Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về các hành vi vi phạm IUU và chế tài xử lý

Cuộc họp diễn ra vào chiều 27/3, dưới sự chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà với sự tham gia của các bộ, ngành có liên quan và được kết nối trực tuyến đến 22 tỉnh, thành phố ven biển và tỉnh Tây Ninh.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, Đoàn thanh tra IUU của EC đã có một số đánh giá và khuyến nghị sơ bộ về công tác chống khai thác IUU ở Việt Nam ở 4 nhóm vấn đề.

Cụ thể: Đối với nhóm vấn đề hoàn thiện khung pháp lý, Đoàn thanh tra của EC đề nghị bổ sung hình phạt tước giấy phép khai thác thủy sản, tịch thu tàu cá đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng; đưa hành vi tháo niêm phong, kẹp chì, tháo, gửi thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) là vi phạm nghiêm trọng; đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng cần xử phạt ở mức cao nhất để răn đe.

Về hoạt động quản lý và giám sát hoạt động tàu cá (MCS), Đoàn thanh tra của EC khuyến nghị tất cả các tàu cá đã đăng ký, tham gia hoạt động khai thác phải thực hiện kẻ số đăng ký, đánh dấu tàu cá theo quy định (kể cả đang neo đậu ở bờ không tham gia hoạt động khai thác).

Tăng cường sự phối hợp liên ngành kiểm tra, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến và hoạt động trên các vùng biển để ngăn chặn và xử lý nghiêm minh tàu cá vi phạm hành vi khai thác IUU.

Đối với nhóm vấn đề truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, Đoàn thanh tra khuyến nghị các sản phẩm thủy sản khai thác, thủy sản nhập khẩu phải được kiểm soát chặt chẽ từ cảng về doanh nghiệp và xuất khẩu, đặc biệt là các sản phẩm khai thác thủy sản bằng container; thực hiện kiểm tra công tác truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp để phát hiện và xử lý vi phạm sử dụng nguyên liệu thủy sản khai thác bất hợp pháp.

Trong thực thi pháp luật, xử lý vi phạm, Đoàn thanh tra khuyến nghị đẩy nhanh tiến độ xử lý các tàu cá vi phạm; ưu tiên xử phạt hành chính đối với hành vi khai thác IUU để đảm bảo tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật; thống nhất thông tin, dữ liệu các trường hợp tàu cá vi phạm IUU giữa các bộ, ngành, địa phương; có cơ chế theo dõi, giám sát, xử lý tình trạng thực thi pháp luật chậm trễ tại địa phương.

Tại cuộc họp, Bộ Quốc phòng kiến nghị một số nội dung trọng tâm trong đó trước hết là cần đổi mới mạnh mẽ công tác tuyên truyền để ngư dân thực sự hiểu và tuân thủ quy định về IUU. Cùng với đó, khẩn trương rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm rõ ràng, thống nhất, chấm dứt tình trạng chồng chéo, thiếu ổn định.

Đề xuất giao một đầu mối thống nhất xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), tránh tình trạng nhiều lực lượng cùng xử lý một hành vi, gây chồng chéo và kéo dài thời gian. Đồng thời, cần tổng rà soát, điều tra, cập nhật chính xác dữ liệu tàu cá, bảo đảm quản lý chặt chẽ, không để sót, lọt các trường hợp ngoài hệ thống.

Kiến nghị tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý tàu cá, đặc biệt tại các bến bãi, tàu không đủ điều kiện, tàu "3 không", đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa các lực lượng trong xử lý vi phạm để tránh lúng túng, đùn đẩy trách nhiệm. Nghiên cứu mở rộng đối tượng lắp đặt thiết bị VMS đối với nhóm tàu từ 12m đến dưới 15m nhằm tăng cường kiểm soát, ngăn chặn vi phạm vùng biển nước ngoài.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai quyết liệt, với trách nhiệm cao, cầu thị, thẳng thắn để xử lý các tồn tại mà Đoàn thanh tra của EC đã nêu.

Phó Thủ tướng yêu cầu sớm ban hành quy định, hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp tàu cá được lắp đồng thời 2 thiết bị, bảo đảm quản lý chặt chẽ, tránh bị lợi dụng để che giấu hành vi vi phạm; khẩn trương rà soát, bổ sung quy định về các hành vi "không đủ điều kiện hoạt động", trong đó làm rõ trách nhiệm của chủ tàu, người được ủy quyền và người điều khiển phương tiện; siết chặt quản lý đối với các trường hợp mua bán, chuyển nhượng, thay đổi chủ sở hữu, thay đổi địa bàn quản lý. Mọi tàu cá phải được đăng ký, xác định rõ chủ sở hữu. Việc mua bán phải thực hiện đăng ký lại và cấp phép theo quy định.

Những hành vi vi phạm như sử dụng biển tàu cá giả, Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu áp dụng chế tài nghiêm khắc, không chỉ dừng ở xử phạt hành chính mà xem xét ở mức cao hơn theo quy định của pháp luật.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ bị động sang chủ động phòng ngừa. Tất cả các trường hợp tàu cá bị phát hiện vượt ranh giới vùng biển Việt Nam sang vùng biển nước ngoài qua hệ thống VMS đều phải được xác định là vi phạm và phải kịp thời thông báo, lập biên bản và xử lý ngay từ trên cơ sở dữ liệu, không phụ thuộc vào việc tàu đã bị bắt giữ hay chưa. Trường hợp tái phạm hoặc có tình tiết nghiêm trọng thì xem xét xử lý hình sự.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc rà soát, sửa đổi nghị định về xử phạt vi phạm hành chính cần theo hướng tăng mức độ răn đe, bổ sung đầy đủ hành vi vi phạm mới phát sinh; phát huy hiệu quả cơ chế phân cấp, trao thẩm quyền xử phạt cho các cơ quan quản lý nhà nước. Việc xử lý vi phạm phải được thực hiện kịp thời, đúng thẩm quyền, không để tồn đọng kéo dài như trước đây; trường hợp có dấu hiệu hình sự thì chuyển cơ quan công an xử lý theo quy định.

Phó Thủ tướng yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật tại địa phương, khắc phục tình trạng lỏng lẻo, thiếu quyết liệt; đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân, doanh nghiệp và lực lượng thực thi về các hành vi vi phạm IUU và chế tài xử lý. Nội dung tuyên truyền cần cụ thể, dễ hiểu, gắn trực tiếp với trách nhiệm của từng đối tượng như: chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên và doanh nghiệp...