Tòa án nhân dân phát huy truyền thống, vững bước vào kỷ nguyên mới

“Giúp dân, học dân để giúp mình thêm liêm khiết, thêm công bằng”

Sau khi Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, chính quyền về tay Nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng một Nhà nước thuộc về Nhân dân, lợi ích phải vì dân; một Nhà nước dân chủ, trong đó Nhân dân là chủ nhân của đất nước; một Nhà nước vận hành và quản lý bằng pháp luật...

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 13/9/1945 - chỉ ít ngày sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 33C thành lập các Tòa án Quân sự. Đây là những Tòa án đầu tiên của chính quyền cách mạng, được giao nhiệm vụ xét xử nhanh chóng, nghiêm minh các hành vi phản cách mạng, bảo vệ nền độc lập non trẻ. Sắc lệnh này đã đặt nền móng khởi đầu cho hệ thống tư pháp cách mạng Việt Nam.

Năm 1950, Bác Hồ đã chỉ đạo tiến hành cải cách bộ máy tư pháp và luật tố tụng với những mục đích rất rõ ràng là bộ máy tư pháp cần được "dân chủ hóa", "để công việc xét xử được nhanh chóng và gần dân hơn", "thủ tục tố tụng cần được hợp lý và giản dị hơn". Với ý nghĩa đó, ngày 22/5/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 85 về cải cách bộ máy tư pháp, xây dựng nên những nguyên tắc tiến bộ đầu tiên cho nền tư pháp non trẻ của nước ta. Sắc lệnh số 85, đã có sự cải cách đáng kể về hoạt động tư pháp.

Bác Hồ là người thầy mẫu mực, luôn quan tâm đến đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nói chung trong đó có đội ngũ cán bộ tư pháp. Trong thư gửi Hội nghị công tác tư pháp tháng 2/1948, Người viết: “Cán bộ tư pháp phải tuyệt đối trung thành”, “các bạn là những người phụ trách thi hành luật pháp, lẽ tất nhiên các bạn phải nêu cao tấm gương “phụng công thủ pháp, chí công vô tư” cho nhân dân noi theo”.

Tại Hội nghị Tư pháp toàn quốc năm 1950, Người nhấn mạnh: “... Pháp luật của ta hiện nay bảo vệ quyền lợi cho hàng triệu người lao động... Pháp luật của ta là pháp luật thật sự dân chủ, vì nó bảo vệ quyền tự do, dân chủ rộng rãi cho nhân dân lao động... Người nào sử dụng quyền tự do quá mức của mình mà phạm đến tự do của người khác là phạm pháp... Phải cố gắng làm cho luật pháp dân chủ ngày càng nhiều hơn, tốt hơn... Phải gần dân, hiểu dân, giúp dân, học dân. Giúp dân, học dân để giúp mình thêm liêm khiết, thêm công bằng. Thêm nữa là phải luôn luôn cố gắng học tập lý luận, học tập đường lối chính sách của Chính phủ... Nghĩ cho cùng, vấn đề tư pháp, cũng như mọi vấn đề khác, là vấn đề ở đời và làm người. Ở đời và làm người là phải thương nước, thương dân, thương nhân loại đau khổ bị áp bức. Phải làm sao đóng góp làm cho nước được độc lập, dân được tự do, hạnh phúc, nhân loại khỏi đau khổ”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh coi việc xây dựng hệ thống các cơ quan tư pháp là cơ sở để xã hội phát triển. Người từng nói: Tư pháp có tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt người dân mới có được hệ thống pháp luật bảo vệ, có được ánh sáng của Đảng dìu dắt. Song song với đó là phải kiên quyết đấu tranh xử lý tội phạm, đấu tranh chống những hành vi xâm hại đến danh dự, uy tín của Đảng, của Nhà nước.

Sau hòa bình lập lại, ngày 22/3/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đến dự và nói chuyện với Hội nghị Tư pháp toàn quốc lần thứ 10. Bác nói: Cán bộ Tòa án, công tố cần góp phần thực hiện đúng đắn nền pháp chế XHCN của nước ta, bảo vệ chế độ dân chủ Nhân dân, quyền lợi của Nhân dân; đồng thời phải ngăn ngừa, trừng trị những kẻ âm mưu phá hoại chế độ, phá hoại lợi ích của Nhân dân, phá hoại công cuộc đấu tranh thống nhất Tổ quốc... Ngành tư pháp muốn khắc phục khó khăn phải đoàn kết nhất trí thực sự, muốn đoàn kết thực sự phải dựa trên cơ sở lập trường vững vàng, tư tưởng sáng suốt, nội bộ dân chủ, phải giúp đỡ nhau học tập tiến bộ, thật thà phê bình, tự phê bình. Ðoàn kết sẽ giúp sức mạnh tập thể được nhân lên, giúp các cá nhân vượt qua mọi khó khăn, có sức mạnh đoàn kết thì việc khó mấy cũng vượt qua được. Người còn chỉ rõ, ngành Tòa án muốn làm tốt cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chính quyền, với các cơ quan tư pháp khác để hoàn thành nhiệm vụ của Ðảng và Nhân dân giao…

Giữ vững cán cân công lý

Trải qua 81 năm xây dựng và phát triển, gắn liền với từng chặng đường cách mạng gian khổ nhưng hào hùng của dân tộc, Tòa án nhân dân các cấp đã không ngừng trưởng thành, khẳng định vị trí là cơ quan thực hiện quyền tư pháp, bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống Tòa án nhân dân (13/9/1945-13/9/2025), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: Tòa án nhân dân - Một trụ cột công lý của Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nói đến Tòa án là nói đến ý nghĩa thiêng liêng của công lý, công bằng; nói đến sự liêm chính, công minh; nói đến niềm tin và chỗ dựa của Nhân dân. Đây là niềm tự hào, cũng là trách nhiệm rất lớn của ngành Tòa án nhân dân đối với đất nước.

Cùng với tiến trình phát triển của đất nước, vai trò, vị trí quan trọng của ngành Tòa án ngày càng được khẳng định; chức năng, nhiệm vụ của Tòa án ngày càng được xác định rõ ràng; mô hình tổ chức của ngành Tòa án ngày càng hoàn thiện; đội ngũ Thẩm phán và cán bộ ngành Tòa án ngày càng lớn mạnh; cơ sở vật chất, trang thiết bị và các điều kiện làm việc ngày càng tốt hơn; công tác của ngành Tòa án ngày càng có nhiều tiến bộ.

Ngành Tòa án đã làm tốt công tác tham mưu, phối hợp tham mưu với Đảng, Nhà nước và tích cực triển khai nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, góp phần hoàn thiện pháp luật, cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Chất lượng hoạt động xét xử của Tòa án các cấp ngày càng được nâng cao; các nguyên tắc hiến định trong xét xử được bảo đảm.

Trong 10 năm trở lại đây, Tòa án các cấp đã thụ lý, giải quyết trên 5,2 triệu vụ việc, vụ án các loại-một khối lượng công việc rất lớn đã được giải quyết trong bối cảnh biên chế, điều kiện làm việc còn nhiều khó khăn. Đặc biệt là nhiều vụ án lớn, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng; các vụ án về kinh tế, tham nhũng lớn được đưa ra xét xử kịp thời, xử lý nghiêm minh đúng người, đúng tội, góp phần giữ vững kỷ cương, phép nước, củng cố, xây dựng lòng tin của Nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước ghi nhận: Phía sau mỗi phán quyết của Tòa án là công sức rất lớn của người Thẩm phán và cán bộ Tòa án; là sự hy sinh thời gian, tập trung trí tuệ, trăn trở suy nghĩ, cân nhắc kỹ lưỡng để công lý, công bằng được thực thi; là nỗ lực giữ gìn liêm chính, công minh, vượt qua sự cám dỗ, đe dọa, tấn công, mua chuộc để giữ vững cán cân công lý…

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: Tòa án nhân dân phải là “pháo đài” chính trị - pháp lý vững chắc, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng, Nhà nước và sự nghiệp đổi mới, xây dựng, phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa.

Lời chỉ đạo ấy không chỉ là sự ghi nhận đối với những đóng góp to lớn của ngành Tòa án qua nhiều thế hệ, mà còn là định hướng hành động, là mệnh lệnh từ trái tim đối với mỗi Thẩm phán và cán bộ Tòa án.

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ, xây dựng Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc. Thời kỳ mới đang đặt ra yêu cầu rất cao về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; về đổi mới, xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật, thúc đẩy cải cách tư pháp, xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân - trong đó hoạt động xét xử là trung tâm. Vì vậy, vai trò, trách nhiệm của ngành Tòa án nhân dân trong thời gian tới là rất rất lớn.

Để tiếp tục giữ vững vị thế "pháo đài chính trị, pháp lý", hệ thống Tòa án tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ trọng tâm: Đẩy mạnh cải cách tư pháp, tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Tòa án theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng và các Nghị quyết về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa. Xây dựng đội ngũ cán bộ "Phụng công, thủ pháp, chí công, vô tư", “Gần dân, hiểu dân, giúp dân, học dân” như lời dạy của Bác Hồ. Đào tạo, rèn luyện đội ngũ Thẩm phán, công chức Tòa án không chỉ giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật mà còn phải giàu bản lĩnh chính trị, trong sạch về đạo đức lối sống. Tiếp tục hiện đại hóa công tác xét xử, phát triển Tòa án điện tử, Tòa án số để minh bạch hóa hoạt động tư pháp, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân tiếp cận công lý…

Kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống Tòa án nhân dân là dịp để mỗi cán bộ, công chức, người lao động trong toàn ngành nhìn lại chặng đường vẻ vang đã qua, từ đó củng cố lòng tự hào, nâng cao trách nhiệm đối với sứ mệnh cao cả mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó.

Với bản lĩnh được rèn luyện qua bề dày lịch sử và tinh thần đổi mới mạnh mẽ, hệ thống TAND nhất định sẽ phát huy vai trò là "pháo đài chính trị, pháp lý vững chắc", tiếp tục giữ vững cán cân công lý, góp phần đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trung Nguyễn