“Tiết học biên cương” từ phên giậu Tổ quốc đến giảng đường của lòng yêu nước

Khi biên giới trở thành lớp học mở

Một buổi sáng tại Đồn Biên phòng Pò Hèn (Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh), sương còn đọng trên hàng cây biên giới. Các em học sinh đứng trang nghiêm, ánh mắt trong veo dõi theo từng câu chuyện về mảnh đất thiêng liêng nơi địa đầu Tổ quốc.

Không gian lặng đi, một vài ánh mắt đỏ hoe khi nghe kể về những người lính đã ngã xuống trong thầm lặng, để từng tấc đất được giữ trọn vẹn. Không bảng đen phấn trắng, chỉ có tiếng kể chậm rãi của người lính và sự lặng im để lắng nghe của những em học sinh.

Tại Đồn Biên phòng Pò Hèn, Trung tá Nguyễn Thế Cường, Chính trị viên đơn vị cho biết, đơn vị đã tích cực đẩy mạnh các hoạt động trong “Tháng Thanh niên - Tháng Ba biên giới”, gắn giáo dục truyền thống với hành trình về nguồn, dâng hương tại Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn, đồng thời lồng ghép tuyên truyền về chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia cho đoàn viên, học sinh, sinh viên...

Thông qua 21 đoàn với 1.365 lượt đoàn viên, hội viên, học sinh, sinh viên tham gia “Tiết học biên cương”, những bài học không chỉ “nghe và ghi nhớ”, mà trở thành ý thức về trách nhiệm công dân trong việc gìn giữ chủ quyền lãnh thổ. Mỗi chuyến đi là một lần lịch sử được “kể lại bằng hơi thở hiện tại”, khiến bài học không còn nằm trên giấy mà trở thành ký ức sống động.

“Tiết học biên cương” đưa học sinh, sinh viên, đoàn viên... đến với không gian biên giới thực sự, nơi cột mốc đứng giữa đất trời, nơi những người lính vẫn lặng lẽ canh giữ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Điểm đặc biệt của mô hình nằm ở chính “người thầy” đứng lớp, đó là những cán bộ, chiến sĩ biên phòng.

Tại các đơn vị như Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, Đồn Biên phòng Trà Cổ, Đồn Biên phòng Pò Hèn hay Đồn Biên phòng cửa khẩu Hoành Mô (Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh), những “giờ học đặc biệt” được tổ chức ngay tại thực địa. Ở đó, các em học sinh được “chạm” vào lịch sử qua từng cột mốc, từng dấu tích biên giới, từng câu chuyện người lính kể lại.

Những khái niệm như chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, hay Luật Biên phòng Việt Nam không còn trừu tượng, mà hiện hữu qua hình ảnh, không gian và trải nghiệm thực tế. Bài học mang theo ký ức và cảm xúc, điều mà không một trang sách nào có thể tái hiện trọn vẹn.

Từ Hoành Mô đến Trà Cổ - bài học không có trong sách giáo khoa

Tại Đồn Biên phòng cửa khẩu Hoành Mô, từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã tổ chức 5 “Lớp học biên cương”, thu hút gần 800 lượt đoàn viên, thanh niên và học sinh tham gia.

Những buổi học giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về truyền thống đơn vị, về hệ thống mốc quốc giới, về những nhiệm vụ thầm lặng nơi biên giới. Quan trọng hơn, đó là sự hình thành một nhận thức mới, rằng chủ quyền không ở đâu xa xôi, mà bắt đầu từ chính ý thức của mỗi công dân.

Thượng tá Nguyễn Thanh Hoàng, Bí thư Đảng ủy, Chính trị viên Đồn Biên phòng cửa khẩu Hoành Mô, cho biết: “Thông qua mô hình “Tiết học biên cương”, đơn vị mong muốn giúp đoàn viên, thanh niên và học sinh hiểu rõ hơn về truyền thống Bộ đội Biên phòng, lịch sử đường biên, cột mốc; từ đó bồi đắp ý thức trách nhiệm, tinh thần yêu nước, chung tay bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới”.

Tại Trà Cổ, khu vực Sa Vĩ - nơi đặt cột mốc 1378, điểm kết thúc đường biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc, Trung tá Đào Xuân Nguyên, Chính trị viên Đồn Biên phòng Trà Cổ cho biết, học viên khi tham gia “Tiết học biên cương” tại khu vực Sa Vĩ không chỉ được giới thiệu về vị trí địa lý đặc biệt mà còn được nghe những câu chuyện về sự hy sinh thầm lặng của nhiều thế hệ chiến sĩ biên phòng.

Những câu chuyện ấy khiến biên giới không còn là đường kẻ trên bản đồ, mà trở thành không gian ký ức, nơi lịch sử và hiện tại gặp nhau trong từng bước chân người lính.

Một điểm mới đáng chú ý của “Tiết học biên cương” là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy. Nhiều đơn vị đã tích hợp mã QR, hình ảnh tư liệu, video mô phỏng giúp học sinh có thể tiếp cận thông tin sâu hơn ngay trên thiết bị di động.

Sự kết hợp giữa thực địa và công nghệ đã mở rộng không gian học tập, biến mỗi buổi trải nghiệm thành một “lớp học mở đa tầng”, nơi người học vừa quan sát, vừa tương tác, vừa tự khám phá kiến thức theo cách của mình.

Chính sự đổi mới này đã góp phần tạo sức hút mạnh mẽ, thu hút ngày càng nhiều trường học, đoàn thể và du khách trẻ tham gia.

Không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, điều quan trọng nhất mà “Tiết học biên cương” mang lại là sự chuyển hóa trong nhận thức của người trẻ.

Theo Thượng tá Bùi Tuấn Anh, Trạm Biên phòng Bắc Luân 1 (Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Móng Cái), sau mỗi chương trình, nhiều học sinh, sinh viên bày tỏ sự thấu hiểu sâu sắc hơn về biên giới và công việc của lực lượng biên phòng, từ đó hình thành ý thức rõ ràng hơn về trách nhiệm học tập, rèn luyện và cống hiến.

“Mỗi buổi học không chỉ là truyền đạt thông tin, mà là một lần gieo mầm. Khi các em hiểu về biên giới, các em sẽ yêu đất nước mình hơn”, Thượng tá Bùi Tuấn Anh chia sẻ.

Nhịp cầu gắn kết quân dân nơi tuyến đầu Tổ quốc

Không chỉ mang ý nghĩa giáo dục, mô hình còn góp phần tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa lực lượng biên phòng và chính quyền, nhân dân địa phương.

Tại xã Hoành Mô, các chương trình phối hợp giữa nhà trường, chính quyền và bộ đội biên phòng thường xuyên được tổ chức, đưa học sinh đến tham quan cột mốc, di tích lịch sử, đồng thời tạo không gian giao lưu, lắng nghe câu chuyện biên giới từ những người trực tiếp gìn giữ.

Ông Giáp Văn Ngôn, Chủ tịch UBND xã Hoành Mô, đánh giá: “Những hoạt động này giúp thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, của chủ quyền quốc gia, từ đó có trách nhiệm hơn với cộng đồng và đất nước”.

Từ những buổi học giản dị nơi biên cương, “Tiết học biên cương” đang vượt ra khỏi khuôn khổ một mô hình tuyên truyền để trở thành cách tiếp cận giáo dục giàu giá trị nhân văn. Ở đó, lịch sử như được sống lại, chủ quyền trở nên hữu hình và lòng yêu nước được hình thành từ trải nghiệm thực tế, trở thành một phần ký ức của người trẻ.

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, đây không chỉ là một sáng kiến địa phương mà còn gợi mở về cách đưa giáo dục công dân, lịch sử và quốc phòng đến gần hơn với thế hệ trẻ bằng sự sinh động và cảm xúc.

“Tiết học biên cương” từ phên giậu Tổ quốc đến giảng đường của lòng yêu nước vì thế không chỉ là một cách gọi, mà đang dần trở thành hành trình bền bỉ gieo mầm trách nhiệm công dân cho thế hệ tương lai.