Giải Báo chí toàn quốc về văn hóa 2026 "bám sát" Nghị quyết 80

Sáng 12/8, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Lễ phát động Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam” lần thứ Tư - 2026. Báo Văn hóa là Cơ quan thường trực của Giải.

Nghị quyết 80 mở nhiều hướng đề tài về văn hóa

Điểm nhấn của mùa giải năm nay là các nhóm đề tài gắn với những chủ trương, chính sách lớn về phát triển văn hóa.

Theo Thể lệ, tác phẩm dự giải tập trung phản ánh Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam; việc đưa Văn kiện Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống, hiện thực hóa các chỉ thị, nghị quyết của Trung ương và cấp ủy các cấp.

Các bài viết, phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và lãnh đạo Đảng, Nhà nước về văn hóa, con người Việt Nam cũng được xác định là nhóm nội dung trọng tâm, gợi mở nhiều hướng đề tài cho các cơ quan báo chí và người làm báo.

Phát biểu tại Lễ phát động, ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, đồng Trưởng Ban Tổ chức Giải, dẫn lại tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhấn mạnh yêu cầu phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội. Theo ông, văn hóa hiện diện trong nhiều mặt của đời sống, vì vậy các cơ quan báo chí, dù hoạt động ở lĩnh vực nào, đều có thể tìm thấy những vấn đề văn hóa để phản ánh.

Phạm vi đề tài của Giải trải rộng từ xây dựng, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035; xây dựng con người Việt Nam; bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đến công nghiệp văn hóa, bản quyền trên không gian mạng, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, di sản, văn hóa đọc, thể thao, du lịch và gia đình.

Theo ông Phan Thanh Nam, Phó Tổng Biên tập Báo Văn hóa, thành viên Ban Tổ chức, qua các mùa giải trước, khoảng 70-80% tác phẩm gửi về tập trung vào lĩnh vực văn hóa, trong khi tác phẩm về thể thao, thông tin và gia đình còn ít.

Ông Nguyễn Đức Lợi cũng lưu ý, gia đình là một thành tố quan trọng của xã hội nhưng chưa có nhiều tác phẩm tham dự, đồng thời mong muốn các nhà báo quan tâm hơn đến lĩnh vực này cũng như các đề tài về thể thao.

Bên cạnh việc phản ánh gương người tốt, việc tốt, mô hình mới, cách làm hay, Ban Tổ chức khuyến khích các tác phẩm đi sâu vào những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong cơ chế, chính sách. Thể lệ nêu rõ, tác phẩm có thể phản ánh thực trạng trong các lĩnh vực văn hóa, thông tin, gia đình, thể thao và du lịch; từ đó đề xuất giải pháp đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tổ chức các hoạt động từ Trung ương đến địa phương.

Minh bạch việc sử dụng AI, bảo đảm bản quyền

Một nội dung được quy định rõ tại mùa giải năm nay là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong quá trình thực hiện tác phẩm báo chí.

Theo Thể lệ, không xét những tác phẩm do AI tạo hoàn toàn. Những nội dung có sử dụng AI ở mức đáng kể phải được ghi nhãn hoặc có thông báo phù hợp.

Riêng đối với ảnh báo chí, Ban Tổ chức không chấp nhận ảnh do AI tạo ra, ảnh bị can thiệp qua AI hoặc ảnh đã qua xử lý kỹ thuật làm thay đổi nội dung và bản chất sự việc.

Tác phẩm dự giải phải bảo đảm không có tranh chấp, không vi phạm bản quyền. Tác phẩm đã được trao thưởng tại các cuộc thi cấp địa phương, Bộ, ngành vẫn được tham dự nhưng phải ghi rõ mức giải, cơ quan, đơn vị và thời gian tổ chức giải thưởng. Những tác phẩm đã được trao thưởng tại Giải Báo chí Quốc gia không được tham dự.

Giảm số lượng giải, đặt chất lượng tác phẩm lên hàng đầu

Mùa giải lần thứ Tư có sự điều chỉnh đáng kể về cơ cấu giải thưởng theo hướng giảm số lượng, nâng chất lượng và giá trị tôn vinh.

Điểm mới nổi bật là bổ sung Giải Đặc biệt trị giá 100 triệu đồng và một chuyến du lịch, dành cho tác phẩm xuất sắc nhất được lựa chọn từ 5 loại hình báo chí gồm báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và ảnh báo chí.

Ở từng loại hình, cơ cấu giải gồm 1 giải Nhất, 2 giải Nhì, 3 giải Ba và 5 giải Khuyến khích. Giải Nhất trị giá 50 triệu đồng và một chuyến du lịch; giải Nhì 25 triệu đồng; giải Ba 15 triệu đồng; giải Khuyến khích 10 triệu đồng.

Trao đổi về việc tăng giá trị giải thưởng nhưng giảm số lượng giải, Ban Tổ chức cho biết phương án này được cân nhắc từ thực tế các mùa trước. Giữa các loại hình báo chí có sự chênh lệch về số lượng và chất lượng tác phẩm; có loại hình tập trung nhiều tác phẩm tốt, trong khi một số loại hình chưa có nhiều tác phẩm đạt chất lượng như kỳ vọng.

Theo Thể lệ, Hội đồng Chung khảo sẽ đánh giá, thẩm định, lựa chọn những tác phẩm xuất sắc nhất trình Ban Tổ chức quyết định trao giải. Việc xét giải không nhất thiết phải đủ số lượng giải Nhất, Nhì, Ba, Khuyến khích theo cơ cấu của từng loại hình.

Về công tác chấm giải, ông Nguyễn Đức Lợi khẳng định Hội đồng Giám khảo sẽ làm việc trên tinh thần khách quan, minh bạch, “chấm tác phẩm, không chấm tác giả hay cơ quan báo chí”. Theo ông, yêu cầu xuyên suốt vẫn là chất lượng của tác phẩm.

Đối với giải tập thể, Giải có 3 giải đồng hạng dành cho các cơ quan báo chí có nhiều tác phẩm tham dự và đạt kết quả cao. Ông Phan Thanh Nam cho biết, cơ quan được xét giải tập thể phải vừa có nhiều tác phẩm tham dự, vừa có nhiều tác phẩm đạt giải. Thể lệ cũng quy định cơ quan được trao giải phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép hoạt động báo chí.

Bên cạnh đó, Giải Cảm hứng Việt được dành cho các cơ quan báo chí, kênh truyền thông mạng xã hội và cá nhân có nhiều sản phẩm nghệ thuật, truyền thông tạo hiệu ứng lan tỏa trong cộng đồng, góp phần quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam.