Đề xuất doanh nghiệp tự quyết giá bán lẻ xăng dầu

Bộ Công Thương đang xây dựng Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2014/NĐ-CP của Chính phủ và các nghị định sửa đổi, bổ sung về kinh doanh xăng dầu với nhiều nội dung đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Điểm nổi bật của dự thảo là thay đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu theo hướng trao quyền chủ động nhiều hơn cho doanh nghiệp, đồng thời tăng cường hậu kiểm và ứng dụng công nghệ số trong quản lý.

Theo dự thảo, Nhà nước sẽ không công bố giá cơ sở xăng dầu định kỳ như hiện nay. Thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình trên cơ sở công thức tính giá được quy định tại Nghị định.

Sau khi điều chỉnh giá, doanh nghiệp phải thực hiện kê khai giá và gửi thông báo tới cơ quan quản lý để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Đối với khu vực vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố trên cùng địa bàn nhằm bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng và mục tiêu an sinh xã hội.

Đáng chú ý, Nhà nước chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để doanh nghiệp áp dụng, góp phần hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý.

Cùng với việc đổi mới cơ chế điều hành giá, dự thảo cũng sửa đổi điều kiện đối với thương nhân đầu mối theo hướng nâng cao năng lực và trách nhiệm của doanh nghiệp tham gia thị trường.

Theo đó, thương nhân đầu mối phải có tối thiểu 36 tháng hoạt động liên tục với tư cách thương nhân phân phối xăng dầu trước khi được cấp phép. Doanh nghiệp phải sở hữu kho tiếp nhận xăng dầu có tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m³ và sở hữu ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ xăng dầu, thay vì được phép thuê như quy định hiện hành.

Ngoài ra, thương nhân đầu mối phải bảo đảm tổng nguồn xăng dầu tối thiểu 100.000 m³ mỗi năm. Trường hợp không đạt mức này trong hai năm liên tiếp sẽ bị thu hồi giấy phép kinh doanh.

Dự thảo cũng hướng tới việc cắt giảm tối đa các khâu trung gian trong chuỗi cung ứng xăng dầu. Theo đó, loại hình đại lý bán lẻ xăng dầu, thương nhân nhận quyền bán lẻ và thương nhân phân phối sẽ được hợp nhất thành một loại hình thống nhất là thương nhân phân phối xăng dầu, phản ánh đầy đủ hoạt động bán buôn và bán lẻ của doanh nghiệp.

Đồng thời, dự thảo bãi bỏ quy định cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện đối với thương nhân phân phối xăng dầu. Việc quản lý sẽ chuyển sang phương thức hậu kiểm dựa trên đăng ký, kê khai và báo cáo của doanh nghiệp, qua đó giảm thủ tục hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.

Theo mô hình mới, hệ thống phân phối sẽ vận hành trực tiếp từ thương nhân sản xuất xăng dầu, thương nhân bao tiêu sản phẩm và thương nhân đầu mối đến thương nhân phân phối, góp phần rút ngắn chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa.

Để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới, dự thảo bổ sung quy định bắt buộc thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối phải kết nối dữ liệu với Bộ Công Thương, cung cấp thông tin về kho chứa, lượng tồn kho, tổng nguồn cung, hệ thống phân phối và việc kê khai giá. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến thị trường, nâng cao tính minh bạch và kịp thời đưa ra các biện pháp điều hành khi cần thiết.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm quyền lợi của các thương nhân phân phối thuộc hệ thống cung ứng; cho phép thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu được xuất khẩu, nhập khẩu nguyên liệu và xăng dầu để điều hòa nguồn cung khi được Bộ Công Thương chấp thuận.

Ngoài ra, dự thảo quy định nguyên tắc xác định các trường hợp biến động bất thường về giá để triển khai các biện pháp bình ổn khi cần thiết, đồng thời tiếp tục duy trì yêu cầu thương nhân đầu mối phải bảo đảm mức dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 20 ngày cung ứng nhằm góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và hạn chế nguy cơ đứt gãy nguồn cung trên thị trường.