Ngăn chặn hành vi rủ rê hút thuốc trong giới trẻ

Từ ngày 15/5/2026, Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế chính thức có hiệu lực, bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường phòng, chống tác hại của thuốc lá. Trong đó, một điểm mới đáng chú ý của dự thảo là bổ sung chế tài xử phạt đối với hành vi vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá và hành vi nhờ, thuê hoặc sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua thuốc lá.

Theo khoản 2 Điều 29 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, hành vi vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng. Mức xử phạt này cũng áp dụng đối với hành vi sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua thuốc lá. Quy định mới mở rộng phạm vi điều chỉnh từ hành vi hút thuốc sang cả các hành vi tác động, lôi kéo hoặc tạo điều kiện để việc sử dụng thuốc lá diễn ra.

Việc bổ sung chế tài đối với hành vi “rủ rê hút thuốc” được xác định là bước hoàn thiện khung pháp lý trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá, với trọng tâm là kiểm soát các yếu tố xã hội có nguy cơ hình thành hành vi sử dụng thuốc lá sớm.

Tác động trong môi trường học đường

Trong môi trường học đường, hành vi rủ rê hoặc lôi kéo bạn bè sử dụng thuốc lá thường xuất phát từ nhóm bạn đồng trang lứa. Theo các chuyên gia giáo dục và y tế, phần lớn thanh thiếu niên tiếp cận thuốc lá lần đầu có liên quan đến yếu tố tò mò, áp lực nhóm hoặc mong muốn hòa nhập với tập thể.

Việc rủ nhau thử hút thuốc trong một số trường hợp được xem như trải nghiệm nhất thời. Tuy nhiên, từ những lần thử ban đầu, không ít trường hợp có thể dẫn đến hình thành thói quen sử dụng thuốc lá, kéo theo nguy cơ lệ thuộc nicotine và ảnh hưởng sức khỏe lâu dài.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 90/2026/NĐ-CP được nhìn nhận là công cụ pháp lý nhằm can thiệp sớm vào các hành vi có nguy cơ, thay vì chỉ xử lý khi hành vi sử dụng thuốc lá đã hình thành. Việc mở rộng xử phạt sang hành vi vận động, lôi kéo được đánh giá là nhằm hạn chế tác động lan truyền trong nhóm thanh thiếu niên, đặc biệt trong môi trường học đường.

Cùng với chế tài xử phạt, các cơ sở giáo dục đang được yêu cầu tăng cường trách nhiệm trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá. Theo khoản 3 Điều 29, hành vi không đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hằng năm hoặc không đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ sẽ bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.

Quy định này tạo cơ sở để các đơn vị giáo dục tiếp tục triển khai mô hình trường học không khói thuốc, đồng thời lồng ghép nội dung tuyên truyền pháp luật và kỹ năng phòng tránh hành vi rủ rê trong học sinh.

Ảnh hưởng từ không gian mạng

Bên cạnh môi trường trực tiếp, hành vi “rủ rê hút thuốc” hiện còn xuất hiện trên không gian mạng dưới nhiều hình thức khác nhau. Các nội dung liên quan đến thuốc lá có thể được thể hiện qua video, hình ảnh hoặc các bài đăng mang tính chia sẻ trải nghiệm.

Một số nội dung có yếu tố cổ xúy hoặc thể hiện việc sử dụng thuốc lá có thể tác động đến nhận thức của người xem, đặc biệt là thanh thiếu niên. Việc tiếp cận thường xuyên các nội dung này có thể làm gia tăng sự tò mò hoặc khiến hành vi sử dụng thuốc lá bị nhìn nhận thiếu chính xác.

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, hành vi lôi kéo không còn giới hạn trong quan hệ trực tiếp giữa bạn bè mà đã mở rộng sang môi trường số. Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý và kiểm soát các hành vi liên quan đến thuốc lá trong không gian mạng, nhằm giảm thiểu nguy cơ tác động đến nhóm tuổi vị thành niên.

Ở cấp độ gia đình, vai trò định hướng của cha mẹ tiếp tục được nhấn mạnh. Việc quan tâm đến sinh hoạt, tâm lý và các mối quan hệ bạn bè của con em có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện sớm nguy cơ tiếp cận thuốc lá. Đồng thời, hành vi nêu gương của người lớn trong việc tuân thủ quy định không hút thuốc cũng có tác động trực tiếp đến nhận thức của trẻ.

Ở phạm vi rộng hơn, môi trường xã hội được xem là yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng thuốc lá của thanh thiếu niên. Việc tăng cường truyền thông về tác hại của thuốc lá, thúc đẩy lối sống lành mạnh và xây dựng không gian công cộng không khói thuốc, góp phần định hình chuẩn mực hành vi trong cộng đồng.