Đề xuất hai cơ chế đặc thù cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam

2 chính sách đặc thù

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết cuối tháng 11/2024, Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam với tổng chiều dài tuyến khoảng 1.541 km; đi qua địa phận 15 tỉnh, TP trực thuộc Trung ương.

Dự án được đầu tư theo hình thức đầu tư công. Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng trên 1,7 triệu tỉ đồng (khoảng trên 67 tỉ USD), sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước và nguồn vốn hợp pháp khác.

Đến cuối tháng 6/2025, Quốc hội chấp thuận bổ sung thêm hình thức đầu tư theo phương thức công tư (PPP) và đầu tư kinh doanh cho dự án, bên cạnh hình thức đầu tư công; giao Chính phủ tổ chức lựa chọn hình thức đầu tư, nhà đầu tư theo quy định.

Nhận định đây là dự án có quy mô đặc biệt lớn, công nghệ, kỹ thuật phức tạp, trước mắt, Chính phủ đề xuất hai chính sách đặc thù cho dự án liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng.

Thứ nhất, Chính phủ đề xuất tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và công tác di dời công trình điện có điện áp từ 110 kV trở lên của dự án thành các dự án độc lập, nguồn vốn được bố trí từ ngân sách Trung ương và địa phương.

Các địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức lập, quyết định đầu tư, thực hiện các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn và việc đầu tư các hạng mục liên quan đến nội dung này không phải lập chủ trương đầu tư.

Nguồn vốn ngân sách Trung ương cấp trực tiếp cho địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam để thực hiện. Trường hợp ngân sách Trung ương chưa kịp bố trí, các địa phương được chủ động cân đối nguồn ngân sách địa phương để thực hiện; ngân sách Trung ương sẽ hoàn trả cho ngân sách địa phương sau khi cân đối được vốn.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhận định đề xuất này có nhiều ưu điểm, tăng tính chủ động, đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Thứ hai, Chính phủ đề xuất trong thời gian Quốc hội không họp, Quốc hội ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định bổ sung, điều chỉnh cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt cho các phương thức đầu tư (nếu có) để kịp thời triển khai dự án và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Đề nghị xác định rõ sơ bộ tổng mức đầu tư, diện tích đất thu hồi

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá việc bổ sung cơ chế chính sách cho dự án là cần thiết.

Về các cơ chế chính sách áp dụng cho dự án, Ủy ban Kinh tế Tài chính nhận thấy việc Quốc hội cho phép tách nội dung thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư của dự án quan trọng quốc gia thành dự án thành phần đã có tiền lệ tại Nghị quyết số 38 của Quốc hội đối với Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Khẳng định đề xuất của Chính phủ là có cơ sở. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị làm rõ khái niệm dự án độc lập, xác định rõ sơ bộ tổng mức đầu tư, diện tích đất thu hồi, thời gian hoàn thành các dự án độc lập và sự đồng bộ thống nhất của toàn dự án. Đảm bảo không gây khó khăn, lãng phí nguồn lực khi chưa xác định được hướng tuyến, phạm vi, ranh giới thực hiện và kiểm soát chặt chẽ tổng mức đầu tư dự án

Đối với chính sách Quốc hội ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định bổ sung, điều chỉnh cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt cho các phương thức đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho hay điều này đã được quy định tại khoản 18 Điều 3 Nghị quyết số 172/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án.

Bên cạnh đó, tại khoản 14 Nghị quyết Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã chấp thuận bổ sung hình thức đầu tư theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư và đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư cho Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam bên cạnh hình thức đầu tư công; giao Chính phủ tổ chức lựa chọn hình thức đầu tư, nhà đầu tư theo quy định; trường hợp có cơ chế, chính sách khác vượt thẩm quyền của Chính phủ thì báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định.

Do vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng việc đề xuất chính sách trên là không cần thiết.