Công ước Hà Nội - nền móng khuôn khổ pháp lý chống tội phạm mạng

Chiều ngày 8/10, Bộ Ngoại giao và Bộ Công an phối hợp tổ chức họp báo quốc tế lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng tại Hà Nội (Công ước Hà Nội).

Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang; Thứ trưởng Bộ Công an, Thượng tướng Phạm Thế Tùng và Cục trưởng Cục an ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, Thiếu tướng Lê Xuân Minh chủ trì họp báo.

Gần 100 quốc gia, hơn 100 tổ chức quốc tế và khu vực tham gia Lễ mở ký

Phát biểu tại họp báo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cho biết, Lễ mở ký Công ước Hà Nội sẽ diễn ra trong hai ngày 25 - 26/10, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội, với chủ đề “Chống tội phạm mạng - Chia sẻ trách nhiệm - Hướng tới tương lai”.

Theo Thứ trưởng, tính đến ngày 6/10, Việt Nam nhận được sự khẳng định tham dự của gần 100 quốc gia, hơn 100 tổ chức quốc tế và khu vực. Dự kiến, Chủ tịch nước Lương Cường và Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres sẽ phát biểu tại phiên khai mạc lễ mở ký Công ước - diễn ra đúng dịp kỷ niệm 80 năm thành lập Liên hợp quốc (24/10/1945 - 24/10/2025).

Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang khẳng định, Công ước Hà Nội “sẽ đặt nền móng cho một văn kiện toàn cầu trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm mạng, tương tự như Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia năm 2000 và Công ước về chống tham nhũng năm 2003”. Đây không chỉ là dấu mốc đối với Liên hợp quốc mà còn là sự kiện quan trọng để Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, trách nhiệm trong nỗ lực chung vì một không gian mạng an toàn, lành mạnh và bền vững.

“Đây cũng là dịp hết sức quan trọng để Việt Nam, Chính phủ Việt Nam, Nhà nước Việt Nam khẳng định vị thế, thể hiện trách nhiệm thúc đẩy các sáng kiến an ninh mạng vì một không gian mạng an toàn, lành mạnh và bền vững”, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang nói.

Trả lời câu hỏi của phóng viên về những thuận lợi, khó khăn và những đóng góp của Việt Nam cho Công ước Hà Nội, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang cho biết, trong quá trình đàm phán, thương lượng, Việt Nam có nhiều đóng góp quan trọng cho các nội dung của Công ước, được cộng đồng quốc tế hoan nghênh, như nguyên tắc bảo đảm chủ quyền quốc gia trong không gian mạng, nguyên tắc hợp tác quốc tế, nguyên tắc xem xét trên cơ sở năng lực của các quốc gia trong quá trình hợp tác quốc tế, căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh của các quốc gia. Đây là những đóng góp của Việt Nam và được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Ngoài ra, Việt Nam cũng rất tích cực trong việc điều phối, dẫn dắt trong thảo luận, thương lượng các điều khoản của Công ước. Việt Nam đã thành công trong việc chủ trì đàm phán về một số điều khoản hết sức quan trọng của công ước. Những đóng góp tích cực của Việt Nam một mặt đảm bảo Công ước phù hợp với lợi ích, quy định pháp luật của Việt Nam đồng thời khẳng định vai trò của Việt Nam là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Thứ trưởng nhấn mạnh, Công ước Hà Nội “hứa hẹn trở thành công cụ pháp lý cho các quốc gia thành viên để hợp tác phòng chống tội phạm mạng trên phạm vi toàn cầu, tạo ra một diễn đàn mới để các quốc gia trực tiếp tương tác, trao đổi, phòng chống tội phạm mạng, kể cả giữa những nước có sự khác biệt về hệ thống, giá trị và hệ thống pháp lý khác nhau”.

Xây dựng không gian mạng phục vụ mục đích hòa bình và phát triển

Tại họp báo, Thiếu tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), cho biết tình hình tội phạm mạng tại Việt Nam thời gian qua diễn biến phức tạp, cả về quy mô, tính chất lẫn mức độ ảnh hưởng.

Trong năm 2024, các cơ quan chức năng đã ghi nhận hơn 100.000 vụ tấn công và sự cố mạng, trong đó nhiều vụ có tính tổ chức cao, xuyên quốc gia, nhắm vào các hệ thống trọng yếu như ngân hàng, năng lượng, hạ tầng dữ liệu và cơ quan quản lý nhà nước.

Theo Thiếu tướng Lê Xuân Minh, tội phạm mạng đang có xu hướng chuyển từ các hành vi nhỏ lẻ sang mô hình có tổ chức, liên kết giữa nhiều quốc gia. Tội phạm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng cũng đang trở thành mối đe dọa toàn cầu, đòi hỏi các quốc gia phải tăng cường chia sẻ thông tin, phối hợp điều tra và cùng hành động.

Ông nhấn mạnh, khi Công ước Hà Nội được ký kết và phê chuẩn, các quốc gia sẽ có hành lang pháp lý chung để cùng chia sẻ dữ liệu, hỗ trợ điều tra, dẫn độ tội phạm và xử lý tài sản phạm tội.

“Chúng tôi mong muốn cùng cộng đồng quốc tế xây dựng một không gian mạng phục vụ mục đích hòa bình và phát triển, nơi công nghệ mang lại giá trị cho con người, không phải trở thành công cụ của tội phạm”, Thiếu tướng nói.

Việt Nam có nhiều đóng góp mang tính định hướng

Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng là kết quả của hơn 3 năm đàm phán, với 8 phiên chính thức và 5 phiên giữa kỳ, thu hút sự tham gia của hầu hết các quốc gia thành viên Liên hợp quốc.

Trong tiến trình này, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có nhiều đóng góp mang tính định hướng, đặc biệt trong việc đề xuất và bảo vệ 3 nguyên tắc lớn: Tôn trọng chủ quyền quốc gia trong không gian mạng; hợp tác quốc tế trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi; và xem xét năng lực, điều kiện của từng quốc gia trong quá trình hợp tác.

Những nguyên tắc đó đã giúp dung hòa lợi ích giữa các quốc gia có hệ thống pháp lý và trình độ phát triển khác nhau, đồng thời bảo đảm tính khả thi của Công ước khi đi vào thực tiễn. Việt Nam cũng đã chủ trì đàm phán một số điều khoản quan trọng về chia sẻ thông tin tội phạm, điều tra chung, dẫn độ và xử lý tài sản phạm tội, khẳng định năng lực pháp lý và khả năng điều phối quốc tế của mình.

Việc tên gọi “Hà Nội” được đưa vào lời văn chính thức của Công ước được coi là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với vai trò và đóng góp thực chất của Việt Nam trong quá trình xây dựng các quy phạm pháp lý toàn cầu. Đây cũng là minh chứng cho uy tín và vị thế ngày càng cao của Việt Nam trên trường quốc tế - từ một quốc gia tích cực hội nhập trở thành một thành viên kiến tạo trong các tiến trình đa phương.

Trước Công ước Hà Nội, thế giới đã có Công ước Budapest (2001) do Hội đồng châu Âu khởi xướng - văn kiện đầu tiên về tội phạm mạng, nhưng chỉ mang tính khu vực. Việc ra đời Công ước Hà Nội không chỉ mở rộng phạm vi điều chỉnh lên cấp toàn cầu mà còn đánh dấu sự chuyển dịch trung tâm hợp tác an ninh mạng sang châu Á, nơi Việt Nam trở thành điểm sáng mới trong ngoại giao kỹ thuật số.