Đề xuất Nhà nước đầu tư trước hạng mục thiết yếu tại trạm dừng nghỉ cao tốc

Bộ Xây dựng đề xuất cho phép cơ quan chủ quản, trong trường hợp cần thiết, được quyết định đầu tư trước các công trình dịch vụ công thiết yếu tại trạm dừng nghỉ cùng với dự án đường cao tốc, nhằm bảo đảm khai thác đồng bộ và không làm chậm việc tổ chức thu phí.

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số nghị định trong lĩnh vực đường bộ. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất hoàn thiện quy định tại Nghị định số 165/2024/NĐ-CP, tháo gỡ những vướng mắc trong đầu tư xây dựng trạm dừng nghỉ trên đường cao tốc.

Theo cơ quan soạn thảo, Luật Đường bộ năm 2024 quy định đường cao tốc phải được đầu tư đồng bộ với trạm dừng nghỉ. Đối với các dự án đầu tư công, trạm dừng nghỉ được đầu tư cùng với dự án hoặc lựa chọn nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về đấu thầu.

Thời gian qua, Bộ Xây dựng đã tổ chức lựa chọn nhà đầu tư xây dựng các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Một số trạm đã hoàn thành các công trình dịch vụ thiết yếu, một số trạm hoàn thành toàn bộ và được đưa vào khai thác. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn phát sinh nhiều khó khăn, khiến tiến độ đầu tư trạm dừng nghỉ chưa theo kịp tiến độ hoàn thành tuyến cao tốc.

Thủ tục kéo dài, có vị trí khó thu hút nhà đầu tư

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, một trong những nguyên nhân chính là thủ tục đầu tư trạm dừng nghỉ hiện được thực hiện như một dự án độc lập, từ đánh giá tác động môi trường, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng đến xác định nguồn vật liệu xây dựng. Điều này làm kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư.

Quá trình lựa chọn nhà đầu tư cũng mất nhiều thời gian và phụ thuộc vào khả năng thu hút đầu tư của từng vị trí trạm dừng nghỉ.

Đáng chú ý, đối với các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư, việc hoàn thành các công trình dịch vụ công tại trạm dừng nghỉ là một trong những điều kiện để tổ chức thu phí. Do đó, nếu các hạng mục thiết yếu tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ lựa chọn và triển khai của nhà đầu tư, có thể xảy ra tình trạng tuyến cao tốc đã hoàn thành nhưng chưa đủ điều kiện để tổ chức thu phí.

Theo Bộ Xây dựng, tại một số dự án có vị trí chưa hấp dẫn nhà đầu tư, nếu đấu thầu không thành công, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện lại nhiều thủ tục để chuyển sang đầu tư công, từ điều chỉnh hình thức đầu tư, cân đối vốn đến lựa chọn nhà thầu. Quá trình này có thể tiếp tục kéo dài thời gian và ảnh hưởng đến tiến độ khai thác đồng bộ tuyến cao tốc.

Trong khi đó, nếu Nhà nước đầu tư toàn bộ trạm dừng nghỉ sẽ phải bố trí vốn cho cả các hạng mục kinh doanh, thương mại có khả năng thu hồi vốn, làm tăng nhu cầu vốn đầu tư công và chưa phát huy hiệu quả nguồn lực xã hội.

Đề xuất đầu tư trước các dịch vụ công thiết yếu tại trạm dừng nghỉ cao tốc

Để tháo gỡ những bất cập trên, dự thảo Nghị định đề xuất bổ sung cơ chế cho phép cơ quan chủ quản, trong trường hợp cần thiết, được quyết định đầu tư trước các công trình dịch vụ công thiết yếu thuộc trạm dừng nghỉ cùng với dự án đường cao tốc.

Mục tiêu là bảo đảm khi tuyến cao tốc hoàn thành có thể khai thác đồng bộ, đáp ứng các điều kiện cần thiết để tổ chức thu phí.

Các hạng mục kinh doanh, dịch vụ còn lại tại trạm dừng nghỉ sẽ được triển khai sau khi hoàn thành việc lựa chọn nhà đầu tư xây dựng, khai thác trạm dừng nghỉ theo quy định.

Theo cơ quan soạn thảo, cơ chế này vừa góp phần tháo gỡ điểm nghẽn trong đầu tư trạm dừng nghỉ, bảo đảm tiến độ đưa các tuyến cao tốc vào khai thác và tổ chức thu phí, vừa kết hợp hiệu quả nguồn lực đầu tư công với nguồn lực xã hội.

Thông tin từ Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, thực tế triển khai các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông cho thấy, mặc dù Chính phủ, Bộ Xây dựng và các địa phương đã quyết liệt chỉ đạo, tiến độ nhiều dự án vẫn chưa đạt yêu cầu. Có dự án từng chậm từ 6-15 tháng do mặt bằng không được bàn giao đúng kế hoạch.

Bên cạnh giải phóng mặt bằng, các thủ tục đầu tư kéo dài, thay đổi quy định pháp luật trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư, biến động giá vật liệu xây dựng và việc một số nhà đầu tư chưa có nhiều kinh nghiệm triển khai dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn cũng ảnh hưởng đến tiến độ.

Đề xuất đầu tư đồng bộ trạm dừng nghỉ với đường cao tốc

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, từ thực tế triển khai 21 trạm dừng nghỉ cho thấy, sau khi đường cao tốc hoàn thành, mỗi trạm dừng nghỉ lại phải thực hiện như một dự án riêng, từ lập dự án, giải phóng mặt bằng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất, mục đích sử dụng rừng và các thủ tục liên quan.

Như vậy, một quy trình đầu tư gần như được thực hiện lại từ đầu, trong khi nhiều công việc tương tự vừa được triển khai đối với dự án đường cao tốc. Đây được xác định là một trong những nguyên nhân làm kéo dài tiến độ và ảnh hưởng đến tính đồng bộ của công trình.

Từ thực tế này, Cục Đường bộ Việt Nam kiến nghị thay đổi phương thức đầu tư các trạm dừng nghỉ trong thời gian tới. Theo đó, các dự án mới cần được tổ chức theo hướng đầu tư đồng bộ đường cao tốc với các công trình kỹ thuật thiết yếu như hệ thống giao thông thông minh (ITS), thu phí điện tử và trạm dừng nghỉ ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Nhà nước sẽ thực hiện giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch của trạm dừng nghỉ cùng với quá trình giải phóng mặt bằng dự án đường cao tốc; đồng thời đầu tư các hạng mục dịch vụ công thiết yếu như bãi đỗ xe, khu vệ sinh, khu nghỉ ngơi..., bảo đảm khi tuyến cao tốc đưa vào khai thác, người dân có các dịch vụ cơ bản.

Sau khi công trình hoàn thành, Cục Đường bộ Việt Nam sẽ quản lý, khai thác tạm thời cho đến khi lựa chọn được nhà đầu tư tiếp tục đầu tư các hạng mục thương mại và vận hành trạm dừng nghỉ. Nhà đầu tư sau đó sẽ hoàn trả phần kinh phí Nhà nước đã đầu tư theo cơ chế phù hợp.

Sửa đổi nhiều quy định trong lĩnh vực đường bộ

Cùng với cơ chế đầu tư trạm dừng nghỉ, Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo sửa đổi các quy định tại Nghị định số 119/2024/NĐ-CP về thanh toán điện tử giao thông đường bộ; Nghị định số 161/2024/NĐ-CP về vận chuyển hàng hóa nguy hiểm; Nghị định số 165/2024/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Đường bộ và Nghị định số 94/2026/NĐ-CP về hoạt động đào tạo, sát hạch lái xe.

Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa các chủ trương về sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Đối với Nghị định số 165/2024/NĐ-CP, ngoài việc sửa đổi để thống nhất với Luật Xây dựng năm 2025 và bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong lĩnh vực thẩm tra an toàn giao thông, dự thảo đề xuất bổ sung cơ chế đầu tư trước các công trình dịch vụ công thiết yếu tại trạm dừng nghỉ.

Đối với Nghị định số 119/2024/NĐ-CP và Nghị định số 161/2024/NĐ-CP, dự thảo tập trung điều chỉnh thẩm quyền quản lý nhà nước phù hợp với cơ cấu tổ chức mới; bổ sung quy định về tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả thủ tục hành chính bằng phương thức điện tử, bảo đảm hồ sơ điện tử có giá trị pháp lý như hồ sơ giấy và cắt giảm thời gian giải quyết một số thủ tục.

Nghị định số 94/2026/NĐ-CP được đề xuất sửa đổi theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính bằng phương thức điện tử và điều chỉnh cách thức cơ sở đào tạo gửi văn bản đề nghị thu hồi giấy phép xe tập lái.

Theo dự kiến, Nghị định sửa đổi, bổ sung sẽ được trình Chính phủ xem xét ban hành vào tháng 12/2026.