Đại biểu Quốc hội cho ý kiến dự thảo Luật Tình trạng khẩn cấp

Khái niệm về tình trạng khẩn cấp cần được khái quát cao

Báo cáo tóm tắt giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, về tình trạng khẩn cấp, một số ý kiến cho rằng, khái niệm chưa cụ thể hóa, lượng hóa được các tình huống; đề nghị làm rõ tính hợp lý của việc xác định ngưỡng vượt quá phòng thủ dân sự cấp độ 3, mức độ thiệt hại để công bố tình trạng khẩn cấp; đề nghị quy định khái niệm các loại tình trạng khẩn cấp để thống nhất với các biện pháp được áp dụng ở Chương III.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới cho biết, qua nghiên cứu kinh nghiệm các nước và rà soát quy định về tình trạng khẩn cấp trong các luật chuyên ngành cho thấy, khái niệm về tình trạng khẩn cấp cần được khái quát cao, bao hàm được những yếu tố, đặc điểm quan trọng nhất của tình trạng khẩn cấp.

Thực tế các sự cố, tình huống khẩn cấp rất đa dạng, trong nhiều lĩnh vực, có tính chất, mức độ, diễn biến, đặc điểm khác nhau, nên việc lượng hóa để xác định ngưỡng chuyển từ tình huống cấp bách sang tình trạng khẩn cấp là khó khả thi.

Có những sự cố, thảm họa khi có nguy cơ xảy ra hoặc xảy ra đã phải ban bố ngay tình trạng khẩn cấp mà không qua các cấp độ phòng thủ dân sự (sóng thần, sự cố bức xạ, hạt nhân...). Bên cạnh đó, các tình huống về quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội dẫn đến tình trạng khẩn cấp thì không áp dụng cấp độ phòng thủ dân sự để ứng phó, khắc phục.

Trên cơ sở ý kiến đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã sửa tên Điều thành "Tình trạng khẩn cấp" và quy định thành 2 khoản như Điều 2 dự thảo Luật tiếp thu, chỉnh lý.

Một số ý kiến đề nghị rà soát để quy định các biện pháp áp dụng trong tình trạng khẩn cấp bao quát, phù hợp, có tính đặc thù, kế thừa các biện pháp đã được quy định trong các luật chuyên ngành; bổ sung quy định về phân cấp, phân quyền, biện pháp, chính sách phù hợp với tình hình, đặc điểm của địa phương và địa bàn trong tình trạng khẩn cấp.

Về chỉ đạo, chỉ huy và lực lượng trong tình trạng khẩn cấp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉnh lý Điều 25 dự thảo Luật, làm rõ trách nhiệm của các Ban chỉ đạo, chỉ huy quy định trong pháp luật chuyên ngành, khi ban bố tình trạng khẩn cấp; đồng thời sửa tên Điều thành "Cơ quan chỉ đạo, chỉ huy trong tình trạng khẩn cấp" cho phù hợp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉnh lý quy định về lực lượng trong tình trạng khẩn cấp, gồm lực lượng nòng cốt và lực lượng rộng rãi; bổ sung Điều 29 mới quy định về trang thiết bị bảo đảm cho huấn luyện, diễn tập, ứng phó, khắc phục hậu quả trong tình trạng khẩn cấp như dự thảo Luật tiếp thu, chỉnh lý.

Đảm bảo tính thống nhất, rõ ràng và đầy đủ của hệ thống pháp luật

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Dương Khắc Mai, (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, thời gian qua thiên tai diễn biến phức tạp, bất thường và bất định. Vì vậy, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội xem xét thông qua Luật Tình trạng khẩn cấp nhằm ứng phó từ sớm từ xa, giảm thiểu thiệt hại do tác động của những tình huống trong tình trạng khẩn cấp, đảm bảo cho người dân, đảm bảo lợi ích quốc gia, dân tộc là hết sức cần thiết.

Về tình trạng khẩn cấp, đại biểu Dương Khắc Mai nhận thấy, quy định tại Điều 2 của dự thảo Luật mới dừng ở việc mô tả định tính, chưa nêu rõ tiêu chí định lượng, ngưỡng kích hoạt và cơ chế thẩm định liên ngành. Trong khi đó, pháp luật hiện hành đã có nhiều đạo luật điều chỉnh các tình huống khẩn cấp khác nhau như Luật Phòng thủ dân sự, Luật Quốc phòng, Luật An ninh quốc gia, Luật Phòng chống thiên tai, Luật Phòng chống dịch bệnh.

Cho rằng “nếu không làm rõ ranh giới giữa các loại khẩn cấp thì rất dễ xảy ra xung đột về thẩm quyền”, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung Điều 2 hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết về tiêu chí định lượng, định tính, ngưỡng kích hoạt, cấp độ về tình trạng khẩn cấp. Đơn cử như phạm vi tác động, tỷ lệ dân cư bị ảnh hưởng, thiệt hại về kinh tế, mức độ đe dọa đến an ninh quốc phòng.

Về nội dung này, để dễ triển khai thực hiện, Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn ĐBQH TP. HCM) bày tỏ quan điểm, cần làm rõ hơn tiêu chí kích hoạt tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, nhất là khi chưa đến mức thiết quân luật nhưng đã có nguy cơ xâm phạm chủ quyền, an ninh biên giới hoặc đe dọa nghiêm trọng cơ sở hạ tầng chiến lược. Theo đại biểu, việc làm rõ khái niệm này không chỉ thuận lợi cho chỉ huy, điều hành mà còn giúp thống nhất nhận thức giữa các lực lượng vũ trang, chính quyền và nhân dân ở địa phương.

Ngoài ra, về các hành vi bị nghiêm cấm trong tình trạng khẩn cấp (Điều 5), đại biểu Nguyễn Tâm Hùng đề nghị, xem xét bổ sung hành vi bị cấm theo hướng “không được lợi dụng tình trạng khẩn cấp để lạm quyền, sử dụng vũ lực trái thẩm quyền” nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa quyền hạn của lực lượng thi hành công vụ và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Đại biểu cho rằng, quy định này không làm giảm hiệu lực quản lý mà ngược lại, thể hiện tinh thần nhân văn và tính kiểm soát quyền lực của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nhất trí với quy định của dự thảo Luật để ngăn chặn các thông tin sai sự thật, gây hoang mang dư luận hoặc lợi dụng tình trạng khẩn cấp nhằm trục lợi, đại biểu Vũ Hồng Luyến (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) nhấn mạnh, việc kiểm soát này phải được thực hiện một cách công khai, minh bạch và tuân thủ nguyên tắc giới hạn quyền công dân.

Đại biểu Vũ Hồng Luyến đề nghị thẩm quyền và thủ tục kiểm soát thông tin phải được quy định một cách rõ ràng, có giới hạn thời gian và phạm vi áp dụng. Đồng thời, quy định trách nhiệm của Nhà nước, các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trong việc công bố thông tin kịp thời, thông suốt, chính xác để định hướng dư luận và tạo sự đồng thuận trong xã hội.

Còn đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) cho rằng, dự thảo Luật Tình trạng khẩn cấp không chỉ hoàn thiện khung pháp lý cho công tác phòng ngừa, ứng phó, mà còn thể hiện tư duy đổi mới, tiếp cận công nghệ và tăng cường phối hợp liên ngành.

Việc quy định cụ thể về cơ chế phối hợp và ứng dụng công nghệ số tại các điều khoản sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự xã hội và tính mạng, tài sản của nhân dân trong bối cảnh mới.

Ở một ý kiến khác, đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) nêu, tình trạng khẩn cấp rất bất thường nên cần cho phép kéo dài thời gian tố tụng so với quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành. Song, về thủ tục tố tụng chỉ nên để các cơ quan tố tụng quyết định những thủ tục nào cần hay không cần thực hiện với từng vụ án.

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy cũng cho biết, tùy theo tiến trình giải quyết vụ án cụ thể những người trực tiếp tiến hành tố tụng sẽ đánh giá và xác định cách thức thực hiện phù hợp để bảo đảm giải quyết vụ án dân chủ, khách quan và toàn diện.

Nếu thấy các lời khai mâu thuẫn thì bắt buộc phải tiến hành đối chất. Nếu thấy việc nhận dạng của người bị hại và các nạn nhân khác chưa rõ ràng thì phải tổ chức việc nhận dạng, giọng nói…

Báo cáo tiếp thu giải trình, Đại tướng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho biết, Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu tối đa các ý kiến để cùng các cơ quan có liên quan chỉnh sửa để Luật ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện và cũng dễ vận dụng trong các trường hợp cá biệt.

Theo Đại tướng Phan Văn Giang, trong tình trạng khẩn cấp, tình huống đặc biệt, không xảy ra thông thường, mọi đối tượng trong xã hội đều bị ảnh hưởng nặng nề, không phân biệt giàu nghèo; do đó, việc chuẩn bị ứng phó phải mang tính tổng thể, toàn diện.

Liên quan đến tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, an ninh nêu trong dự thảo Luật, Đại tướng Phan Văn Giang cho biết, Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp đã có những quy định liên quan đến tình trạng khẩn cấp. Do đó, Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu, nghiên cứu để đưa vào dự thảo Luật những nội dung cơ bản nhất, đảm bảo tính thống nhất, rõ ràng và đầy đủ của hệ thống pháp luật.

Về diễn tập và huấn luyện, Đại tướng Phan Văn Giang khẳng định, việc huấn luyện, diễn tập đã được quy định cụ thể tại Điều 32 của dự luật. Do đó, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an và các bộ, ngành khác sẽ căn cứ vào nhiệm vụ của mình để tổ chức huấn luyện, đảm bảo tính thống nhất về nội dung và phù hợp với đặc thù của từng ngành.

Về hiệu lực của luật, Đại tướng Phan Văn Giang bày tỏ sự đồng tình với đề xuất luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, sớm hơn 6 tháng so với dự kiến. Bên cạnh đó, nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong công tác dự báo thời tiết và cảnh báo thiên tai, Việt Nam đang tích cực tiếp thu, tích hợp thông tin từ các trung tâm khí tượng thủy văn trên thế giới để nâng cao năng lực dự báo trong nước.