Trợ giúp pháp lý chỗ dựa vững chắc cho đồng bào dân tộc thiểu số Thái Nguyên

Thông qua mạng lưới trợ giúp lưu động, truyền thông pháp luật tại cơ sở và đội ngũ nòng cốt ở thôn, bản, quyền tiếp cận công lý của người dân ngày càng được bảo đảm thực chất, hiệu quả.

Trong quá trình phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trợ giúp pháp lý giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Trước đây, do hạn chế về nhận thức pháp luật, điều kiện đi lại khó khăn và tâm lý e ngại, nhiều người dân khi xảy ra tranh chấp thường chọn cách “tự thỏa thuận”, chấp nhận thiệt thòi hoặc để mâu thuẫn kéo dài. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đưa dịch vụ trợ giúp pháp lý đến tận thôn, bản.

Những năm qua, tỉnh Thái Nguyên triển khai công tác trợ giúp pháp lý theo hướng chủ động, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Hằng năm, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh phối hợp với các địa phương tổ chức hàng chục buổi tuyên truyền pháp luật tại các xã vùng sâu, vùng xa, tập trung vào những nội dung sát sườn như đất đai, hôn nhân gia đình, thừa kế, thủ tục hành chính tư pháp, hòa giải tranh chấp dân sự, các chính sách dành cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Tại xóm Khe Hai và xóm Liên Phương, xã Văn Lăng, nơi có đông đồng bào dân tộc sinh sống, các buổi truyền thông pháp luật thu hút sự tham gia đông đảo của người dân. Nội dung được truyền đạt bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gắn với tình huống thực tế nên bà con dễ tiếp thu, dễ áp dụng. Nhiều người dân lần đầu tiên biết mình thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí khi gặp khó khăn về pháp luật.

Như chia sẻ của một người dân ở xóm Liên Phương, trước đây khi xảy ra tranh chấp, bà con thường không biết tìm đến ai để được tư vấn đúng quy định. Giờ đây, thông qua các buổi tuyên truyền, người dân không chỉ hiểu rõ quyền lợi mà còn biết rõ địa chỉ, cách thức để tiếp cận trợ giúp pháp lý khi cần thiết. Sự thay đổi từ “ngại hỏi” sang “chủ động tìm đến pháp luật” là chuyển biến rất rõ nét tại nhiều địa bàn vùng cao.

Song song với tuyên truyền, tỉnh đặc biệt chú trọng bồi dưỡng lực lượng nòng cốt tại cơ sở. Thông qua các lớp tập huấn kỹ năng trợ giúp pháp lý, nhiều trưởng xóm, người có uy tín trong cộng đồng đã được trang bị kiến thức pháp luật để kịp thời hướng dẫn, hỗ trợ người dân. Tại nhiều xã đông đồng bào Dao, Mông sinh sống, lực lượng này trở thành “cầu nối” hiệu quả giữa người dân với Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước.

Giai đoạn 2021-2025, công tác truyền thông trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh có nhiều đổi mới cả về nội dung và phương thức. Việc sử dụng tình huống thực tế, tăng cường hỏi - đáp trực tiếp, phát hành tài liệu song ngữ phù hợp với từng vùng dân tộc đã giúp pháp luật đến gần hơn với người dân vùng cao, nhất là tại 790 xóm đặc biệt khó khăn của tỉnh.

Hạ tầng thông tin pháp luật tiếp tục được củng cố mạnh mẽ với 1.077 lượt hội nghị tuyên truyền cho cán bộ xóm và người có uy tín, 126 chuyến tư vấn pháp luật lưu động, duy trì 330 điểm truyền thông pháp luật tại cơ sở. Toàn tỉnh tổ chức 12 lớp bồi dưỡng kỹ năng trợ giúp pháp lý, in và phát hành 44.000 tờ gấp, lắp đặt 200 bảng thông tin tuyên truyền cố định tại các xã vùng dân tộc thiểu số.

Cùng với công tác truyền thông, hoạt động trợ giúp pháp lý trực tiếp cũng được triển khai sâu rộng. Trong giai đoạn 2021-2025, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh đã thụ lý và giải quyết 4.769 lượt vụ việc, trong đó có hơn 2.000 lượt vụ việc liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số. Phần lớn vụ việc thuộc lĩnh vực đất đai, hôn nhân gia đình, vay mượn dân sự, chính sách xã hội. Nhiều vụ việc được hòa giải ngay từ cơ sở, hạn chế phát sinh khiếu kiện phức tạp, kéo dài.

Không chỉ tư vấn và hòa giải, trợ giúp pháp lý còn tham gia bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân tộc thiểu số trong các vụ án hình sự, dân sự, hành chính theo quy định. Đối với người nghèo, phụ nữ, trẻ em và các nhóm yếu thế, đây là điểm tựa quan trọng giúp họ không bị thiệt thòi trước pháp luật.

Thực tiễn cho thấy, khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin pháp luật, hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, tình trạng vi phạm pháp luật, tranh chấp nội bộ trong cộng đồng giảm rõ rệt. Nhiều địa bàn trước đây từng tiềm ẩn tranh chấp đất đai phức tạp, nay cơ bản ổn định nhờ được trợ giúp kịp thời từ cơ sở.

Bên cạnh những kết quả tích cực, công tác trợ giúp pháp lý vùng dân tộc thiểu số vẫn còn gặp khó khăn do địa bàn rộng, giao thông không thuận lợi, nguồn nhân lực trợ giúp viên pháp lý chuyên trách còn mỏng. Một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, vẫn còn tâm lý e ngại khi tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Trước thực tế đó, tỉnh Thái Nguyên tiếp tục chỉ đạo ngành tư pháp tăng cường nguồn lực cho công tác trợ giúp pháp lý, mở rộng mô hình trợ giúp lưu động gắn với sinh hoạt cộng đồng, phiên chợ vùng cao; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tư vấn pháp luật trực tuyến, phù hợp với xu thế chuyển đổi số.

Cùng với việc lồng ghép trợ giúp pháp lý vào các chương trình giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế xã hội vùng dân tộc thiểu số, công tác này đang góp phần quan trọng củng cố niềm tin của Nhân dân vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, giữ vững ổn định an ninh trật tự và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững vùng cao Thái Nguyên trong giai đoạn mới.