Gỡ nút thắt cho đầu tư công

Chiều 23/12, tại TP.HCM diễn ra tọa đàm “Đầu tư công - gỡ nút thắt để bứt phá tăng trưởng năm 2026”. Diễn đàn do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với Hiệp hội Công nghiệp khoáng sản TP.HCM tổ chức.

Phát biểu khai mạc, ông Võ Tân Thành - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, sau giai đoạn nới lỏng chính sách tiền tệ nhằm hỗ trợ phục hồi, dư địa chính sách từ năm 2026 không còn nhiều; tiêu dùng trong nước phục hồi nhưng chưa thật sự bền vững; khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn đối mặt với nhiều khó khăn về chi phí, thị trường và khả năng hấp thụ vốn.

"Trong bối cảnh đó, đầu tư công nổi lên như một trụ cột then chốt", ông Thành nói.

Ông đánh giá, trong giai đoạn phát triển mới, đầu tư công không chỉ là công cụ kích cầu hay thước đo ở tỷ lệ giải ngân mà cần được nhìn nhận như một đòn bẩy nâng cao năng suất tổng hợp của nền kinh tế.

Mỗi dự án đầu tư công, nếu được thiết kế và triển khai hiệu quả phải góp phần giảm chi phí logistics, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối vùng.

Qua đó, đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư nhân, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tổ chức sản xuất. Đây chính là nền tảng để định hình chất lượng tăng trưởng nhanh nhưng bền vững cho giai đoạn 2026 - 2030.

“Nếu đầu tư công chỉ được tiếp cận theo mục tiêu giải ngân thuần túy, chúng ta sẽ khó tận dụng đầy đủ cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế và nâng cao chất lượng tăng trưởng”, ông Thành nói.

Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam thông tin thêm, giai đoạn 2026 - 2030, tổng chi đầu tư phát triển có thể đạt khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay.

Việt Nam sẽ triển khai hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia quy mô rất lớn như đường sắt cao tốc Bắc – Nam, các cảng hàng không quốc tế, hệ thống đường cao tốc với mục tiêu hoàn thành 5.000 km vào năm 2030, cùng nhiều dự án Metro, cầu, cảng trọng điểm khác.

Dù quy mô vốn lớn, kỳ vọng cao nhưng đồng thời thách thức về tiến độ, chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn cũng sẽ rất lớn.

Từ thực tiễn triển khai đầu tư công giai đoạn 2021 - 2025, có thể nhận diện rõ một số nút thắt mang tính hệ thống. Đó là những vướng mắc không chỉ xuất hiện ở một vài dự án hay địa phương riêng lẻ mà lặp đi lặp lại ở nhiều cấp, nhiều ngành, phản ánh những hạn chế trong thiết kế thể chế, cơ chế phối hợp và tổ chức thực thi.

“Các nút thắt này khiến nhiều dự án chậm tiến độ, đội chi phí, làm giảm hiệu quả lan tỏa của đầu tư công đối với nền kinh tế. Nếu không được tháo gỡ căn cơ, những hạn chế này sẽ tiếp tục tái diễn trong giai đoạn 2026 - 2030, ngay cả khi quy mô vốn đầu tư công được mở rộng mạnh mẽ”, ông Thành nói.

Theo bà Nguyễn Ngọc Thúy - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP.HCM cho biết, "Đầu tư công" được xác định là động lực dẫn dắt nền kinh tế nhưng để dòng vốn này thực sự chảy và các công trình mọc lên đúng tiến độ thì hai yếu tố đầu vào quan trọng nhất là mặt bằng sạch và vật liệu xây dựng phải được đảm bảo.

Theo bà Thuý, để các dự án trọng điểm Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc TP.HCM - Mộc Bài về đích đúng hạn, việc giải tỏa các điểm nghẽn về tài nguyên là ưu tiên hàng đầu.

Bà nhìn nhận, sự khan hiếm cục bộ nguồn vật liệu, đặc biệt là cát san lấp, đá xây dựng, đang tạo ra những "nút thắt" làm chậm tiến độ giải ngân. Điều này đặt ra bài toán làm sao để cân đối nguồn cung trong bối cảnh các quy định về môi trường ngày càng thắt chặt.

Hướng tới năm 2026, bà Thúy cho biết, Sở NN&MT TP.HCM sẽ thực hiện 3 nhóm giải pháp để "khơi thông" các nguồn lực.

Về cơ chế cấp phép, TP.HCM sẽ áp dụng Nghị quyết 98 để tạo đột phá.Về giải phóng mặt bằng, giải pháp sẽ tập trung vào khâu định giá và thu hồi đất.

Về vật liệu, TP.HCM khuyến khích các doanh nghiệp nghiên cứu, sử dụng cát biển (sau xử lý) và vật liệu xây dựng xanh để giảm tải cho cát sông truyền thống.

"Sở sẽ nỗ lực hết mình để khơi thông nguồn lực tài nguyên, đảm bảo "mạch máu" vật liệu cho các công trình, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và các năm tiếp theo”, bà Thuý nói.

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung làm rõ những vướng mắc trong thực thi Luật Địa chất và Khoáng sản 2024; cơ chế phối hợp liên tỉnh, liên vùng trong phân bổ và sử dụng tài nguyên phục vụ các dự án cấp bách; vai trò điều tiết của Nhà nước nhằm ổn định thị trường vật liệu xây dựng, tránh tình trạng đội vốn, đứt gãy nguồn cung; các giải pháp tài chính – tín dụng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn; Và những định hướng về chuyển đổi xanh, ứng dụng công nghệ trong phát triển hạ tầng.