Đổi mới toàn diện, xây dựng Tòa án nhân dân hiện đại, liêm chính

Từ lời tuyên thệ trước Quốc hội tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đến những chỉ đạo trong thực tiễn, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cùng Lãnh đạo, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và toàn ngành Tòa án đang triển khai nhiều nhiệm vụ nhằm đổi mới toàn diện, hướng tới xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính, thực sự là biểu tượng của công lý và niềm tin của Nhân dân, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.

Từ lời tuyên thệ đến hành động

Ngày 07/4/2026, trước Quốc hội, đồng bào và cử tri cả nước, dưới sự chứng kiến của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng thực hiện nghi lễ tuyên thệ nhậm chức. Lời tuyên thệ của người đứng đầu cơ quan thực hiện quyền tư pháp là cam kết trước Tổ quốc, trước Nhân dân và Hiến pháp về trách nhiệm hoàn thành tốt nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó.

Phát biểu sau lễ tuyên thệ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng khẳng định nhận thức sâu sắc về vinh dự và trọng trách trước Đảng, Quốc hội và Nhân dân. Đồng chí xác định yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, thực chất, hiệu quả hoạt động của Tòa án; đẩy mạnh cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Nhìn vào hoạt động của toàn ngành Tòa án nhân dân từ sau thời điểm đó, những cam kết trong lời tuyên thệ đang được cụ thể hóa bằng các chương trình, nhiệm vụ và giải pháp trên nhiều lĩnh vực. Từ nâng cao chất lượng xét xử, tổng kết thực tiễn và hoàn thiện thể chế đến sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và đẩy mạnh chuyển đổi số, các nhiệm vụ đều hướng tới nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Tòa án, phục vụ tốt hơn người dân.

Thước đo của một lời tuyên thệ vì thế không chỉ nằm ở những cam kết trước nghị trường, mà còn ở những việc được triển khai và kết quả đạt được trong thực tế.

Kỳ vọng mới đối với Tòa án

Những đổi mới của ngành Tòa án diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Tòa án nhân dân (13/9/1945 -13/9/2025), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của Tòa án trong bảo vệ công lý, công bằng, quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân; đồng thời yêu cầu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

Theo định hướng đó, xét xử phải là nhiệm vụ trung tâm; chất lượng phán quyết là một trong những thước đo quan trọng của việc thực hiện quyền tư pháp. Mỗi bản án, quyết định của Tòa án phải bảo đảm đúng pháp luật, đồng thời thể hiện bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của người Thẩm phán. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đặt ra yêu cầu Tòa án phải chủ động tham gia xây dựng, hoàn thiện pháp luật; tổng kết thực tiễn xét xử, phát triển án lệ, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng Tòa án điện tử, Tòa án số.

Đặc biệt, yêu cầu xây dựng Tòa án nhân dân trở thành một “pháo đài” chính trị - pháp lý vững chắc đặt hoạt động của Tòa án trong tổng thể nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và công cuộc đổi mới, xây dựng, phát triển đất nước.Yêu cầu này tiếp tục được cụ thể hóa qua các chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đối với ngành Tòa án.

Trong buổi làm việc với Đảng ủy Tòa án nhân dân tối cao, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao những kết quả của Tòa án trong bảo vệ công lý, công bằng, sự liêm chính và củng cố niềm tin của Nhân dân; đồng thời nhấn mạnh vai trò của ngành Tòa án trong tạo dựng sự an tâm cho xã hội, nhà đầu tư và môi trường kinh doanh, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững.

Tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy Tòa án nhân dân tối cao, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú yêu cầu tiếp tục xây dựng ngành Tòa án nhân dân chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Trong đó, đồng chí nhấn mạnh việc đổi mới, phát huy vai trò của Tòa án trong tổng kết thực tiễn xét xử, phát hiện những bất cập của pháp luật để kiến nghị hoàn thiện thể chế, phát triển án lệ và hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật.

Các chỉ đạo trên đặt ra yêu cầu rõ ràng đối với ngành Tòa án: Nâng cao chất lượng thực hiện quyền tư pháp, đồng thời đóng góp tích cực hơn vào quá trình hoàn thiện thể chế và tạo dựng môi trường pháp lý ổn định cho sự phát triển của đất nước.

Quyết tâm đổi mới từ người đứng đầu

Trước những yêu cầu đó, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng chỉ đạo tập trung đưa các chủ trương, định hướng thành nhiệm vụ cụ thể, xác định rõ trọng tâm và trách nhiệm của từng đơn vị, người đứng đầu. Theo đó, tại các hội nghị triển khai công tác, hội nghị giao ban toàn ngành và các buổi làm việc với Tòa án địa phương, Chánh án Nguyễn Văn Quảng thường xuyên yêu cầu các đơn vị rà soát nhiệm vụ, nhận diện những tồn tại, hạn chế và tập trung xử lý các vấn đề còn vướng mắc, nhất là tại những lĩnh vực có số lượng án lớn hoặc còn án tồn đọng.

Yêu cầu đặt ra không dừng ở việc hoàn thành các chỉ tiêu định lượng, mà chú trọng chất lượng, tiến độ, tính đúng đắn của từng phán quyết và trách nhiệm của người đứng đầu. Từ đó, yêu cầu đổi mới được cụ thể hóa trong hoạt động hằng ngày của từng Tòa án, từng Thẩm phán và cán bộ. Nâng cao chất lượng xét xử luôn được xác định là nhiệm vụ trung tâm, bởi đây là lĩnh vực trực tiếp thể hiện hiệu quả thực hiện quyền tư pháp và tác động đến niềm tin của người dân đối với Tòa án.

Chánh án Nguyễn Văn Quảng yêu cầu Tòa án các cấp vừa bảo đảm tiến độ giải quyết án, vừa nâng cao chất lượng xét xử, hạn chế đến mức thấp nhất các bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan. Cùng với đó là chú trọng hòa giải, đối thoại để giải quyết tranh chấp ngay từ cơ sở, hạn chế những xung đột kéo dài; nâng cao chất lượng tranh tụng, tăng cường tổng kết thực tiễn, phát triển án lệ và bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất.

Những kết quả đạt được trong công tác xét xử thời gian qua cho thấy các yêu cầu này đã có chuyển biến trên thực tế, trong đó tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan tiếp tục giảm mạnh. Chất lượng xét xử cũng không thể chỉ nhìn qua các con số. Mỗi vụ án được giải quyết đúng pháp luật, đúng thời hạn, khách quan và công bằng đều liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Vì vậy, nâng cao chất lượng xét xử phải đi cùng với xây dựng đội ngũ Thẩm phán, cán bộ Tòa án có bản lĩnh chính trị, chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, công tâm, khách quan và liêm chính. Công tác cán bộ, kiểm soát quyền lực, tăng cường kỷ luật, kỷ cương vì thế luôn được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng quan tâm cùng với nhiệm vụ chuyên môn.

Đổi mới bộ máy, xây dựng đội ngũ, đẩy mạnh chuyển đổi số

Cùng với nâng cao chất lượng xét xử, tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy Tòa án nhân dân theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả là nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Việc tổ chức Tòa án nhân dân 3 cấp và đưa các Tòa án khu vực vào hoạt động là thay đổi lớn về tổ chức, đòi hỏi toàn ngành nhanh chóng ổn định bộ máy, phân bổ nguồn lực hợp lý, bảo đảm cơ sở vật chất và nhân sự, nhất là đội ngũ Thẩm phán.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu tăng cường toàn diện cho 355 Tòa án khu vực, từ tổ chức, cán bộ đến cơ sở vật chất, trang thiết bị và điều kiện làm việc; bảo đảm các đơn vị đủ năng lực thực hiện tốt chức năng xét xử sơ thẩm các vụ án, vụ việc theo quy định của pháp luật. Qua đó, những vấn đề của người dân được giải quyết hiệu quả hơn ngay từ cơ sở, giảm tải cho cấp trên và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với ngành Tòa án.

Tinh gọn tổ chức phải gắn với xây dựng đội ngũ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Công tác tổ chức cán bộ vì vậy được triển khai cùng với xây dựng Đảng, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí. Tòa án hiện đại trước hết cần những cán bộ có bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp, trình độ chuyên môn và ý thức trách nhiệm. Đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá cán bộ; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; tăng cường kiểm tra, giám sát và xây dựng văn hóa liêm chính trong Tòa án là những nhiệm vụ được xác định lâu dài, có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng hoạt động của toàn ngành.

Bên cạnh công tác tổ chức cán bộ, chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức quản trị, điều hành hoạt động Tòa án. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng xác định đây là một trong những khâu đột phá, hướng tới xây dựng Tòa án điện tử, Tòa án số, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và phục vụ người dân. Số hóa hồ sơ, xây dựng các nền tảng quản lý án, hình thành hệ thống giám sát, điều hành và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng giúp giảm thời gian, chi phí xử lý công việc, đồng thời tăng khả năng quản lý, giám sát hoạt động của Tòa án trên cơ sở dữ liệu.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khi khảo sát hoạt động chuyển đổi số của Tòa án nhân dân tối cao cũng ghi nhận những nỗ lực của ngành Tòa án trong số hóa, ứng dụng công nghệ hiện đại vào quản lý và hoạt động xét xử.

Nếu cải cách tổ chức làm thay đổi bộ máy, chuyển đổi số hướng tới thay đổi cách bộ máy vận hành. Mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm phần mềm hay hệ thống kỹ thuật, mà là xây dựng phương thức quản trị khoa học, minh bạch, hiệu quả, sử dụng dữ liệu để hỗ trợ lãnh đạo, quản lý và Thẩm phán thực hiện tốt hơn nhiệm vụ.

Đặc biệt, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã lựa chọn phương án không quy định tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý, mà yêu cầu 100% vụ án, vụ việc được giải quyết đúng thời hạn luật định. Đây là sự ghi nhận đối với đề xuất của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng, đồng thời thể hiện yêu cầu đổi mới cách đánh giá hoạt động tư pháp, lấy chất lượng và thời hạn giải quyết theo quy định của pháp luật làm trọng tâm.

Từ bảo vệ công lý đến kiến tạo phát triển

Những nhiệm vụ đang được triển khai cho thấy đổi mới của ngành Tòa án diễn ra trên nhiều mặt, từ thực hiện quyền tư pháp, xây dựng thể chế đến tổ chức bộ máy, công tác cán bộ và chuyển đổi số và những đề xuất trước Quốc hội.

Thông qua hoạt động xét xử, Tòa án ngày càng phát huy vai trò tổng kết thực tiễn, nhận diện những bất cập của pháp luật và kiến nghị hoàn thiện thể chế. Từ tháng 5/2025 đến nay, Tòa án nhân dân tối cao đã chủ trì xây dựng, trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua nhiều luật, pháp lệnh, nghị quyết; Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cũng thông qua và công bố thêm nhiều án lệ, góp phần bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật. Những kết quả này gắn hoạt động của Tòa án chặt hơn với quá trình hoàn thiện thể chế, tháo gỡ những điểm nghẽn pháp lý và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển.

Một nền tư pháp công bằng, chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính là nền tảng quan trọng của môi trường phát triển. Người dân cần một thiết chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; doanh nghiệp cần môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, có khả năng dự đoán; Nhà nước cần cơ chế bảo đảm kỷ cương và thượng tôn pháp luật.

Khi Tòa án thực hiện tốt chức năng xét xử, bảo vệ công lý, quyền con người và góp phần hoàn thiện pháp luật, tác động của mỗi bản án không dừng ở việc giải quyết một vụ việc cụ thể, mà còn góp phần tạo dựng sự ổn định và an toàn pháp lý cho xã hội. Đây cũng là cơ sở để lãnh đạo Đảng, Nhà nước đặt kỳ vọng ngày càng lớn vào vai trò của Tòa án trong xây dựng Nhà nước pháp quyền và thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước.

Từ lời tuyên thệ của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao trước Quốc hội đến những chỉ đạo tại các hội nghị, phiên họp, cuộc giao ban; từ quyết tâm của người đứng đầu đến nỗ lực của từng đơn vị, từng Thẩm phán, cán bộ Tòa án; từ chất lượng bản án đến những đóng góp trong hoàn thiện thể chế, tất cả cùng hướng tới mục tiêu phụng sự công lý, phục vụ Nhân dân, giữ vững kỷ cương pháp luật và góp phần xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Mỗi bản án được ban hành với sự công tâm, mỗi cán bộ Tòa án thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm, mỗi quy trình được vận hành minh bạch và mỗi quyết sách cải cách hướng đến phục vụ Nhân dân sẽ góp phần củng cố vị trí của Tòa án trong đời sống xã hội.

Phía trước còn nhiều yêu cầu mới, nhất là trong bối cảnh cải cách tư pháp, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Điều đó đòi hỏi ngành Tòa án nhân dân tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, quyết liệt, đồng thời giữ vững những giá trị cốt lõi của hoạt động tư pháp là công bằng, khách quan, độc lập, liêm chính và nhân văn.

Đó cũng là cơ sở để ngành Tòa án tiếp tục khẳng định vai trò của thiết chế bảo vệ công lý, điểm tựa pháp lý của người dân và doanh nghiệp, đồng thời xây dựng Tòa án nhân dân trở thành “pháo đài” chính trị - pháp lý vững chắc, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và sự nghiệp đổi mới, xây dựng, phát triển đất nước.