Tòa án Quân sự: Hành trình 80 năm thực hiện sứ mệnh bảo vệ công lý

Trong hành trình 80 năm gắn bó với sự trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam, TAQS luôn mang trong mình hai trọng trách lớn: giữ nghiêm kỷ luật - nền tảng tạo nên sức mạnh quân đội; và thực hiện sứ mệnh tư pháp - bảo vệ pháp luật, công lý, bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Bước vào năm 2026, TAQS tiếp tục là một trong những điểm sáng của ngành Tòa án trong cải cách tư pháp, chuyển đổi số và đấu tranh phòng, chống tội phạm trong quân đội.

Nhân dịp Tết cổ truyền Bính Ngọ 2026, PV Báo Công lý đã có cuộc trao đổi với Trung tướng Dương Văn Thăng, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án TAQS Trung ương.

TAQS không chỉ xử án mà còn giữ quân, giữ kỷ luật, giữ niềm tin của nhân dân

PV: Thưa Chánh án, nhìn lại chặng đường 80 năm, TAQS đã đóng góp như thế nào vào sự nghiệp xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc?

Chánh án Dương Văn Thăng: Từ những ngày đầu thành lập, Tòa án Quân sự đã là một trong những lực lượng trụ cột giữ nghiêm kỷ luật - yếu tố sống còn của một quân đội cách mạng. Vào thời kỳ kháng chiến, dù điều kiện vô cùng thiếu thốn và gian khổ, những phiên tòa được tổ chức giữa rừng Trường Sơn, trong chiến khu Việt Bắc hay trên các mặt trận Tây Nguyên vẫn luôn nghiêm minh, khoa học và dựa trên nền tảng pháp luật cách mạng.

TAQS lúc ấy không chỉ để “xử lý vi phạm”, mà trên hết là góp phần giữ vững sức mạnh nội bộ, củng cố đoàn kết quân - dân và nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi cán bộ, chiến sĩ trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt. Công lý bảo vệ kỷ luật cũng chính là công lý bảo vệ trận tuyến.

Trong thời bình, nhiệm vụ của TAQS mở rộng hơn và đòi hỏi chuyên môn cao hơn. Chúng tôi đã giải quyết nhiều vụ án phức tạp liên quan đến an ninh quốc phòng, vi phạm quy định bảo vệ bí mật Nhà nước, tội phạm trong lĩnh vực tài chính - hậu cần quân đội, tội phạm công nghệ cao có yếu tố nước ngoài…

Đặc biệt, với những vụ án tham nhũng lớn, thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo dõi, TAQS đã thể hiện rõ bản lĩnh, tính độc lập, tinh thần không khoan nhượng đối với mọi hành vi xâm hại lợi ích Nhà nước, Quân đội và nhân dân.

Đó là những đóng góp quan trọng để Quân đội nhân dân Việt Nam luôn giữ được hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân.

PV: Thưa Chánh án, trong tiến trình cải cách tư pháp quốc gia, vai trò của TAQS được thể hiện ở những phương diện nào nổi bật nhất?

Chánh án Dương Văn Thăng: TAQS luôn coi cải cách tư pháp không chỉ là yêu cầu của ngành mà là trách nhiệm chính trị của lực lượng quân đội trong xây dựng Nhà nước pháp quyền.

Chúng tôi đã tham gia tích cực vào việc hoàn thiện thể chế và đổi mới quy trình tố tụng theo tinh thần Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị. Một trong những điểm nhấn quan trọng là xây dựng mô hình tố tụng phù hợp với môi trường quân đội, nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ quyền con người, quyền bào chữa, quyền tranh tụng, quyền tiếp cận công lý của bị cáo - kể cả khi xử lý các vụ án liên quan đến bí mật quân sự.

TAQS cũng đóng vai trò cầu nối giữa kỷ luật quân đội và pháp luật quốc gia. Những quy định về phòng vệ chính đáng, bảo vệ bí mật quân sự, quản lý vũ khí - khí tài… đều được TAQS góp ý hoàn thiện trong các dự án luật và văn bản dưới luật.

Một điểm đáng chú ý nữa là TAQS luôn tiên phong trong đổi mới xét xử, tăng cường tranh tụng, công khai phiên tòa và đã triển khai nhiều sáng kiến chuyển đổi số được toàn ngành quan tâm chia sẻ.

Có thể nói, TAQS vừa là một thành viên của hệ thống Tòa án nhân dân, vừa là một “cánh quân đặc biệt” trong khối quốc phòng, góp phần thúc đẩy cải cách tư pháp đi vào thực chất và hiệu quả.

Muốn xét xử hiệu quả trong thời đại số, trước hết lực lượng xét xử phải có tư duy số - kiến thức số - kỹ năng số

PV: Trong bối cảnh chuyển đổi số, TAQS có những đột phá gì để bảo đảm an toàn thông tin và nâng cao hiệu quả xét xử?

Chánh án Dương Văn Thăng: Chuyển đổi số trong quân đội luôn mang hai yêu cầu song hành: hiện đại hóa nhưng phải tuyệt đối bảo mật.

TAQS đã chủ động triển khai hệ thống quản lý án bằng dữ liệu điện tử trong môi trường mạng nội bộ quân đội, ứng dụng hồ sơ điện tử quân sự, chứng thực số nội bộ và xây dựng phòng xét xử trực tuyến với mức độ bảo mật cao.

Chúng tôi cũng tập trung mạnh vào việc nâng cao năng lực số cho đội ngũ thẩm phán, thẩm tra viên và thư ký TAQS. Nhận diện tội phạm mạng, phân tích chứng cứ điện tử, bảo mật dữ liệu… đều là những kỹ năng mà chúng tôi coi là bắt buộc trong thời đại mới.

Chính nhờ tư duy chủ động và khoa học này, TAQS đã rút ngắn thời gian xử lý án, tăng hiệu quả xét xử, đồng thời kiểm soát tốt nguy cơ lộ lọt thông tin - một yêu cầu sống còn đối với hệ thống tư pháp quân sự.

PV: Xin Chánh án chia sẻ định hướng đóng góp của TAQS vào hệ thống tư pháp quốc gia trong giai đoạn tới?

Chánh án Dương Văn Thăng: Trong thời gian tới, TAQS tập trung vào ba định hướng lớn:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng đội ngũ thẩm phán và cán bộ quân pháp, bảo đảm vững về chính trị, giỏi pháp luật, hiểu quân sự, thông thạo ngoại ngữ và công nghệ số.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan tư pháp quân đội và cơ quan tư pháp dân sự nhằm tăng tính thống nhất và hiệu lực của pháp luật.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với bảo mật quân sự, hướng tới xây dựng mô hình TAQS hiện đại, mỗi phiên tòa đều an toàn - minh bạch - hiệu quả.

Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là góp phần xây dựng nền tư pháp Việt Nam liêm chính, hiện đại, phục vụ nhân dân và bảo vệ Tổ quốc. TAQS sẽ luôn giữ vai trò “trận tuyến kỷ luật” trong lực lượng quân đội và là thành viên tích cực của hệ thống Tòa án nhân dân.

Tết là sum vầy nhưng cũng là thời điểm TAQS nêu cao tinh thần trực chiến

PV: Nhân dịp Tết Bính Ngọ 2026 đang đến gần, xin Chánh án chia sẻ về không khí đón xuân trong hệ thống TAQS và thông điệp gửi tới cán bộ, chiến sĩ?

Chánh án Dương Văn Thăng: Những ngày giáp Tết luôn mang đến nhiều cảm xúc đặc biệt. Trong quân đội, không khí xuân lan tỏa từ những điều rất giản dị: cành đào trước hội trường, bữa cơm tất niên trong doanh trại, tình đồng chí đồng đội ấm áp.

Năm nay, TAQS đón xuân trong niềm tự hào sau chặng đường 80 năm xây dựng và trưởng thành, đồng thời mang khí thế của đổi mới và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ năm 2026.

Tuy nhiên, chúng tôi xác định rõ: Tết là thời điểm sum vầy, nhưng cũng là lúc lực lượng tư pháp quân đội phải đề cao tinh thần trực chiến, chủ động xử lý diễn biến pháp lý phát sinh, không để bất ngờ, không để gián đoạn nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, các đơn vị vẫn luôn quan tâm đời sống tinh thần cho cán bộ, nhân viên, chiến sỹ; tổ chức gặp mặt, động viên, tạo không khí ấm áp nhưng vẫn giữ nền nếp kỷ luật quân đội.

Thông điệp TAQS muốn gửi gắm trong mùa xuân mới là: Hãy để mùa xuân trở thành động lực để mỗi cán bộ TAQS tiếp tục phát huy bản lĩnh người chiến sĩ trong lĩnh vực tư pháp, hoàn thành tốt nhiệm vụ xét xử, góp phần bảo vệ Tổ quốc và xây dựng nền tư pháp liêm chính, hiện đại.

Xuân mới mở ra hy vọng mới nhưng với TAQS, nhiệm vụ luôn ở phía trước và đó chính là truyền thống mà chúng tôi gìn giữ trong suốt mọi thời khắc.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Chánh án!