Tăng cường kiến tạo thể chế, phát huy vai trò trụ cột của cơ quan tư pháp

Với vai trò nòng cốt trong bảo đảm thượng tôn pháp luật và kiến tạo thể chế, các cơ quan tư pháp tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm của tiến trình cải cách, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn và tạo động lực phát triển bền vững cho quốc gia.

Nghị quyết 66-NQ/TW: Đột phá trong tư duy lập pháp, đặt nền móng cho phát triển bền vững

Phát biểu thảo luận tại Quốc hội, đại biểu Mai Thị Phương Hoa (Ninh Bình), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhìn nhận và đánh giá nhiệm kỳ 2021-2025 là giai đoạn đầy thách thức, xuất hiện nhiều vấn đề chưa từng có tiền lệ, đòi hỏi vừa làm vừa điều chỉnh, song cũng là nhiệm kỳ ghi nhận những thành tựu quan trọng, nổi bật là quá trình tái cấu trúc hệ thống pháp luật.

Về công tác xây dựng pháp luật, trong 5 năm qua, Quốc hội, Chính phủ, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, TANDTC, VKSNDTC đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đột phá, ban hành số lượng văn bản pháp luật ở mức kỷ lục từ trước tới nay, tạo khung pháp lý tương đối đầy đủ cho các lĩnh vực của đời sống xã hội; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được hoàn thiện theo trật tự, thứ bậc rõ ràng; tư duy lập pháp đổi mới căn bản.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng sự tồn tại của những thời điểm mà một số văn bản phát triển mang tính tự phát, thiếu tuân thủ nguyên lý nền tảng của hệ thống pháp luật, gây chồng chéo và tạo điểm nghẽn cho phát triển. Trong bối cảnh yêu cầu bứt phá mới của đất nước, việc hoàn thiện thể chế càng trở nên cấp bách.

Để thực hiện tái cấu trúc pháp luật đồng bộ theo tinh thần các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 66-NQ/TW, đại biểu nhấn mạnh cần xác định rõ nhóm luật có tính chất nền tảng, mang tính ổn định cao làm trục chính cho hệ thống. Các luật phải được quy định theo lĩnh vực nhằm tránh trùng lặp, mâu thuẫn hoặc thiếu đồng bộ; những lĩnh vực mới như kinh tế số, kinh tế dữ liệu, trí tuệ nhân tạo cần được sớm luật hóa hoặc ban hành nghị quyết thí điểm.

Đại biểu cho rằng việc Bộ Tư pháp chủ trì Đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu tổ chức bộ máy chính trị đã “thẳng hàng, ngay lối”, thì hệ thống pháp luật cũng cần được tái cấu trúc theo hướng chặt chẽ, vững chắc, ổn định hơn để thể chế trở thành động lực thay vì điểm nghẽn cho phát triển. Đồng thời, cần nghiên cứu giảm bớt số lượng loại văn bản quy phạm pháp luật, xác định rõ phạm vi điều chỉnh và thẩm quyền ban hành để bảo đảm tính rành mạch.

“Thể chế chính là nền móng của quốc gia; muốn đi nhanh cần có thể chế khuyến khích sáng tạo, muốn đi xa cần thể chế bảo đảm công bằng, nhân văn, và muốn đi vững thì thể chế ấy phải được xây dựng trên niềm tin của nhân dân”, đại biểu nhấn mạnh.

Tái cấu trúc hệ thống pháp luật: Yêu cầu cấp bách trong kỷ nguyên mới

Đại biểu Đồng Ngọc Ba (Gia Lai) cũng khẳng định những kết quả đạt được trong kinh tế - xã hội năm 2025 và cả nhiệm kỳ có sự đóng góp nổi bật của các bộ, trong đó có Bộ Nội vụ và Bộ Tư pháp.

Trong bối cảnh còn nhiều điểm nghẽn về thể chế và thực thi pháp luật, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn và lao động giá rẻ, tiến độ cải cách doanh nghiệp nhà nước còn chậm, năng lực phối hợp liên ngành hạn chế, dữ liệu quốc gia thiếu liên thông, hạ tầng số chưa đồng bộ… thì yêu cầu tăng cường năng lực quản trị quốc gia trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Đặc biệt, nhiệm vụ xây dựng chính sách, pháp luật tiếp tục là trọng tâm với khối lượng công việc lớn: 54 luật, nghị quyết trình Quốc hội kỳ này, hàng trăm nội dung cần cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết, hơn 830 quy định mâu thuẫn, chồng chéo cần được xử lý. Do đó, việc nâng cao năng lực xây dựng pháp luật, nhất là của Chính phủ, là nhiệm vụ vừa trước mắt vừa lâu dài.

Phó Thủ tướng Lê Thành Long cũng khẳng định, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đề ra việc đổi mới căn bản tư duy, chuyển từ tập trung quản lý sang kiến tạo phát triển. Những nội dung Quốc hội quy định trong luật thì quy định thành nguyên tắc, phần còn lại giao cho Chính phủ và các chủ thể khác để bảo đảm tính linh hoạt. Đồng thời, cải tiến một cách cơ bản quy trình xây dựng pháp luật theo hướng quy định ngắn gọn, bám sát thực tiễn.

Theo Phó Thủ tướng, Nghị quyết 66 đã đóng góp rất lớn cho sự phát triển KT-XH, giải quyết các “điểm nghẽn”, xử lý vấn đề chính quyền địa phương 2 cấp. “Thời gian tới, Chính phủ sẽ chỉ đạo các Bộ, ngành, cơ quan, chủ thể thực hiện tốt ý tưởng trong Nghị quyết số 66-NQ/TW, đóng góp nhiều hơn nữa trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật để phục vụ cho các mục tiêu phát triển KT-XH của đất nước năm 2025, năm 2026 cũng như các nhiệm kỳ tiếp theo”, Phó Thủ tướng nêu rõ.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng thể chế, hiệu lực quản trị và năng lực cạnh tranh quốc gia, việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW không chỉ là nhiệm vụ quan trọng mà còn là đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn.

Những ý kiến tại nghị trường cho thấy sự đồng thuận sâu sắc về vai trò trung tâm của các cơ quan tư pháp trong việc kiến tạo môi trường pháp lý minh bạch, thống nhất, đồng bộ và hiệu quả. Điều này không chỉ bảo đảm thượng tôn pháp luật mà còn trực tiếp mở đường cho đổi mới sáng tạo, thu hút nguồn lực và thúc đẩy phát triển bền vững.

Cùng với sự vào cuộc đồng bộ của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành, hệ thống tư pháp tiếp tục là trụ cột quan trọng giúp định hình cấu trúc pháp luật theo hướng hiện đại, phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đây cũng là lực lượng có vai trò then chốt trong việc bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, củng cố niềm tin của nhân dân và bảo vệ các giá trị nền tảng của Nhà nước pháp quyền Việt Nam. Khi thể chế được thiết kế khoa học, ổn định và khả thi, năng lực quản trị quốc gia sẽ được nâng cao, tạo động lực mạnh mẽ để đất nước tiến bước vững chắc trong những năm tới.