Cần chiến lược tổng thể cho tôm Việt phát triển bền vững

Việt Nam hiện là một trong những nhà cung cấp tôm lớn của thế giới, xuất khẩu tới hơn 100 thị trường và đóng góp trên 40% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản.

Tuy nhiên, trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các quốc gia hàng đầu như Ecuador và Ấn Độ, ngành hàng tôm đang đứng trước yêu cầu phải tái định vị chiến lược, chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang nâng cao giá trị, công nghệ và tính liên kết trong toàn chuỗi.

Ông Nguyễn Duy Hòa, Phó Giám đốc kỹ thuật Tập đoàn Cargill, nhận định Việt Nam không thể cạnh tranh với Ecuador về chi phí, cũng khó theo kịp Ấn Độ về quy mô.

Một trong những thách thức lớn nhất của ngành tôm hiện nay là chi phí thức ăn, chiếm tới 50-60% tổng chi phí sản xuất.

Vì vậy, hướng đi phù hợp là không cạnh tranh bằng giá; không chạy theo sản lượng; tập trung vào “giá trị,” thay vì chạy theo “chi phí”.

Ngoài chi phí, ngành tôm Việt còn hạn chế ở quy mô. Sản xuất còn manh mún, thiếu liên kết, bên cạnh đó, mật độ nuôi cao khó kiểm soát dịch bệnh; chất lượng chưa đồng đều; chuỗi giá trị từ giống, thức ăn, nuôi trồng đến chế biến và thị trường chưa được kết nối chặt chẽ. Những điểm yếu này đang khiến ngành tôm Việt Nam khó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

Từ thực tế đó, các chuyên gia cho rằng cần một chiến lược tổng thể với các trụ cột rõ ràng. Trước hết, việc tối ưu hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), sử dụng nguyên liệu nội địa và đa dạng nguồn dinh dưỡng; trong đó có nguồn thực vật như đậu nành, sẽ góp phần giảm áp lực chi phí và nâng cao hiệu quả.

Tiếp theo là cải thiện di truyền giống, hướng tới tạo ra các dòng tôm sạch bệnh, kháng bệnh tốt. “Tỷ lệ sống quan trọng hơn năng suất” - thông điệp này cho thấy cần chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang tối ưu hiệu quả và giảm rủi ro.

Cùng với đó, ứng dụng công nghệ trong nuôi trồng là xu hướng tất yếu. Các mô hình như Biofloc, hệ thống tuần hoàn Eco-RAS hay việc tích hợp IoT, trí tuệ nhân tạo đang giúp kiểm soát môi trường nuôi tốt hơn, giảm biến động và nâng cao tỷ lệ sống. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực quản trị sản xuất.

Ngoài ra, khâu chế biến và xây dựng thương hiệu được xem là chìa khóa để nâng cao giá trị. Thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô, ngành tôm cần đẩy mạnh các sản phẩm chế biến sâu như tôm nấu chín, tôm bóc vỏ, sản phẩm tiện lợi. Đồng thời, việc xây dựng thương hiệu “tôm Việt Nam chất lượng cao” gắn với truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp nâng tầm vị thế trên thị trường.

Khi sản phẩm không chỉ dừng lại ở nguyên liệu mà trở thành hàng hóa có thương hiệu, có tiêu chuẩn và có câu chuyện, khả năng cạnh tranh của tôm Việt Nam sẽ được cải thiện rõ rệt. Tôm Việt Nam không chỉ giữ vững thị phần mà còn nâng tầm vị thế trên bản đồ thủy sản toàn cầu.