Bến xe không khói thuốc: Cần quyết liệt hơn trong thực thi

Chế tài xử phạt ngày càng tăng nặng

Thuốc lá từ lâu đã được cảnh báo là một trong những "sát thủ thầm lặng" gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương đối toàn diện đã được xây dựng để giảm thiểu tác hại của khói thuốc. Trong đó có Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được Quốc hội ban hành năm 2012. Đây là văn bản mang tính nền tảng, phân định rõ ràng các địa điểm công cộng theo hai cấp độ: cấm hút thuốc lá hoàn toàn và cấm hút thuốc lá trong nhà nhưng có nơi dành riêng cho người hút thuốc.

Theo quy định tại Điều 11 của Luật này, các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong khuôn viên bao gồm cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng, vui chơi, giải trí dành riêng cho trẻ em, và các khu vực có nguy cơ cháy nổ cao. Đối với các bến tàu, bến xe, nhà ga, bến cảng, hành lang pháp lý phân loại đây là các "địa điểm công cộng cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà". Nghĩa là, trong phòng chờ bến xe, sảnh nhà ga, hoặc khoang hành khách công cộng, việc hút thuốc lá là hành vi vi phạm pháp luật.

Để hiện thực hóa các điều khoản của Luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đã chính thức có hiệu lực từ ngày 15/05/2026, thay thế hoàn toàn cho Nghị định 117/2020/NĐ-CP trước đây. Văn bản pháp lý mới này được đánh giá là đợt "siết" mạnh mẽ nhất trong nhiều năm qua đối với công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Nghị định mới tiếp tục duy trì và nâng cao tính răn đe đối với hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm. Đáng chú ý, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP đã mở rộng phạm vi điều chỉnh khi đưa các loại hình thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào diện kiểm soát nghiêm ngặt bằng chế tài hành chính.

Bên cạnh đó, trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý bến tàu, bến xe, nhà ga cũng được đẩy lên mức cao hơn. Nếu không tổ chức thực hiện, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc hoặc không treo biển báo "cấm hút thuốc" tại các khu vực quy định, người quản lý sẽ bị xử lý nghiêm khắc với mức phạt tiền lũy tiến tăng nặng.

Thậm chí, chủ cơ sở để khách hàng hút các loại thuốc lá mới trái quy định có thể chịu mức xử phạt hành chính lên tới 10 triệu đồng. Sự ràng buộc trách nhiệm kép này nhằm buộc ban quản lý các đầu mối giao thông phải chủ động thiết lập và bảo vệ không gian không khói thuốc.

Giải pháp đồng bộ để hiện thực hóa "Bến xe không khói thuốc"

Mặc dù khung pháp lý đã thiết lập đầy đủ quyền hạn và chế tài, thực tế tại các bến xe, bến tàu lớn trên cả nước vẫn chưa đạt được kỳ vọng tối ưu. Để hành lang pháp lý thực sự phát huy tác dụng, biến các bến tàu, bến xe thành những không gian văn minh, an toàn cho sức khỏe, cần có sự vào cuộc đồng bộ từ nhiều phía:

Tăng cường ứng dụng công nghệ giám sát: Ban quản lý bến xe cần lắp đặt hệ thống camera an ninh dày đặc tại các khu vực phòng chờ và hành lang. Hình ảnh ghi nhận từ camera có thể chuyển tới cơ quan chức năng để tiến hành "phạt nguội", tương tự như mô hình xử phạt vi phạm giao thông.

Nâng cao vai trò phối hợp liên ngành: Cần thiết lập các tổ công tác lưu động gồm lực lượng Công an, Thanh tra Giao thông vận tải và Y tế thường xuyên kiểm tra đột xuất tại các đầu mối giao thông công cộng lớn vào các khung giờ cao điểm.

Xây dựng khu vực hút thuốc biệt lập: Pháp luật cho phép các bến tàu, bến xe thiết lập nơi dành riêng cho người hút thuốc tại khu vực ngoài trời hoặc phòng riêng biệt có hệ thống thông khí độc lập. Việc định hướng người hút thuốc vào đúng khu vực quy định sẽ giảm thiểu đáng kể xung đột lợi ích giữa người hút thuốc và người không hút thuốc.

Đổi mới phương thức truyền thông: Không chỉ dừng lại ở các biển cấm tĩnh, các bến xe cần phát loa phát thanh định kỳ, trình chiếu video ngắn về tác hại của khói thuốc lá thụ động tại các màn hình lớn trong phòng chờ nhằm tác động trực tiếp vào nhận thức của hành khách.

Xây dựng môi trường công cộng không khói thuốc lá là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì. Với một hành lang pháp lý sẵn có tương đối chặt chẽ, điều cốt lõi hiện nay là nâng cao hiệu lực thực thi, biến các quy định trên trang giấy thành những hành động tự giác của mỗi công dân, trả lại bầu không khí trong lành tại mỗi nhà ga, bến tàu trên khắp cả nước.