Giải pháp tối ưu hóa tài nguyên dữ liệu và phòng ngừa hiểm họa an ninh mạng từ AI

Mối quan hệ hữu cơ giữa khoa học dữ liệu và an ninh thông tin ngày càng trở nên khăng khít trong kỷ nguyên số. Khai thác dữ liệu một cách hiệu quả không chỉ tạo ra động lực phát triển mạnh mẽ mà còn đòi hỏi một bệ đỡ an toàn vững chắc.

Tại Hội thảo khoa học quốc gia “Khoa học dữ liệu và một số vấn đề an ninh thông tin trong giai đoạn mới” do Trường đại học Điện lực phối hợp cùng Học viện Cảnh sát nhân dân tổ chức chiều 12/6, các nhà khoa học đã tập trung mổ xẻ nhiều hướng nghiên cứu mũi nhọn, phù hợp với xu thế thế giới như an ninh mạng, bảo vệ hạ tầng số, ứng dụng học máy, quản trị dữ liệu cá nhân cho đến các công nghệ tiên tiến nhất như AI tạo sinh, AI Agent hay RAG tác tử. Sự kiện cũng mở ra cơ hội hợp tác sâu rộng trong đào tạo, nghiên cứu giữa khối hàn lâm và các doanh nghiệp, tổ chức an ninh mạng.

Phát biểu tại hội thảo, NGƯT PGS.TS Vũ Đình Ngọ - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực - cho hay những trao đổi tại hội thảo cho thấy khoa học dữ liệu và an ninh thông tin là hai lĩnh vực có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Khai thác dữ liệu hiệu quả sẽ tạo ra động lực mới cho phát triển. Nhưng, theo PGS.TS Vũ Đình Ngọ, để dữ liệu thực sự trở thành tài nguyên có giá trị, chúng ta cần có năng lực bảo vệ, quản trị và sử dụng dữ liệu một cách an toàn, hợp pháp, có trách nhiệm và bền vững.

Cũng theo NGƯT, PGS.TS Vũ Đình Ngọ, các nội dung được trình bày đã góp phần làm rõ hơn vai trò của dữ liệu trong bối cảnh chuyển đổi số; những cơ hội ứng dụng khoa học dữ liệu trong quản lý, đào tạo, nghiên cứu, sản xuất và đời sống xã hội. Đồng thời nhận diện các nguy cơ, thách thức mới về an toàn dữ liệu, bảo mật thông tin, tội phạm công nghệ cao và bảo vệ hạ tầng số.

Trong số 83 bài báo chất lượng được lựa chọn đăng vào kỷ yếu (chiếm 72% tổng số bài gửi về), bức tranh toàn cảnh về quản trị và bảo vệ chủ quyền dữ liệu đã được phác thảo rất rõ nét. Bên cạnh những cơ hội thúc đẩy ứng dụng khoa học vào đời sống, hội thảo đã nhìn nhận trực diện vào các lỗ hổng an ninh mới phát sinh khi các hệ thống tri thức thông minh xuất hiện, từ đó đặt ra yêu cầu cấp bách về việc đổi mới giáo dục và phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao để làm chủ công nghệ.

Cũng tại hội thảo, Đại tá PGS.TS Nguyễn Đăng Sáu - Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân, chia sẻ quá trình số hóa và kết nối dữ liệu cũng làm gia tăng nhiều nguy cơ mới. Dữ liệu có thể bị thu thập, sử dụng, chia sẻ hoặc phân tích sai mục đích. Hệ thống thông tin có thể bị tấn công, xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc làm gián đoạn. Các mô hình trí tuệ nhân tạo có thể bị thao túng bởi dữ liệu độc, tấn công đối kháng, lệnh điều khiển độc hại hoặc các kỹ thuật khai thác điểm yếu của mô hình.

Trí tuệ nhân tạo tạo sinh không chỉ hỗ trợ sáng tạo nội dung và tăng năng suất lao động mà còn có thể bị lợi dụng để sản xuất thông tin giả, hình ảnh giả, âm thanh giả, giả mạo danh tính, cá nhân hóa hành vi lừa đảo và tự động hóa một phần các cuộc tấn công mạng. Khi dữ liệu được kết nối trên quy mô lớn, một sai sót nhỏ trong quản trị, phân quyền hoặc bảo vệ dữ liệu cũng có thể gây ra hậu quả mang tính dây chuyền đối với cá nhân, tổ chức và toàn xã hội.

Do vậy, kỷ yếu hội thảo đã phản ánh sự quan tâm sâu rộng của các nhà khoa học, cán bộ thực tiễn, giảng viên và người học đối với khoa học dữ liệu và an ninh thông tin. Bức tranh khái quát một số nhóm vấn đề về quản trị dữ liệu, chủ quyền dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân; ứng dụng khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong bảo đảm an ninh, trật tự; những nguy cơ an ninh mới phát sinh từ trí tuệ nhân tạo; an ninh hệ thống dữ liệu và hạ tầng thông tin trọng yếu; sự xuất hiện của AI Agent, RAG và các hệ thống tri thức thông minh và phát triển nguồn nhân lực và đổi mới giáo dục - đào tạo.

Ông cũng gợi ý cần chuyển từ tư duy bảo vệ hệ thống sau khi sự cố đã xảy ra sang tư duy an ninh ngay từ thiết kế; từ bảo vệ từng thiết bị riêng lẻ sang bảo vệ toàn bộ vòng đời dữ liệu; từ ứng phó bị động sang dự báo, phòng ngừa và xây dựng khả năng chống chịu.

“

“Các kết quả trao đổi tại Hội thảo cần được sử dụng làm nguồn tham khảo cho việc cập nhật chương trình đào tạo, xây dựng phòng thí nghiệm, tổ chức các hoạt động thực hành, diễn tập, nghiên cứu tình huống và phát triển đội ngũ chuyên gia”.

Đại tá PGS.TS Nguyễn Đăng Sáu - Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân