Quy tắc 15 giây để nhận diện cuộc gọi lừa đảo

Ba kiểu bẫy lừa đảo thường gặp

Trong thời đại các giao dịch trực tuyến và mạng xã hội trở thành một phần quen thuộc của đời sống, thông tin cá nhân cũng trở thành mục tiêu của tội phạm công nghệ cao. Không chỉ giả danh cơ quan chức năng, gửi đường link độc hại hay chiếm quyền tài khoản, kẻ gian ngày càng tận dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra những cuộc gọi, hình ảnh và video giả mạo khó nhận biết.

Một trong những khuyến cáo đáng chú ý được Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Quảng Ninh đưa ra là “Quy tắc 15 giây” khi nhận được cuộc gọi video có nội dung vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản.

Theo đó, nếu người gọi bất ngờ đề nghị chuyển tiền, người nhận cuộc gọi có thể yêu cầu họ quay mặt sang trái, sang phải hoặc đưa bàn tay lướt qua trước mặt. Những chuyển động này có thể giúp phát hiện một số dấu hiệu bất thường của công nghệ deepfake như hình ảnh bị méo, vỡ nét, giật hoặc thiếu tự nhiên khi chủ thể chuyển động hoặc bị vật thể che khuất.

Tuy nhiên, đây chỉ là một cách kiểm tra nhanh, không nên được xem là phương pháp xác thực tuyệt đối. Khi có yêu cầu chuyển tiền, người dân vẫn cần xác minh lại danh tính bằng một kênh liên lạc khác.

Đừng chỉ xác thực bằng một kênh

Một nguyên tắc khác được khuyến cáo là “xác thực chéo 100%”. Nếu nhận được tin nhắn từ tài khoản Zalo, Facebook của người thân, bạn bè với nội dung nhờ chuyển tiền, cần gọi lại bằng cuộc gọi điện thoại thông thường qua số SIM đã lưu trước đó để kiểm tra. Không nên chỉ dựa vào tài khoản mạng xã hội, bởi tài khoản có thể đã bị chiếm quyền hoặc bị làm giả.

Đặc biệt, khi người gọi tạo cảm giác gấp gáp, thúc giục chuyển tiền ngay, người dân càng cần dừng lại để kiểm tra. Tâm lý hoang mang, sợ bỏ lỡ cơ hội hoặc lo người thân gặp sự cố chính là điểm yếu thường bị tội phạm khai thác.

Theo khuyến cáo, một trong những thủ đoạn phổ biến là giả mạo cơ quan chức năng. Đối tượng tự xưng là cán bộ Công an, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc nhân viên thuế, yêu cầu người dân cài đặt ứng dụng “dịch vụ công” hoặc ứng dụng hỗ trợ xử lý hồ sơ. Những ứng dụng này có thể chứa mã độc, từ đó tạo điều kiện để đối tượng chiếm quyền điều khiển thiết bị và đánh cắp thông tin.

Một thủ đoạn khác là phát tán đường link lừa đảo qua SMS, email, Zalo hoặc Facebook. Tin nhắn có thể được thiết kế giống thông báo của ngân hàng, cơ quan nhà nước hoặc một thương hiệu quen thuộc, yêu cầu người dùng bấm vào đường link để nhận thưởng, cập nhật thông tin hoặc xác thực tài khoản.

Bên cạnh đó, những lời mời “việc nhẹ, lương cao” cũng được sử dụng để thu thập dữ liệu cá nhân. Nạn nhân có thể được yêu cầu gửi ảnh căn cước công dân, số tài khoản, thông tin cá nhân hoặc mã OTP với lý do “xác minh hồ sơ”, trong khi mục đích thực sự là chiếm đoạt tài sản hoặc sử dụng thông tin cho các hành vi phạm pháp khác.

Người dân được khuyến cáo không cài đặt các tệp ứng dụng có đuôi .apk trên Android hoặc các cấu hình, ứng dụng lạ trên iPhone/iPad thông qua đường link được gửi từ tin nhắn, email hoặc mạng xã hội.

Cần đặc biệt cảnh giác với những yêu cầu mang tính đe dọa, thúc ép như “tài khoản sắp bị khóa”, “liên quan đến vụ án”, “phải xác minh ngay” hoặc “cần chuyển tiền để chứng minh tài sản”.

Các cơ quan chức năng, ngân hàng hay tổ chức cung cấp dịch vụ không yêu cầu người dân cung cấp mã OTP, mật khẩu hoặc cài đặt phần mềm không rõ nguồn gốc chỉ vì một cuộc gọi hay tin nhắn bất ngờ.

Bởi khi hình ảnh căn cước công dân, số điện thoại, ngày tháng năm sinh, địa chỉ hay thông tin tài khoản rơi vào tay kẻ xấu, hậu quả có thể không dừng ở một lần mất tiền. Dữ liệu bị đánh cắp có thể tiếp tục được sử dụng để vay tiền trực tuyến, giả danh nạn nhân, lừa đảo người khác hoặc phục vụ các hành vi tống tiền, bôi nhọ danh dự.

Vì vậy, trước một cuộc gọi bất thường, hãy nhớ: 15 giây để kiểm tra có thể đáng giá hơn rất nhiều so với vài giây nóng vội để bấm “chuyển khoản”.