Số hóa tài chính: Thêm cơ hội, thêm thách thức

Ngày 12/8, tại TP.HCM, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp với Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức Hội nghị “Chuyển đổi số trong giao dịch tài chính: Thuận lợi dòng vốn hay phức tạp tranh chấp”.

Sự kiện mở đầu Chuỗi sự kiện Quản trị pháp lý doanh nghiệp TP.HCM 2026 (LMS 2026), thu hút hơn 200 đại biểu là đại diện doanh nghiệp, ngân hàng, tổ chức tín dụng, luật sư và chuyên gia.

Tài chính số mở rộng cơ hội tiếp cận vốn

Phát biểu khai mạc, bà Cao Thị Phi Vân - Phó Giám đốc ITPC nhận định, chuyển đổi số đang tạo thêm động lực cho sản xuất, kinh doanh và mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ tài chính.

Theo bà Cao Thị Phi Vân, năm 2026, TP.HCM đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp trên 30% GRDP, đồng thời đẩy mạnh số hóa các ngành kinh tế trọng điểm. Các phương thức giao dịch mới đang tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp trong tiếp cận vốn, thanh toán, đầu tư và kết nối thị trường.

“Cùng với cơ hội mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính, doanh nghiệp cũng cần được bảo đảm một môi trường giao dịch an toàn, minh bạch và thuận lợi”, bà Cao Thị Phi Vân nhấn mạnh.

PGS TS Phạm Duy Nghĩa - Phó Chủ tịch VIAC cho biết, tranh chấp trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng chiếm 10% tổng số vụ VIAC tiếp nhận trong năm 2025. Gần một nửa tổng số vụ tranh chấp tại VIAC trong năm có ít nhất một bên FDI và/hoặc yếu tố nước ngoài.

Theo ông Phạm Duy Nghĩa, sự phát triển của các phương thức huy động vốn mới đòi hỏi pháp luật phải theo kịp các giao dịch mới, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích của các bên và củng cố cơ chế giải quyết tranh chấp.

Luật sư Phạm Thị Thanh Huyền cho biết, tỷ lệ người có tài khoản ngân hàng tại Việt Nam đạt 87%, trong khi giao dịch QR tăng 128,2% giai đoạn 2021-2025.

Tuy nhiên, tài chính số phát triển nhanh cũng kéo theo rủi ro về rò rỉ dữ liệu, gian lận trực tuyến, tấn công mạng và các mô hình kinh doanh chưa được cấp phép rõ ràng.

Đại diện IFC kiến nghị Việt Nam chuyển mạnh sang mô hình “quản lý theo rủi ro”, sớm hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), khung pháp lý về Ngân hàng mở (Open Banking), đồng thời tăng cường giám sát công nghệ, bảo vệ dữ liệu và người tiêu dùng.

Giao dịch số đặt ra yêu cầu pháp lý mới

Tại phiên thảo luận về giao dịch tài chính số, luật sư Hoàng Thị Ngọc Diệp nhận định thanh toán số đang là điểm nổi bật, trong khi tín dụng số mở rộng ra ngoài hệ thống ngân hàng thông qua các nền tảng cho vay ngang hàng.

Theo Luật sư Hoàng Thị Ngọc Diệp, doanh nghiệp muốn tiếp cận các sản phẩm tài chính dựa trên dữ liệu cần từng bước số hóa hoạt động, xây dựng dữ liệu đầy đủ, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Định danh điện tử, hợp đồng điện tử và tự động hóa quy trình cho vay đang tạo ra những phương thức tiếp cận vốn mới.

Bàn về blockchain và tài sản mã hóa, ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam cho rằng dữ liệu đáng tin cậy không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn ở nguồn dữ liệu, tính chính xác, khả năng xác thực và truy vết.

“Blockchain có thể tăng khả năng lưu trữ và truy vết giao dịch nhưng không tự bảo đảm dữ liệu đầu vào là chính xác”, ông Phan Đức Trung nói.

Ở phiên thảo luận thứ hai, các chuyên gia tập trung vào tranh chấp phát sinh từ giao dịch tài chính số. Luật sư Hoàng Nguyễn Hạ Quyên cho rằng, khi công nghệ tham gia sâu hơn vào giao dịch và quản lý tài sản, các vấn đề về quyền đối với tài sản, chuyển giao, trách nhiệm các bên và giá trị chứng minh của dữ liệu ngày càng rõ nét.

TS LS Phan Hoài Nam nhận định, các tranh chấp tại VIAC hiện vẫn chủ yếu liên quan nghĩa vụ trong hợp đồng vay như nợ gốc, lãi, phí, phạt trả chậm và bồi thường.

Tuy nhiên, khi các mô hình tài trợ vốn đa dạng hơn và nền tảng tham gia vào nhiều khâu, tranh chấp có thể phức tạp hơn, nhất là khi nhà đầu tư phụ thuộc vào dữ liệu và kết quả thẩm định của nền tảng.

Đối với tài sản mã hóa, Luật sư Phùng Anh Tuấn cho rằng việc pháp luật ghi nhận tài sản mã hóa là tài sản đã tạo cơ sở cho các quyền dân sự, nhưng vẫn cần làm rõ vấn đề chủ sở hữu, giao dịch, lưu ký và chuyển giao.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ đã ghi nhận thương lượng, hòa giải, trọng tài và Tòa án là các phương thức giải quyết tranh chấp trên thị trường tài sản mã hóa. Với giao dịch có yếu tố nước ngoài, các bên cần thống nhất ngay trong hợp đồng về luật áp dụng, phương thức giải quyết tranh chấp và việc lưu giữ dữ liệu.

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp chủ động hoàn thiện quản trị, kiểm soát rủi ro và lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp. Về chính sách, khung pháp lý cần tiếp tục được hoàn thiện để tạo thuận lợi cho các mô hình giao dịch mới, đồng thời bảo đảm an toàn, minh bạch và quyền lợi của các bên.