Sửa đổi Luật Kiến trúc để đáp ứng yêu cầu phát triển và mô hình chính quyền hai cấp

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh việc sửa đổi, bổ sung Luật Kiến trúc là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện hệ thống pháp luật, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng, dự thảo Luật gồm 4 điều, cơ bản kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời sửa đổi, bổ sung những nội dung liên quan đến phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền, cải cách thủ tục hành chính và hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước về kiến trúc.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KH,CN&MT) Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban KH,CN&MT cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ một số nội dung nhằm bảo đảm tính thống nhất và khả thi.

Trong đó, Ủy ban cho rằng cần làm rõ sự thống nhất giữa chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh với quy định về chứng chỉ hành nghề kiến trúc; bổ sung đánh giá định lượng về hiệu quả cải cách thủ tục hành chính khi bãi bỏ 6 trong số 7 thủ tục hiện hành; đồng thời hoàn thiện hồ sơ dự án Luật theo đúng quy định.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất của dự thảo Luật với các luật có liên quan như Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Di sản văn hóa, Luật Ngân sách nhà nước và Luật Tổ chức chính quyền địa phương...

Đối với các quy định về phân cấp, phân quyền, Ủy ban KH,CN&MT nhận định việc giao toàn bộ thẩm quyền ban hành Quy chế quản lý kiến trúc cho UBND cấp xã có thể gặp khó khăn do năng lực cán bộ cơ sở chưa đồng đều.

Vì vậy, đề nghị nghiên cứu phương án cấp xã tổ chức lập quy chế, cơ quan chuyên môn cấp trên thẩm định hoặc UBND cấp tỉnh ban hành khung quy chế mẫu để áp dụng thống nhất.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý việc bãi bỏ thi sát hạch chứng chỉ hành nghề chỉ nên thực hiện khi hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia được xây dựng và vận hành đồng bộ, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý trong giai đoạn chuyển tiếp.

Thảo luận tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền; tăng cường bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc; đồng thời bảo đảm sự thống nhất với các luật có liên quan.

Đóng góp ý kiến, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về nhận diện rõ hơn các yếu tố kiến trúc truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số theo từng vùng miền; bổ sung yêu cầu bảo vệ cảnh quan văn hóa, lịch sử trong kiến trúc nông thôn, đặc biệt tại các không gian văn hóa cộng đồng như đình, chùa, nhà rông, nhà sàn truyền thống.

Bên cạnh đó, ông cũng đề xuất bổ sung quy định về việc lấy ý kiến cơ quan quản lý văn hóa khi xây dựng hoặc điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc tại khu vực có di sản văn hóa; đồng thời yêu cầu trong hội đồng thi tuyển kiến trúc đối với các công trình văn hóa quốc gia phải có đại diện cơ quan quản lý văn hóa và chuyên gia trong lĩnh vực này.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá cao Chính phủ, Bộ Xây dựng cùng các cơ quan liên quan đã khẩn trương chuẩn bị hồ sơ dự án Luật; đồng thời ghi nhận công tác thẩm tra của Ủy ban KH,CN&MT và các cơ quan của Quốc hội.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương của Đảng, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành Luật hiện hành.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại phiên họp; tiếp tục rà soát tính hợp hiến, hợp pháp và sự thống nhất của dự thảo Luật với các luật liên quan; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; hoàn thiện các quy định về chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu, điều kiện hành nghề, cơ chế chuyển tiếp và các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết.

Kết luận phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, dự kiến diễn ra vào đầu tháng 8/2026.