Tính nhân văn trong phiên tòa xét xử người chưa thành niên

Trong thực tiễn khi xét xử các đối tượng vị thành niên thường nảy sinh nhiều vướng mắc, khó khăn, nhiều quan điểm khác nhau, cần nghiên cứu tháo gỡ. Nhân dịp này, Phóng viên Báo Công lý có cuộc trao đổi với đồng chí Phạm Quang Nhuận, Phó Chánh án TAND TP Cần Thơ về tính nhân văn trong vấn đề xét xử đối với người chưa đủ tuổi vị thành niên.

Thưa ông, thời gian qua, TAND hai cấp TP Cần Thơ không ngừng triển khai Luật Tư pháp người chưa thành niên trong toàn hệ thống. Xin ông cho biết, trong quá trình triển khai có những thuận lợi và khó khăn gì?

Phó Chánh án Phạm Quang Nhuận: TAND hai cấp TP Cần Thơ đã chủ động, khẩn trương triển khai Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 8, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2026, theo Chỉ thị số 01/2025/CT-CA ngày 17/02/2025 của Tòa án nhân dân tối cao, kịp thời ban hành văn bản chỉ đạo các Tòa chuyên trách, Tòa án cấp sơ thẩm áp dụng ngay các quy định mới, quy định hồi tố của Luật có lợi cho người chưa thanh niên phạm tội kể từ ngày Luật được công bố ngày 02/12/2024, đảm bảo quyền lợi vàlợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.

TAND hai cấp TP Cần Thơ triển khai thực hiện Luật với nhiều hình thức như: Tổ chức hội nghị tập huấn Luật, tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm trực tiếp và trực tuyến cho 2 cấp đối với phiên tòa áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng có bị cáo là người chưa thành niên phạm tội, tổ chức hội thảo giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, UBND xã, phường và người làm công tác xã hội, Ủy ban Thẩm phán tổng hợp và giải đáp những khó khăn, vướng mắc của các Tòa chuyên trách, Tòa án khu vực trong thực hiện áp dụng Luật.

Qua xét xử vụ án liên quan đến thực hiện Luật Tư pháp người chưa thành niên, dưới góc độ chuyên môn và dưới góc độ xã hội, ông đánh giá như nào về tính nhân văn của Luật này?

Phó Chánh án Phạm Quang Nhuận: Qua công tác xét xử cho thấy Luật Tư pháp người chưa thành niên thiết lập quy trình xử lý, xét xử thân thiện, phù hợp với độ tuổi, tâm lý, mức độ trưởng thành, khả năng nhận thức của người chưa thành niên. Tăng cường giáo dục, hỗ trợ, giúp đỡ người chưa thành niên phạm tội tự sửa chữa lỗi lầm, cải thiện hành vi, hạn chế tối đa việc áp dụng biện pháp mang tính chất trừng phạt, giam giữ nhưng vẫn bảo đảm sự an toàn cộng đồng và trật tự xã hội.

Luật có nhiều quy định mới về thành phần tham gia thủ tục áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội như: Huy động nguồn nhân lực có chuyên môn về công tác xã hội là người làm công tác xã hội; đồng thời tăng cường trách nhiệm của gia đình, cơ quan, tổ chức hữu quan cùng tham gia hỗ trợ, giám sát, giáo dục người chưa thành niên; xây dựng cơ chế giám sát, giáo dục, phục hồi hiệu quả, chuyên nghiệp, phù hợp với người chưa thành niên.

Từ đó cho thấy, công tác bảo vệ trẻ em hiện nay không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội nhằm tạo dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho trẻ em phát triển toàn diện.

Xin ông cho biết việc tham gia của người bào chữa trong các vụ án mà bị cáo dưới 18 tuổi diễn ra như thế nào?

Phó Chánh án Phạm Quang Nhuận: Trên thực tế việc áp dụng thủ tục này còn thiếu sót, vì có trường hợp người bào chữa được chỉ định tham gia phiên tòa nhưng vì bận công việc hoặc thiếu trách nhiệm nên chỉ gửi bản bào chữa cho Tòa án mà không tham gia phiên tòa. Điều này, khiến cho việc xét xử gặp nhiều khó khăn, trường hợp bị cáo là người dưới 18 tuổi không đồng ý với việc người bào chữa vắng mặt thì phải hoãn phiên tòa để đảm bảo quyền bào chữa cho bị cáo.

Có trường hợp người bào chữa có mặt tại phiên tòa nhưng chỉ đơn thuần thay mặt bị cáo để xin giảm nhẹ hình phạt chứ chưa thật sự đưa ra các chứng cứ, chứng minh thỏa đáng để bảo vệ cho bị cáo.

Thời gian tới, TAND hai cấp TP Cần Thơ có kế hoạch gì để tiếp tục triển khai Luật Tư pháp người chưa thành niên?

Phó Chánh án Phạm Quang Nhuận: TAND TP Cần Thơ khẩn trương thực hiện các văn bản chỉ đạo, Kế hoạch của TANDTC liên quan đến Luật, TAND 2 cấp Cần Thơ sẽ tiếp tục chủ động triển khai luật với các hình thức đã áp dụng đạt hiệu quả tích cực, phấn đấu thực hiện hoàn thành tốt các chỉ tiêu trong công tác xét xử, trong đó có liên quan đến người chưa thành niên; thường xuyên phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền địa phương, đơn vị có liên Quang nhất là những người làm công tác xã hội để đảm việc áp dụng Luật TPNCTN được chặt chẽ, hiệu quả và đúng quy định.

Đồng thời, TAND TP Cần Thơ tiếp tục thường xuyên kiểm tra, đôn đốc Tòa chuyên trách và Tòa án Khu vực về việc áp dụng Luật trong công tác xét xử bảo đảm đúng quy định, nghiêm túc và hiệu quả; thường xuyên cập nhật, tổng hợp những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng Luật để kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ bảo đảm áp dụng Luật thống nhất, thuận lợi.