Khai hội Lễ hội Cầu Cơ đền Vạn Ngang năm 2026.

Đền Vạn Ngang xưa có tên là Thủy Tiên Am được lập vào năm Thái Ninh thứ 3 triều Lý; được dựng bằng tranh tre vách gỗ lợp cỏ tranh Thờ Chư Vị Thánh Tiên, là nơi xưa kia các bậc văn nho chức sắc tổ chức bình thơ xướng họa. Tương truyền vào thế kỷ thứ XVI, Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm thành lập Hội tao đàn (bình thơ).

Năm niên hiệu Hoằng Định thứ 6, sau khi Mạc triều đã tan rã chạy lên đất Cao Bằng, vào đêm ngày mồng 6 rạng ngày mồng 7 tháng 3 năm Bính Ngọ (1606), các bậc nho sinh bình văn đọc thơ, bỗng mặt nước vọng lên tiếng bình văn, rồi xuất hiện một văn nhân mặt mày khôi ngô tuấn tú mặc sắc phục trắng, cùng bình văn đọc thơ chỉ dạy cho mọi người. Đến sáng ngày hôm sau thì không thấy vị nho sinh đâu nữa. Trên mâm gạo (mễ nghiên) cùng ngọn bút đào đề duệ hiệu của ngài, cùng bài thơ minh châu bất đậu.

Người đời sau cứ mỗi độ Xuân về lại tổ chức các cuộc bình văn đọc thơ để mong các bậc thần tiên giáng phàm. Song các đấng thần tiên còn vân du hạc giá bốn phương để cứu độ muôn dân. Duệ hiệu của ngài lưu lại trên mâm gạo là: Đệ Tam Thủy Cung Hùng Bàng Dũng Liệt, Quảng Hựu Uy Linh, Hiển Hóa Tỉnh Nạn, Ninh Viễn Chính Nghị, Bác Tế Quang Phù, Phổ Quang Huệ Đạt Đại Vương, thường gọi là quan Hoàng Bơ Thoải.

Đây là một lễ hội văn học, đề cao tri thức, khuyến học khuyến tài, thể hiện tính nhân văn mà tiền nhân đã ước vọng vào Lễ Hội Cầu Cơ, mong muốn hậu thế được học hành vinh hiển. Sự anh linh hiển hiện của ngài vẫn được thể hiện trên tế đàn hằng năm “đảo chi tất thông, cầu chi tất ứng, khuông phù học tập thi cử đỗ đạt, công danh vinh hiển”.