Diện mạo Trận địa Đông Ngàn và Tượng đài Trung đội dân quân gái Hoa Lộc

Về với xã Hoa Lộc (Thanh Hóa) trong những ngày tháng 5 nắng lửa, giữa không gian trầm mặc của vùng đất cổ giàu truyền thống lịch sử, du khách như được bước vào hành trình ngược dòng thời gian để chạm tới những dấu son hào hùng của dân tộc.

Nơi đây hội tụ nhiều di sản văn hóa, lịch sử đặc sắc như di chỉ văn hóa Hoa Lộc, Nghinh môn thời Lý cổ kính, nghè Yên Trung linh thiêng và đặc biệt là Khu di tích lịch sử Trận địa Đông Ngàn và Tượng đài Trung đội dân quân gái Hoa Lộc biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.

Giữa nền trời rộng mở của miền quê ven biển, tượng đài Trung đội dân quân gái Hoa Lộc hiện lên uy nghi, sừng sững như một bản anh hùng ca bằng đá. Công trình được xây dựng trên diện tích hơn 1,5ha với không gian thoáng đãng, hài hòa giữa kiến trúc hiện đại và chiều sâu lịch sử.

Từ cổng chính bước vào, con đường dẫn đến khu tượng đài rộng rãi, sạch đẹp, hai bên phủ màu xanh của cây cỏ, tạo nên cảm giác trang nghiêm nhưng gần gũi, thanh bình.

Điểm nhấn nổi bật nhất của toàn khu di tích là tượng đài cao 16m được chế tác từ đá granit tự nhiên bền vững. Trên khối tượng đồ sộ ấy là hình ảnh năm nữ dân quân Hoa Lộc trong tư thế hiên ngang, ánh mắt kiên nghị hướng về phía trước.

Bên cạnh các chị là khẩu súng máy 12,7 ly biểu tượng cho ý chí thép và tinh thần “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh” của phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến ác liệt. Dưới chân tượng đài là hình tượng xác máy bay Mỹ bị bắn rơi, tái hiện chiến công vang dội của Trung đội dân quân gái Hoa Lộc năm xưa.

Đứng trước tượng đài, người xem không khỏi xúc động khi nhớ về những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi đã rời ruộng đồng, cầm chắc tay súng để bảo vệ bầu trời quê hương.

Chính tại trận địa Đông Ngàn này, ngày 16/6/1967, Trung đội dân quân gái Hoa Lộc đã lập nên kỳ tích khi bắn rơi máy bay Mỹ bằng súng bộ binh chiến công đầu tiên của lực lượng dân quân cả nước.

Tiếp nối khí thế ấy, những chiến công oanh liệt liên tiếp được lập nên, làm rạng danh quê hương Hoa Lộc anh hùng và trở thành biểu tượng đẹp của phụ nữ Việt Nam “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”.

Không chỉ mang giá trị tưởng niệm, khu di tích còn tái hiện sinh động mô hình trận địa Đông Ngàn với các ụ súng, công sự và không gian chiến đấu năm xưa. Từng hạng mục được phục dựng chân thực giúp du khách cảm nhận rõ hơn khí thế chiến đấu ngoan cường của quân và dân Hoa Lộc trong những năm tháng chống Mỹ cứu nước.

Khi chiều buông xuống, trong ánh nắng vàng trải dài trên sân hành lễ rộng lớn, tượng đài càng trở nên thiêng liêng và hùng tráng. Không gian ấy như nhắc nhở mỗi người về sự hy sinh lớn lao của thế hệ cha anh để đất nước có được hòa bình hôm nay.

Ngày nay, Khu di tích lịch sử Trận địa Đông Ngàn và Tượng đài Trung đội dân quân gái Hoa Lộc không chỉ là nơi tri ân những người con anh hùng của quê hương mà còn trở thành điểm đến về nguồn giàu ý nghĩa.

Đây là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, đồng thời là niềm tự hào, nguồn động lực tinh thần để Đảng bộ và nhân dân Hoa Lộc tiếp tục phát huy truyền thống quê hương anh hùng, chung sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Theo sử sách ghi lại, năm 1964, đế quốc Mỹ tăng cường đánh phá khu vực Lạch Trường và dọc sông Kênh De nhằm chặn tuyến giao thông đường thủy, cản trở việc tiếp tế lương thực, vũ khí từ miền Bắc vào miền Nam.

Trước tình hình đó, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa phát động phong trào chiến tranh du kích, xây dựng thế trận chiến tranh Nhân dân ở hầu khắp các địa phương. Ban Chỉ huy Quân sự xã Hoa Lộc (cũ) đã lựa chọn lực lượng nữ dân quân tham gia tập huấn súng máy PK 12,7 ly.

Ngày 19/5/1967, Trung đội dân quân gái Hoa Lộc được thành lập gồm 14 nữ dân quân với 3 khẩu đội súng máy PK 12,7 ly và súng trường, xây dựng trận địa tại khu vực Đông Ngàn. Các cô gái dân quân Hoa Lộc vừa chiến đấu, vừa lao động sản xuất, xây dựng và bảo vệ quê hương.

Trải qua các thời kỳ đấu tranh, do yêu cầu công tác, lao động và học tập nên lực lượng trung đội dân quân gái thường xuyên có sự điều chỉnh, bổ sung nhằm đáp ứng tốt hơn nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ ngày càng khốc liệt.

Tổng số biên chế của trung đội qua 3 đợt luân chuyển, bổ sung lực lượng bao gồm 35 nữ dân quân. Ngày 16/6/1967, Trung đội dân quân gái xã Hoa Lộc đã lập nên chiến công vang dội, bắn rơi máy bay ném bom A4Đ của đế quốc Mỹ, là đơn vị dân quân du kích đầu tiên của cả nước bắn rơi máy bay địch bằng súng bộ binh.

Chiến công nối tiếp chiến công, ngày 2/11/1967 bắn rơi máy bay ném bom A3J. Ngày 30/7/1972, bắn rơi máy bay F4H. Chiến công của Trung đội dân quân gái xã Hoa Lộc đã đóng góp lớn vào chiến công chung của quân và dân cả nước, được Bác Hồ gửi thư khen ngợi.

Báo chí trong nước và quốc tế đưa tin và coi đây là biểu tượng của tinh thần phụ nữ Việt Nam. Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Năm 1991, Trận địa Đông Ngàn thuộc Cụm di tích lịch sử văn hóa Hoa Lộc, xã Hoa Lộc đã được xếp hạng là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.