Để mỗi chuyến biển không còn là “vùng mờ”

Một chuyến biển hôm nay không chỉ được ghi nhận bằng sản lượng cá cập cảng. Đằng sau đó là hành trình của con tàu, tín hiệu giám sát, nhật ký khai thác và hồ sơ truy xuất nguồn gốc. Khi yêu cầu chống khai thác IUU ngày càng đi vào chiều sâu, Quảng Trị đang phải thu hẹp những “vùng mờ” trong quản lý nghề cá, bắt đầu từ dữ liệu đúng, đủ và có thể kiểm chứng đến từng chuyến biển.

Vừa qua, đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường do Thứ trưởng Võ Văn Hưng làm Trưởng đoàn đã làm việc với UBND tỉnh Quảng Trị về công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Làm việc với đoàn có Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Bảo cùng đại diện các sở, ngành, địa phương liên quan.

Theo Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU tỉnh, thời gian qua, Quảng Trị đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC). Công tác quản lý đội tàu, kiểm soát tàu cá xuất nhập bến, giám sát sản lượng thủy sản qua cảng, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc thủy sản được tăng cường.

Đến nay, 100% tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên của tỉnh đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. 100% tàu cá xuất, nhập bến tại các cảng cá được kiểm soát theo quy định. Toàn tỉnh hiện có 9 cảng cá công bố mở cảng, trong đó có 3 cảng cá đủ điều kiện xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác.

Cùng với kiểm soát tàu ra vào cảng, việc thực hiện nhật ký khai thác, xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản tiếp tục được duy trì. Đây là những khâu quan trọng để quản lý hành trình đánh bắt, sản lượng qua cảng và tạo cơ sở pháp lý cho thủy sản khai thác khi tham gia thị trường.

Từ năm 2024 đến nay, lực lượng chức năng đã xử phạt hàng trăm trường hợp vi phạm trong lĩnh vực thủy sản với tổng số tiền hàng tỷ đồng. Các hành vi mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, vi phạm khai thác vùng biển nước ngoài, không bảo đảm thủ tục khai thác thủy sản được tập trung kiểm tra, xử lý.

Điểm đáng chú ý là chống khai thác IUU không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và xử phạt vi phạm. Với ngư dân, mỗi yêu cầu về thiết bị giám sát, nhật ký khai thác, thủ tục xuất nhập bến hay truy xuất nguồn gốc đều tác động trực tiếp đến chi phí, thói quen sản xuất và cách tổ chức một chuyến biển. Vì vậy, bên cạnh tăng cường quản lý, Quảng Trị cũng thực hiện các chính sách hỗ trợ ngư dân lắp đặt, duy trì thuê bao thiết bị giám sát hành trình, từng bước định hướng chuyển đổi nghề khai thác phù hợp.

Cách làm này cho thấy chống khai thác IUU cần được nhìn như một quá trình sắp xếp lại nghề cá theo hướng minh bạch hơn, có trách nhiệm hơn, thay vì chỉ là một đợt cao điểm kiểm tra. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, cơ quan quản lý có cơ sở để nhận diện tàu cá có nguy cơ vi phạm, kiểm soát tốt hơn sản lượng qua cảng và xử lý kịp thời các trường hợp mất kết nối thiết bị giám sát hành trình.

Tuy vậy, công tác chống khai thác IUU trên địa bàn vẫn còn không ít khó khăn. Số lượng tàu cá nhỏ hoạt động ven bờ còn lớn. Hạ tầng cảng cá chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý trong tình hình mới. Việc kiểm soát tàu cá ngoại tỉnh, tàu mất kết nối thiết bị giám sát hành trình có lúc còn phức tạp, trong khi nhân lực thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở còn mỏng.

Tỉnh Quảng Trị kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục quan tâm, hỗ trợ địa phương ưu tiên bố trí nguồn vốn để triển khai Dự án nâng cấp, mở rộng Khu neo đậu tránh trú bão kết hợp cảng cá Bắc sông Gianh. Tỉnh cũng đề xuất hỗ trợ hoàn thiện cơ sở dữ liệu nghề cá, nâng cấp hạ tầng cảng cá, hoàn thiện cơ chế quản lý tàu cá, xử lý vi phạm trong lĩnh vực thủy sản và đầu tư hạ tầng phục vụ phát triển nuôi biển.

Những kiến nghị này xuất phát từ yêu cầu thực tế. Khi cảng cá, khu neo đậu và hạ tầng phục vụ nuôi biển được đầu tư đồng bộ hơn, địa phương không chỉ có thêm điều kiện kiểm soát hoạt động khai thác mà còn mở ra hướng chuyển dịch sinh kế cho ngư dân, giảm dần áp lực lên nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Bảo khẳng định, Quảng Trị xác định chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên và lâu dài. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt để cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” của EC, mà còn là điều kiện để phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững, đúng quy định pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng ghi nhận nỗ lực của Quảng Trị trong triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU thời gian qua. Thứ trưởng nhấn mạnh, chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự thay đổi về tư duy, chuyển dịch theo hướng phát triển thủy sản bền vững, khai thác có trách nhiệm, giảm khai thác và tăng nuôi trồng.

Thứ trưởng đề nghị tỉnh Quảng Trị tiếp tục cập nhật, hoàn thiện hệ thống dữ liệu nghề cá, rà soát và quản lý chặt đội tàu cá, xử lý dứt điểm tàu cá “3 không”, tàu mất kết nối thiết bị giám sát hành trình. Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp trong kiểm soát tàu cá ra vào cảng, truy xuất nguồn gốc thủy sản và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, nhất là vi phạm hành chính liên quan đến khai thác IUU.

Một yêu cầu đáng chú ý được đoàn công tác đặt ra là nghiên cứu đánh giá, xếp loại trách nhiệm của các địa phương, đơn vị trong thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU. Đây là cách tạo chuyển biến thực chất hơn ở cơ sở, nơi trực tiếp nắm tàu, nắm ngư dân và phát hiện sớm các nguy cơ vi phạm.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng cũng giao tổ công tác hỗ trợ, hướng dẫn, tập huấn cho địa phương trong cập nhật, hoàn thiện hệ thống dữ liệu nghề cá. Đối với các kiến nghị của tỉnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận sự cần thiết của Dự án cảng cá Bắc sông Gianh cũng như đầu tư hạ tầng phục vụ nuôi biển, đồng thời đề nghị tỉnh sớm xây dựng đề xuất cụ thể để xem xét, hỗ trợ triển khai.

Từ tín hiệu giám sát hành trình đến hồ sơ truy xuất nguồn gốc, từ cảng cá đến từng chuyến biển, chống khai thác IUU ở Quảng Trị đang được đặt trên một nền quản lý ngày càng cụ thể hơn. Khi những “vùng mờ” trong dữ liệu nghề cá được thu hẹp, đó cũng là lúc kỷ cương trên biển được củng cố, sinh kế ngư dân được bảo vệ và nghề cá có thêm nền tảng để phát triển bền vững.