Lào Cai: Khi nhân lực và sản phẩm bản địa thay đổi số phận vùng cao

Hướng tới giảm nghèo bền vững bằng nhân lực

Trong những năm gần đây, Lào Cai đạt nhiều kết quả rõ nét trong triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia (CTMTQG) hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát và phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Bên cạnh các chính sách hỗ trợ vốn, xây dựng nhà ở và thúc đẩy sản xuất, tỉnh xác định đào tạo nhân lực là giải pháp then chốt.

Thông qua các chương trình đào tạo nghề, bồi dưỡng kỹ năng quản lý kinh tế hộ và kỹ năng mềm, người dân được trang bị kiến thức cần thiết để tự chủ trong sản xuất, tạo việc làm và nâng cao thu nhập, từ đó góp phần phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.

Tuy nhiên, để đào tạo nhân lực phát huy hiệu quả, việc đánh giá đúng thực trạng nguồn lao động là rất quan trọng. Tỉnh Lào Cai sau sáp nhập có hơn 1,02 triệu người dân tộc thiểu số, chiếm 57,6% dân số, với 33 thành phần dân tộc cùng sinh sống và là tỉnh miền núi, trình độ lao động và kỹ năng quản lý kinh tế hộ còn hạn chế. Nhiều hộ dân có đất đai và vốn, nhưng sản xuất manh mún, thiếu định hướng và chưa biết cách tiếp cận thị trường.

Thời gian qua, trong kế hoạch triển khai CTMTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), tỉnh Lào Cai đã triển khai nhiều chương trình đào tạo, bồi dưỡng nhân lực nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương. Hoạt động này tập trung vào ba mũi nhọn: Bồi dưỡng kiến thức dân tộc, đào tạo nghề và nâng cao năng lực cộng đồng, cán bộ triển khai chương trình.

Theo kế hoạch, tỉnh đã tổ chức 43 lớp bồi dưỡng kiến thức dân tộc cho gần 3.000 người. Bên cạnh đó, 7 lớp dạy tiếng Mông và tiếng Tày đã giúp hơn 300 học viên nâng cao khả năng giao tiếp và quản lý cộng đồng.

Đối với đào tạo đại học và sau đại học, tỉnh hỗ trợ học sinh cử tuyển theo các ngành Y Dược, Sư phạm, Du lịch, CNTT, bao gồm học bổng, học phí và sinh hoạt phí cho các học viên. Đây là bước đi quan trọng nhằm hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho vùng đồng bào DTTS&MN.

Cũng theo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh, 169 lớp đào tạo nghề đã được mở, thu hút gần 6.000 lao động tham gia. Các lớp tập trung vào các lĩnh vực nông nghiệp, trồng trọt, dược liệu, xây dựng và logistics, đồng thời được trang bị cơ sở vật chất hiện đại.

Bên cạnh đào tạo nghề và học thuật, tỉnh chú trọng nâng cao năng lực cho cộng đồng và cán bộ quản lý. Từ năm 2021 đến nay, đã tổ chức 362 lớp tập huấn, với hơn 25.500 lượt người tham gia. Trong đó, gần 3.000 lượt cán bộ công chức các cấp được bồi dưỡng kỹ năng quản lý và triển khai chương trình; hơn 22.700 lượt người dân được tập huấn về phát triển cộng đồng.

Ngoài ra, các đoàn cán bộ và cộng đồng đã đi học tập kinh nghiệm trong và ngoài tỉnh, nâng cao kiến thức thực tiễn và kỹ năng triển khai chương trình tại địa phương.

Có thể thấy việc tăng cường các chương trình đào tạo đã giúp người dân và cán bộ nâng cao kiến thức, kỹ năng, cải thiện cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp, từ đó góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây cũng là bước đi quan trọng để xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương trong dài hạn.

OCOP và sản phẩm bản địa - động lực phát triển kinh tế

Bên cạnh việc nâng cao năng lực con người, các cơ quan chính quyền tỉnh Lào Cai tập trung phát triển kinh tế địa phương dựa trên thế mạnh nông sản và sản phẩm bản địa.

Những người dân đã được đào tạo không chỉ áp dụng kiến thức, kỹ năng vào sản xuất mà còn biết khai thác tiềm năng địa phương, chuẩn hóa sản phẩm và kết nối thị trường, mở ra hướng phát triển bền vững gắn với giá trị đặc trưng vùng cao.

Các chương trình đào tạo nhân lực đã giúp người dân và cán bộ nâng cao kiến thức, kỹ năng, cải thiện cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp. Người dân tại nhiều địa phương Lào Cai đã chủ động tổ chức sản xuất, hình thành các chuỗi giá trị sản phẩm bền vững, từ nông sản đặc trưng đến thủ công mỹ nghệ. Đối với ngành thủy sản, tỉnh chú trọng đầu tư vào các loài thủy sản có giá trị cao như: cá hồi, cá tầm, cá lăng, ba ba… gắn với chế biến sâu và mục tiêu xuất khẩu.

Ông Hoàng Triều Minh, Bí thư Đảng ủy xã Cao Sơn (Lào Cai) cho biết, Đề án phát triển nông thôn không chỉ là kim chỉ nam trong công tác lãnh đạo ở cơ sở, mà còn định hướng người dân chủ động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Việc chú trọng phát triển nông nghiệp sinh thái giúp địa phương khai thác tối đa tiềm năng đất và rừng, đồng thời vẫn bảo vệ môi trường, tạo sinh kế bền vững và ổn định cho người dân.

Đơn cử, tại phường Sa Pa, chè Shan Tuyết, mật ong rừng và dược liệu đã được áp dụng các kỹ thuật chế biến, đóng gói và tiếp thị hiện đại, giúp sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3-4 sao, được tiêu thụ ổn định tại thị trường trong và ngoài tỉnh. Các hợp tác xã và hộ dân tham gia sản xuất OCOP đã tăng thu nhập từ 2-3 lần so với trước, đồng thời thu hút khách du lịch mua sản phẩm trực tiếp.

Tại xã Bát Xát, các sản phẩm miến dong, gạo nếp và hoa quả đặc sản đã được chuẩn hóa theo OCOP, đồng thời gắn với mô hình du lịch cộng đồng và homestay. Cách làm này vừa tạo đầu ra ổn định cho nông sản, vừa mở thêm hướng sinh kế mới, giúp người dân có việc làm tại chỗ, giữ thanh niên ở lại quê hương và góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều.

Nhờ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu, nhiều hộ dân tại Bát Xát đã tăng thu nhập và ổn định đời sống. Phong trào “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi” lan tỏa rộng khắp, với 753 hộ đạt danh hiệu các cấp vào đầu năm 2025, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nhiều nông dân tiêu biểu trở thành “đầu tàu” trong phát triển kinh tế, như ông Tẩn Sành Tịnh ở thôn Sùng Bang với mô hình nuôi cá nước lạnh hay ông Đinh Quốc Việt thôn An Quang trồng và kinh doanh rau giống. Họ không chỉ làm giàu cho gia đình mà còn chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ hộ nghèo về vốn giúp đỡ bà con hàng xóm.

Sự kết hợp giữa đào tạo nhân lực và phát triển sản phẩm OCOP đã tạo nên mô hình điển hình ở Lào Cai, nơi con người và sản phẩm địa phương cùng phát triển, nâng cao thu nhập, giữ gìn bản sắc văn hóa và mở rộng cơ hội kinh tế cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số.