Thu hồi nợ văn minh: Cần siết trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân

Trong bối cảnh tài chính tiêu dùng phát triển nhanh, hoạt động thu hồi nợ đang trở thành vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của xã hội. Bên cạnh các doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật, thời gian qua vẫn xuất hiện tình trạng đòi nợ phản cảm, gọi điện làm phiền, gây áp lực tinh thần, thậm chí ảnh hưởng tới danh dự, đời sống của người dân. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng văn hóa thu hồi nợ văn minh, minh bạch và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.

Tham dự có ông Phan Thế Thắng - Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia Bộ Công thương; PGS.TS Bùi Thị An - Ủy viên ban chấp hành Hội bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam; Bà Olena Khlon - Tổng giám đốc SHB Finance; Luật sư Nguyễn Huy An - Trưởng văn phòng Luật sư Huy An; Bà Lê Xuân Hòa - Trưởng ban pháp chế Hiệp hội dữ liệu quốc gia

Cùng với sự mở rộng của thị trường tài chính tiêu dùng, các tranh chấp liên quan đến hoạt động thu hồi nợ cũng gia tăng, đặc biệt là các phản ánh về việc sử dụng dữ liệu cá nhân sai mục đích, gọi điện đòi nợ người thân, đồng nghiệp hoặc gây áp lực vượt quá giới hạn cho phép.

Tại tọa đàm, ông Phan Thế Thắng - Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng nêu ý kiến: Thực tế hiện nay có việc lợi dụng thông tin cá nhân của khách hàng đưa cho bên thứ ba chào bán, quảng cáo, thậm chí đe dọa đòi nợ, vu khống.... Đề xuất việc thu thập thông tin cá nhân khách hàng, sử dụng thông tin đó ngoài hợp đồng, ngoài mục đích thỏa thuận là vi phạm pháp luật cần được kiểm tra kiểm soát.

PGS.TS Bùi Thị An - Ủy viên ban chấp hành Hội bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho biết: Hoạt động tín dụng trong tiêu dùng là hoạt động rất bình thường, nhưng cần đảm bảo nguyên tắc thượng tôn pháp luật, đảm bảo kỷ cương tài chính. Nhưng những hiện tượng đe dọa đòi nợ qua điện thoại, quấy rối đến mức vi phạm pháp luật, điều đó cho thấy cần hướng dẫn khách hàng nên vay như thế nào, vay ở đâu để không xảy ra những hiện tượng tiêu cực.

Bà Olena Khlon - Tổng giám đốc SHB Finance: Áp lực nợ xấu gia tăng trong thời gian gần đây có nhiều lý do, như sự dự tính thiếu tính ổn định của khách hàng khi tiếp cận những sản phẩm vay, với nhóm khách hàng như vậy thiếu kinh nghiệm trong quản lý tài chính cá nhân, bị cuốn vào những sản phẩm vay cao thiếu khả năng trả nợ. Nhiều mô hình cho vay tài chính mới với áp lực cao khiến việc xác định đánh giá khoản vay trở nên dễ dàng hơn, đẩy khách hàng vào tình thế khó trả nợ. Có một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng với tâm lý là người được trả nợ, họ không trả nợ dù đủ điều kiện, điều đó tạo ra hành vi lệch chuẩn, đối với SHB Finance luôn luôn đảm bảo cân bằng quyền lợi nghĩa vụ giữa bên cho vay và người vay, áp dụng mô hình quản trị rủi ro hiện đại, tăng cường đối thoại, hỗ trợ khách hàng tái cơ cấu nghĩa vụ thanh toán.

Nhận định về ranh giới giữa quyền thu hồi nợ hợp pháp của tổ chức tài chính và hành vi xâm phạm quyền công dân, quyền riêng tư của người vay, ông Phan Thế Thắng cho biết: Trước khi đến bước "đòi nợ" hai bên cần thiết trao đổi thông tin, nhắc nhở nghĩa vụ tài chính với khách hàng, tránh việc không xác định được chủ thể vay dẫn đến việc đòi nợ trên mạng xã hội, đòi nợ quấy rối...

Luật sư Nguyễn Huy An - Trưởng văn phòng Luật sư Huy An nhận định, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không đồng nghĩa với việc phủ nhận nghĩa vụ trả nợ của khách hàng. Tuy nhiên, việc thu hồi nợ phải được thực hiện trên cơ sở tôn trọng nhân phẩm, quyền riêng tư và đúng quy định pháp luật. Các bên có quyền đưa ra tòa đề nghị giải quyết, đặc biệt bên thứ ba không được phép gọi điện đe dọa, cưỡng đoạt đòi nợ hộ, đòi nợ thuê.

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến cho rằng, hiện nay không ít người dân bị làm phiền bởi các cuộc gọi đòi nợ dù không liên quan đến khoản vay. Thậm chí, có trường hợp thông tin cá nhân, người thân bị khai thác, phát tán trong quá trình thu hồi nợ, gây bức xúc trong dư luận.

Luật sư An nêu ý kiến: Việc người thân của người vay phải nghe điện thoại đòi nợ, nhắc nợ là vi phạm pháp luật, thậm chí đối với người già dẫn đến khủng hoảng tâm lý, hoảng loạn.

Bà Lê Xuân Hòa - Trưởng ban pháp chế Hiệp hội dữ liệu quốc gia nhấn mạnh tới vấn đề dữ liệu cá nhân trong hoạt động tài chính tiêu dùng. Theo đó, việc sử dụng dữ liệu để quản trị rủi ro tín dụng là cần thiết, song phải đi kèm cơ chế bảo mật chặt chẽ, tránh tình trạng lạm dụng hoặc xâm phạm quyền riêng tư của người dân.

Bà Hòa cho rằng, nếu không kiểm soát tốt việc khai thác dữ liệu, nguy cơ biến thông tin cá nhân thành “công cụ gây áp lực” trong thu hồi nợ là rất đáng lo ngại.

Tại chương trình, các đại biểu đã tập trung phân tích thực trạng hoạt động thu hồi nợ trong lĩnh vực tài chính tại Việt Nam; các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách, tăng cường giám sát và nâng cao trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính.

Tọa đàm đã trở thành diễn đàn trao đổi đa chiều giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia và người dân, qua đó góp phần thúc đẩy hình thành môi trường tài chính minh bạch, lành mạnh và nhân văn hơn.

Theo các chuyên gia, xây dựng văn hóa thu hồi nợ văn minh không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố quan trọng để thị trường tài chính tiêu dùng phát triển bền vững, hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp và khách hàng, đồng thời củng cố niềm tin xã hội đối với các dịch vụ tài chính hiện đại.