Mở rộng trợ giúp pháp lý, bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho mọi người dân

Tiếp tục nội dung chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 11/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội đã thảo luận ở hội trường về dự án Luật Trợ giúp pháp lý.

Cơ bản nhất trí với nhiều nội dung trong tờ trình, báo cáo thẩm tra và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, các ĐBQH cho rằng, đây là một chế định pháp luật thể hiện tính nhân văn sâu sắc của chế độ ta. Trợ giúp pháp lý là một lĩnh vực có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận pháp lý của các nhóm yếu thế trong xã hội.

Góp ý về người (đối tượng) được trợ giúp pháp lý tại khoản 2, Điều 1 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị mở rộng theo hướng bao quát và thực chất hơn. Cụ thể, cần sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú, bởi đây là nhóm đối tượng có nguy cơ bị tổn thương cao và gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Bên cạnh đó, cần bổ sung một số đối tượng như: nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đây là những nhóm rất cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Đại biểu đề xuất sửa đổi khoản 6, Điều 7 theo hướng quy định “người dân tộc thiểu số” mà không gắn với điều kiện cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Bổ sung khoản 8 vào Điều 7, bao gồm các đối tượng: Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; Người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của pháp luật; Người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Đối với người cao tuổi, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị rà soát lại theo hướng không quy định dàn trải, mà cần gắn với các tiêu chí cụ thể như: người cao tuổi cô đơn, không nơi nương tựa hoặc đang hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng.

Về cách tiếp cận chính sách, đại biểu Cao Thị Xuân, (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) đề nghị cần chuyển mạnh sang bảo đảm quyền tiếp cận công lý. Theo đại biểu, các tài liệu trong hồ sơ dự án luật cho thấy mặc dù phạm vi đối tượng trợ giúp pháp lý đã được quy định khá rộng nhưng trên thực tế vẫn còn một bộ phận người dân gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật mà chưa được thuộc diện được trợ giúp pháp lý.

Điều này cho thấy cách tiếp cận hiện nay vẫn còn thiên về quản lý đối tượng, chưa thực sự tiếp cận từ góc độ quyền, chưa bảo đảm quyền tiếp cận công lý một cách chủ động.

Đại biểu cho rằng, thực tiễn hiện nay cho thấy, ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người dân có nhu cầu trợ giúp pháp lý rất lớn nhưng lại e ngại không biết hoặc không đủ điều kiện tiếp cận theo các tiêu chí hiện hành. Có những nhóm người gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật, dễ bị tổn thương về mặt pháp lý thì lại chưa được thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Trong khi đó việc xác định đối tượng lại chủ yếu dựa trên các nhóm hành chính cụ thể. Trong bối cảnh phát triển mới, đại biểu cho rằng cần nghiên cứu mở rộng theo hướng linh hoạt hơn.

Đại biểu Cao Thị Xuân đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung tiêu chí xác định đối tượng theo hướng dựa trên mức độ yếu thế về pháp lý. Đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp trong từng giai đoạn phát triển và cũng phù hợp với quan điểm chỉ đạo trong công tác lập pháp hiện nay.