Giữ nếp tri ân tổ tiên trong mùa Thanh minh

Không rộn ràng như Tết Nguyên đán, cũng không náo nhiệt như các lễ hội mùa xuân, Tết Thanh minh ở Cao Bằng mang một sắc thái rất riêng, trầm lắng mà sâu sắc. Từ sáng sớm, từng tốp người trong trang phục giản dị, tay xách lễ vật, cuốc xẻng, lặng lẽ men theo những con đường đất, vượt qua nương ngô, triền núi để đi tảo mộ.

Ở nhiều bản làng vùng cao, phần mộ tổ tiên thường được đặt trên các sườn đồi, nơi có thế đất đẹp theo quan niệm truyền thống. Thanh minh vì thế không chỉ là một ngày lễ, mà còn là một hành trình. Con cháu dù đi làm ăn xa cũng cố gắng trở về, cùng nhau phát cỏ, đắp lại mộ, thắp nén hương thơm.

Người Tày, Nùng, Dao… mỗi dân tộc có cách chuẩn bị lễ khác nhau, nhưng đều giữ điểm chung là sự thành kính. Mâm lễ thường có xôi ngũ sắc, thịt lợn, gà luộc, bánh truyền thống và rượu. Không cầu kỳ hình thức, điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng hướng về tổ tiên.

Sau khi hoàn tất việc tảo mộ, các gia đình thường quây quần ngay bên mộ hoặc trở về nhà để cùng nhau dùng bữa cơm đoàn tụ. Trong câu chuyện đầu xuân, ký ức về ông bà, cha mẹ lại được nhắc lại như một cách truyền nối lịch sử gia đình qua từng thế hệ.

Trong bối cảnh đời sống ngày càng thay đổi, nhiều phong tục truyền thống có nguy cơ mai một. Tuy nhiên, ở Cao Bằng, Thanh minh vẫn được gìn giữ khá trọn vẹn. Không ít gia đình trẻ vẫn duy trì thói quen đưa con cái đi tảo mộ, giải thích ý nghĩa của ngày này như một bài học về đạo hiếu và nguồn cội.

Một số địa phương còn kết hợp việc tảo mộ với vệ sinh môi trường, chỉnh trang khu nghĩa địa, góp phần xây dựng nếp sống văn minh. Những thay đổi nhỏ nhưng cho thấy sự thích ứng của phong tục truyền thống với đời sống hiện đại, không làm mất đi giá trị cốt lõi.

Thanh minh ở Cao Bằng không có tiếng trống hội, không có dòng người đông đúc, nhưng lại có sức sống bền bỉ qua nhiều thế hệ. Đó là ngày để mỗi người tạm gác lại bộn bề, tìm về với cội nguồn, nhắc nhớ mình là ai và đến từ đâu.

Giữa núi rừng trùng điệp, những nén hương Thanh minh vẫn lặng lẽ tỏa khói, kết nối quá khứ với hiện tại, gìn giữ một giá trị văn hóa giản dị mà sâu sắc của người Việt nơi non cao.