Cần chấm dứt tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư”

Tuổi thọ của luật phụ thuộc lớn vào khâu chuẩn bị ban đầu

Phát biểu kết luận Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI đặt ra khối lượng rất lớn với 192 nhiệm vụ xây dựng pháp luật. Trong đó, Chính phủ là cơ quan chủ trì phần lớn nhiệm vụ. Vì vậy, chất lượng của một đạo luật, tuổi thọ của luật phụ thuộc rất lớn vào khâu chuẩn bị ban đầu của Chính phủ, các bộ, ngành.

“Muốn luật có chất lượng, hồ sơ phải đầy đủ, thủ tục phải bảo đảm, tiến độ phải đúng và nội dung phải tốt. Khi đó, qua thẩm tra của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chất lượng dự án luật mới được bảo đảm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu mục tiêu thời gian tới là khắc phục triệt để những hạn chế của nhiệm kỳ trước; đồng thời tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức, cách thức thực hiện; ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo.

Theo Chủ tịch Quốc hội, toàn bộ quy trình lập pháp phải gắn với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng lồng ghép “lợi ích nhóm”, “lợi ích cục bộ”.

Chủ tịch Quốc hội dẫn lại tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có, mà còn phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu, mà còn phải kiến tạo tương lai; không chỉ mở đường mà còn phải sửa đường.

Nhìn lại nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Chủ tịch Quốc hội khẳng định, hoạt động lập pháp đã đạt nhiều kết quả quan trọng, nổi bật là đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Việc thay đổi cách làm đã giúp Quốc hội xử lý được khối lượng công việc rất lớn. Nếu vẫn đưa nhiều nội dung nghị định, thông tư vào luật thì không thể hoàn thành khối lượng lớn như vậy.

Chủ tịch Quốc hội cũng đánh giá cao việc ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động của Quốc hội. Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu không có ứng dụng Quốc hội 2.0, không chuyển đổi số và không ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Quốc hội khó có thể hoàn thành khối lượng lập pháp rất lớn trong năm 2025.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế cần nghiêm túc khắc phục. Trong đó có tình trạng chuẩn bị một số dự án luật chậm tiến độ, dẫn tới phải xin lùi thời gian trình Quốc hội xem xét, thông qua. Một số dự án luật chuẩn bị chưa kỹ, luật mới ban hành đã phải sửa đổi. Bên cạnh đó, tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết vẫn kéo dài, làm giảm hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Cơ quan nào không hoàn thành sẽ phải kiểm điểm nghiêm túc

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, cần chấm dứt tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư”. Tới đây, khi trình luật phải đồng thời chuẩn bị nghị định, thông tư để luật có thể đi vào cuộc sống ngay sau khi có hiệu lực. Nếu không khắc phục triệt để, đây sẽ tiếp tục là điểm nghẽn trong tổ chức thi hành pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, từ nay cho đến hết năm 2026 có 61 nhiệm vụ đã được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026; cùng với đó, có 39 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2027 để đưa vào Chương trình năm 2028; 26 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2028 để đưa vào Chương trình năm 2029; 14 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2029 để đưa vào Chương trình năm 2030.

Ngay sau Hội nghị này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan, bộ ngành khẩn trương hoàn thành việc xây dựng kế hoạch, phân công trách nhiệm và triển khai thực hiện ngay việc rà soát, nghiên cứu, thực hiện các nhiệm vụ theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 (phải hoàn thành trước ngày 30/6/2026). Cơ quan nào không hoàn thành sẽ phải kiểm điểm nghiêm túc.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quá trình chuẩn bị, trình các dự án luật. Các dự án luật trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trình Quốc hội phải do bộ trưởng, người đứng đầu cơ quan chịu trách nhiệm báo cáo.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Chính phủ chủ trì thực hiện 171/192 nhiệm vụ lập pháp của cả nhiệm kỳ, do đó đề nghị khẩn trương hoàn thành việc rà soát, nghiên cứu, sửa đổi các văn bản để kịp thời tháo gỡ rào cản, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, bảo đảm vận hành thông suốt bộ máy theo mô hình chính quyền ba cấp. Đồng thời, cần chủ động chuẩn bị các dự án luật, nghị quyết để kiến nghị tổ chức các kỳ họp không thường lệ khi có đủ nội dung, tránh dồn quá nhiều việc vào các kỳ họp thường kỳ.

“Các cơ quan soạn thảo thực hiện thực chất việc lấy ý kiến các đối tượng chịu sự tác động, khắc phục việc văn bản khi được xây dựng thì không có ý kiến góp ý, nhưng khi ban hành lại gặp phản ứng từ đối tượng chịu sự tác động”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.