảm tính minh bạch và giá trị pháp lý.

Việc ban hành Thông tư liên tịch số 06/2026/TTLT-BCA-BQP-BNG-BTP-TANDTC-VKSNDTC đã cụ thể hóa các quy định của Luật Dẫn độ, đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và các bộ, ngành trong giải quyết các yêu cầu dẫn độ. Đối với hệ thống Tòa án, Thông tư tạo cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ lập yêu cầu dẫn độ ở giai đoạn xét xử, tham gia xem xét các vấn đề pháp lý liên quan đến hình phạt tử hình và phối hợp xử lý các yêu cầu dẫn độ theo đúng quy định của pháp luật và các cam kết quốc tế của Việt Nam.