Lễ hội truyền thống Văn miếu Mao Điền: Tri ân công lao các danh nhân của đất nước

Lễ hội truyền thống Văn miếu Mao Điền diễn ra trong 02 ngày, từ ngày 4 đến 5/4/2026 (tức ngày 17 - 18/2 âm lịch) với nhiều sự kiện, hoạt động phong phú như: Khai mạc Giải bóng chuyền hơi; hát chèo, hát dân ca; trưng bày lan; trình diễn cổ phục truyền thống; tế cáo yết (ngày 4/4/2026); Lễ khai hội; Lễ chữ dâng Thánh “Tôn sư trọng đạo” ; tiến chữ dâng Thánh với 4 chữ “Tôn sư trọng đạo”; giao lưu viết thư pháp các tỉnh đồng bằng sông Hồng; Hội thi “Giáo dục với di sản”; trưng bày sản phẩm STEM, STEAM các hoạt động trải nghiệm giáo dục di sản (ngày 5/4/2026).

Lễ hội là hoạt động nhằm tưởng nhớ và tri ân công lao to lớn của các bậc tiền nhân; tôn vinh truyền thống hiếu học, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “tôn sư trọng đạo” cho thế hệ trẻ, trân trọng các giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc. Qua đó góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của Khu di tích quốc gia đặc biệt chùa Giám, đền xưa và Văn miếu Mao Điền.

Văn miếu Mao Điền khởi nguồn là Văn miếu trấn Hải Dương được lập trong khoảng từ những năm 1740-1800, dưới thời nhà Lê và Tây Sơn trên đất Vân Dậu (Vĩnh Tuy, Vĩnh Lại, Bình Giang, Hải Dương). Khi đó, Văn miếu trấn Hải Dương là một trong những văn miếu địa phương được xây dựng sớm ở miền Bắc.

Văn miếu được di chuyển về chỗ hiện nay và xây dựng các công trình bổ sung, hoàn thành vào ngày 26/7 năm Tân Dậu (1801). Vị trí đặt văn miếu ở trên nền trường học của phủ Thượng Hồng xưa, nằm ở phía Bắc lỵ sở của trấn thành Hải Dương, ở khu vực Mao Điền. Đầu thế kỷ XIX, Văn miếu trấn Hải Dương được trùng tu, sửa chữa lớn dưới thời vua Gia Long.

Văn miếu Mao Điền là văn miếu lớn thứ 2 cả nước, bài trí thờ tự tại di tích trước đây được sắp xếp theo mô hình của Văn miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội). Văn miếu Mao Điền là nơi thờ Khổng Tử - Người sáng lập Nho giáo và phối thờ 8 vị đại khoa Nho học là những danh nhân hàng đầu của đất nước gồm: Tư nghiệp Quốc Tử Giám Chu Văn An; Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi; Nhập nội Hành khiển Phạm Sư Mạnh; Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh; Anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi; Thần toán Việt Nam Tiến sĩ Vũ Hữu, Trình Quốc công Trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm; Nghi ái quan Nữ tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ.

Văn miếu Mao Điền sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo và mở rộng với tổng diện tích lên tới gần 01ha, gồm: Miếu Thổ Cờ; Văn Miếu môn; Nhà bia Tiến sĩ; Thiên Quang tỉnh; Hai nhà bia cổ; Gác Chuông, gác Trống; Nhà Đông vu và Tây vu; Bái đường, Hậu cung; Khải Thánh. Ngoài ra, tại đây còn lưu giữ một số cổ vật gồm Đỉnh hương đá, Khánh đá và 3 tấm bia đá cổ.

Với những giá trị đặc biệt trên, năm 2017, Văn miếu Mao Điền được xếp hạng là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt.