Lái xe sử dụng ma túy, rủi ro tiềm ẩn

Thêm lời cảnh báo từ vụ tai nạn chết người

Một vụ va chạm giao thông xảy ra mới đây trên Quốc lộ 1, đoạn Km873+800 thuộc địa phận xã Chân Mây - Lăng Cô (hướng từ Đà Nẵng về TP.Huế), khi được làm rõ đã bật lên nhiều báo động về hành vi sử dụng chất kích thích khi điều khiển phương tiện.

Cụ thể, theo cơ quan công an TP Huế, tài xế điều khiển ô tô là Hồ Thúc Minh T. (SN 2003, trú phường Kim Long, TP Huế) đã va chạm với một mô tô cùng chiều. Cú va chạm khiến người điều khiển mô tô bị chấn thương sọ não, được đưa tới Bệnh viện Trung ương Huế cấp cứu nhưng không qua khỏi.

Kết quả kiểm tra nhanh cho thấy tài xế T. dương tính với chất ma túy; sau đó cơ quan điều tra đã tống đạt quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với T. về hành vi “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”.

Thông tin điều tra cũng nêu rõ nguyên nhân tai nạn là hệ quả của nhiều yếu tố: Người điều khiển mô tô chuyển hướng không đảm bảo an toàn; lái ô tô không giảm tốc độ ở khu vực có biển cảnh báo nguy hiểm; và yếu tố sử dụng chất ma túy làm suy giảm nhận thức, phản xạ. Sự cộng hưởng đó khiến vụ việc có hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, vừa gây mất mát về người vừa dẫn tới trách nhiệm hình sự đối với người điều khiển ô tô.

Vụ tai nạn ở TP Huế không phải là cá biệt trong bức tranh an toàn giao thông chung của cả nước, mà là một lời nhắc về rủi ro tiềm ẩn khi người lái xe sử dụng chất kích thích. Theo báo cáo 6 tháng đầu năm 2025 của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, trong hơn 1,6 triệu trường hợp vi phạm trật tự, an toàn giao thông được xử lý, có khoảng 2.000 trường hợp người điều khiển phương tiện dương tính với ma túy, chiếm khoảng 0,13%.

Mặc dù chiếm tỷ lệ thấp trong tổng số vi phạm, các vụ việc liên quan đến hành vi này tiềm ẩn nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt khi xảy ra đối với nhóm lái xe đường dài, tài xế container, xe tải trọng lớn và xe khách liên tỉnh – những đối tượng thường xuyên di chuyển trên các tuyến quốc lộ trọng điểm với cường độ làm việc cao.

Giải pháp từ tăng cường kiểm tra đến ứng dụng công nghệ

Thực tiễn cho thấy, để giảm thiểu rủi ro, cần có sự kết hợp giữa tăng cường kiểm tra, nâng cao quản lý doanh nghiệp vận tải, đẩy mạnh truyền thông và ứng dụng công nghệ.

Một trong những biện pháp trước mắt là tăng tần suất, mở rộng phạm vi kiểm tra ma túy đối với người điều khiển phương tiện, tập trung tại các tuyến quốc lộ trọng điểm và vào những thời điểm dễ phát sinh rủi ro như ban đêm, dịp lễ tết hay cao điểm du lịch. Việc tổ chức các tổ tuần tra chuyên đề, tổ công tác hóa trang có thể giúp phát hiện kịp thời những trường hợp sử dụng chất kích thích mà kiểm soát thông thường khó nắm bắt.

Đối với doanh nghiệp vận tải, trách nhiệm quản lý phải được siết chặt hơn. Các đơn vị nên hoàn thiện quy trình tuyển dụng, tiến hành xét nghiệm định kỳ hoặc đột xuất với lái xe, đồng thời có chế tài nội bộ nghiêm để răn đe. Vì một tài xế lái xe liên tỉnh trong trạng thái thiếu tỉnh táo có thể khiến cả chục, hàng trăm hành khách và phương tiện khác lâm vào nguy hiểm, nên việc chủ động quản lý nguồn nhân lực trong vận tải là biện pháp phòng ngừa thiết thực.

Công tác truyền thông cần nhắm tới cả hai nhóm: lái xe chuyên nghiệp và người điều khiển phương tiện cá nhân. Những nội dung tuyên truyền phải làm rõ hậu quả pháp lý và xã hội khi sử dụng ma túy khi lái xe - từ mức xử phạt hành chính, tước giấy phép lái xe đến khả năng bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Cụ thể, Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định người điều khiển ô tô vi phạm bị phạt tiền từ 30 đến 40 triệu đồng; người điều khiển mô tô bị phạt từ 8 đến 10 triệu đồng; người điều khiển xe máy chuyên dùng bị phạt từ 18 đến 20 triệu đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị tước quyền sử dụng giấy phép lái xe từ 22 đến 24 tháng.

Trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu hình sự theo Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) với khung hình phạt lên đến 5 năm tù nếu làm chết một người; 10 năm nếu làm chết hai người; và tối đa 15 năm trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Song song với biện pháp quản lý con người, việc ứng dụng công nghệ vào giám sát và phòng ngừa cũng được xem là hướng đi cần phát triển.

Hệ thống giám sát hành trình tích hợp với cảm biến phát hiện dấu hiệu bất thường (như thay đổi vận tốc bất thường, lộ trình lệch chuẩn, tình trạng mệt mỏi của lái xe được đo bằng các thiết bị sinh trắc) có thể cảnh báo sớm tới doanh nghiệp quản lý hoặc cơ quan chức năng. Xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử cho lái xe chuyên nghiệp, lưu trữ kết quả kiểm tra định kỳ, cũng sẽ giúp truy dấu và quản lý rủi ro một cách hệ thống hơn.

Ngoài ra, cần tạo điều kiện để các lực lượng chức năng triển khai các chiến dịch kiểm tra có mục tiêu, kết hợp xử phạt với giáo dục. Các hoạt động này nên được tổ chức công khai, minh bạch để cộng đồng hiểu rằng việc phát hiện và xử lý là liên tục, không phụ thuộc vào sự may rủi. Đồng thời, các cơ quan bảo vệ pháp luật cần phối hợp chặt chẽ với y tế, giao thông và doanh nghiệp để xử lý triệt để những trường hợp phát hiện dương tính, đồng thời hỗ trợ gia đình nạn nhân trong các vụ việc có hậu quả nghiêm trọng.

An toàn giao thông phụ thuộc vào ý thức của từng người điều khiển phương tiện và sự tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật. Không sử dụng chất kích thích khi lái xe không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là hành động bảo vệ chính bản thân và những người cùng tham gia giao thông. Vụ án tại TP Huế một lần nữa cho thấy tính chất cấp thiết của việc kiểm soát hành vi lái xe trong tình trạng sử dụng ma túy và yêu cầu triển khai mạnh mẽ hơn các biện pháp phòng ngừa trong thời gian tới.