Hoàn nguyên từng phần mộ liệt sĩ với cả tấm lòng

Hành trình "trả lại tên" cho những anh hùng

Sau mỗi đợt khai quật, lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, công việc hoàn nguyên phần mộ là một hành trình âm thầm nhưng đầy nhọc nhằn. Đó không đơn thuần là việc đặt lại một viên đá hay trát một mạch vữa, mà là sự hoàn trả nguyên trạng, bảo đảm sự linh thiêng, trang nghiêm cho nơi yên nghỉ của những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Thượng tá Nguyễn Ngọc Lâm, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên chia sẻ khi đang gạt những giọt mồ hôi lăn dài trên trán: "Từ ngày 16/7, chúng tôi triển khai khai quật và lấy mẫu tại 191 phần mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh. Yêu cầu đặt ra là phải hoàn thành sớm, nhưng ở công đoạn hoàn nguyên, chúng tôi luôn tâm niệm: nhanh đến đâu cũng phải chính xác đến đó. Chỉ cần một sai sót nhỏ trong quá trình khôi phục cũng có thể làm mất đi sự tôn nghiêm của phần mộ liệt sĩ".

Theo Thượng tá Lâm, nếu như công đoạn khai quật, lấy mẫu ADN có thể thực hiện được khoảng 30 phần mộ mỗi ngày, thì công đoạn hoàn nguyên lại đòi hỏi sự tỉ mỉ gấp bội, khiến thời gian hoàn thiện trung bình cho cùng số lượng đó có thể kéo dài tới 3 ngày liên tục. Đây là phần việc không thể dùng sức mạnh máy móc hay sự vội vã của con người để rút ngắn.

Theo chân Trung tá Giá Văn Thẳng, cán bộ Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh, người ta mới cảm nhận hết được sự tinh tế và cái "tâm" của những người lính trong từng cử chỉ. Một phần mộ sau khi hoàn nguyên đòi hỏi quy trình khép kín: nắp mộ được đưa về đúng vị trí cũ, đá chân mộ được ghép nối khít khao, mạch vữa được trát phẳng đều và bề mặt đá phải được vệ sinh sạch sẽ như chưa từng có sự tác động.

"Mọi thao tác phải phối hợp nhịp nhàng như một dàn nhạc. Chỉ cần một người làm chệch nhịp, cả quy trình có thể phải làm lại từ đầu", Trung tá Thẳng tâm sự. Anh nhìn những hàng mộ vừa được hoàn nguyên ngay ngắn, đôi mắt ánh lên niềm hy vọng: "Đối với chúng tôi, mỗi mẫu ADN lấy đi là một tia hy vọng. Hy vọng sẽ có thêm một liệt sĩ được gọi đúng tên, thêm một gia đình sau bao năm mòn mỏi chờ đợi sẽ vơi bớt nỗi đau. Hoàn nguyên mộ không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là sự tri ân cao nhất của thế hệ hôm nay".

Một trong những công đoạn khó khăn nhất chính là đưa phần nắp mộ nặng khoảng 400kg về đúng vị trí cũ. Thiếu tá Dương Thành Lâm, cán bộ Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh mô tả công việc này như một thử thách về sự đoàn kết: "Năm chiến sĩ cùng phối hợp điều khiển pa-lăng xích. Từng nhịp kéo, nhịp hạ đều phải thống nhất. Chỉ cần một người lệch nhịp, khối bê tông có thể bị va đập, gây nứt vỡ, ảnh hưởng đến thẩm mỹ của toàn bộ phần mộ".

Chưa dừng lại ở đó, việc ghép đá quanh chân mộ trên địa hình nghĩa trang nằm trên triền đồi cũng là một "bài toán" khó. Ba mặt mộ tiếp xúc với không gian phải được đo đạc, cắt gọt và mài giũa chính xác đến từng mi-li-mét. Mỗi viên đá trước khi đặt vào vị trí đều được đánh dấu cẩn thận. Sự kiên trì của người lính nằm ở chỗ, nếu có bất cứ một sai lệch nhỏ nào, họ sẵn sàng tháo ra để làm lại, tuyệt đối không chấp nhận sự xuê xoa, cẩu thả.

Tri ân bằng những việc làm bình dị

Đằng sau sự chỉn chu của các phần mộ là câu chuyện đầy trăn trở về vật liệu xây dựng. Những tấm đá granite ốp mộ ở đây thuộc loại đặc biệt, được khai thác từ một mỏ đá tại Ninh Bình đã đóng cửa từ nhiều năm trước. Để tìm đủ chủng loại đá tương thích cho 350m² bề mặt mộ cần hoàn nguyên, Thiếu tá Dương Thành Lâm đã phải vất vả liên hệ với hơn mười đại lý trên khắp cả nước, bền bỉ tìm kiếm, gom góp từng lô đá ít ỏi còn sót lại trong kho.

Chính vì hiểu rõ giá trị của những tấm đá "hiếm có khó tìm" này, từng nhát cắt, từng đường mài của người chiến sĩ đều vô cùng cẩn trọng. Không một viên đá nào bị lãng phí, bởi họ biết đó không chỉ là vật liệu, mà là sự bảo đảm cho tiến độ và vẻ đẹp vĩnh cửu của nơi an nghỉ các anh hùng.

Với chiến sĩ dân quân Hoàng Văn Hưởng (xóm Phú Hòa, xã Vô Tranh), công việc trát mạch, ghép đá tuy không quá nặng nhọc về sức vóc, nhưng lại đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối. Hưởng bộc bạch: "Chỉ khi nhìn thấy các đường ghép thẳng tắp, mặt đá phẳng phiu, phần mộ trở lại vẻ nguyên vẹn ban đầu, em mới thấy nhẹ lòng. Sau mỗi ngày làm việc, dù bụi đá bám đầy người, nhìn những hàng mộ ngay ngắn, em thấy mình đã góp một phần nhỏ bé vào việc tri ân các anh hùng liệt sĩ".

Còn với chiến sĩ dân quân Trần Nhật Quân (xóm Phú Hồng), động lực lớn nhất của anh và đồng đội là mục tiêu hoàn thành sớm việc hoàn nguyên 191 phần mộ trước ngày 3/8. Quân xúc động chia sẻ: "Chúng em đều mong công việc hoàn tất sớm để các bước giám định ADN được triển khai nhanh hơn. Hy vọng rằng, sớm có thêm nhiều gia đình được đón người thân trở về sau bao năm mong ngóng".

Chiến dịch 500 ngày đêm đang được tăng tốc trên khắp cả nước. Ở Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh và Cổ Lũng, sự tăng tốc ấy không đo bằng những bước chân vội vã, mà bằng sự kiên nhẫn, lòng thành kính và trách nhiệm vô bờ bến. Dưới cái nắng bỏng rát, những đôi bàn tay lấm bụi đá vẫn lặng lẽ nâng niu từng phần mộ. Mỗi phần mộ được hoàn nguyên chính là một lời hứa, một niềm tin nối dài hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về, tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", thể hiện lòng biết ơn sâu nặng đối với những người đã hiến dâng trọn đời mình cho độc lập, tự do của Tổ quốc.