23 phút Hà Nội - Quảng Ninh: Khi khoảng cách rút ngắn, “tam giác động lực” được vẽ lại

Một ngày đi làm ở Hà Nội có thể bắt đầu từ… bên kia vịnh

7 giờ sáng, anh Hưng rời nhà ở Hà Nội để kịp giờ làm. Quãng đường chưa đến 10km nhưng nhiều hôm mất gần một tiếng vì tắc đường, khói bụi và tiếng còi xe kéo dài từ sáng sớm.

Những ngày như vậy, anh không chỉ mệt vì di chuyển, mà bắt đầu nghĩ đến chuyện phải thay đổi nơi ở - tìm một không gian thoáng hơn, ít áp lực hơn. Nhưng ý nghĩ ấy nhanh chóng dừng lại, vì khoảng cách đi làm mỗi ngày là điều khó đánh đổi.

Khi nghe thông tin về tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, với thời gian di chuyển dự kiến chỉ khoảng 23 phút, điều từng bị xem là bất khả thi lại trở thành một phương án có thể cân nhắc. “Nếu đi nhanh như vậy, mình có thể sống ở nơi khác mà vẫn làm việc ở Hà Nội”, anh nói.

Với nhiều người, “bên kia vịnh” không còn là một hình dung xa xôi, mà dần trở thành một lựa chọn có thể cân nhắc - nơi ở và nơi làm việc không nhất thiết phải nằm trong cùng một không gian như trước.

Theo Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh được xác định là trung tâm kinh tế biển hiện đại, đầu mối giao thương quốc tế quan trọng với khu vực Đông Bắc Á.

Đây không chỉ là lợi thế tự nhiên, mà còn là lựa chọn chiến lược khi Việt Nam mở rộng không gian phát triển ra phía biển và biên giới - những trục động lực tăng trưởng trong dài hạn.

Trong cấu trúc vùng, Quảng Ninh cùng Hà Nội và Hải Phòng tạo thành “tam giác động lực” phía Bắc. Hà Nội là trung tâm chính trị, tri thức và đổi mới sáng tạo; Hải Phòng là cực công nghiệp - cảng biển; còn Quảng Ninh giữ vai trò kinh tế biển, du lịch quốc tế và cửa ngõ biên mậu. Sự phân vai này từng giúp tối ưu hóa lợi thế và tạo ra một cấu trúc phát triển tương đối cân bằng.

Tuy nhiên, khi hạ tầng kết nối bước sang một ngưỡng mới, chính cấu trúc ấy cũng bắt đầu chuyển động.

Ngày 12/4/2026, dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh được khởi công với tổng mức đầu tư hơn 147.000 tỷ đồng, tương đương hơn 5,6 tỷ USD (chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng). Dự án do Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt Cao tốc VinSpeed (Tập đoàn Vingroup) làm chủ đầu tư.

Theo thiết kế, tuyến có tốc độ lên tới 350 km/h, dự kiến hoàn thành vào năm 2028. Khi đi vào vận hành, thời gian di chuyển giữa hai địa phương sẽ rút xuống còn khoảng 23 phút, tương đương một hành trình nội đô.

Dự án dự kiến sử dụng thế hệ tàu cao tốc mới nhất cùng hệ thống thông tin, tín hiệu và trang thiết bị cao cấp hàng đầu thế giới do Siemens Mobility (Đức) cung cấp, đồng thời từng bước chuyển giao công nghệ cho VinSpeed trong quá trình vận hành.

Điểm đầu của tuyến đặt tại ga Cổ Loa (Trung tâm Triển lãm Việt Nam, Khu đô thị Vinhomes Global Gate Hà Nội), điểm cuối tại ga Hạ Long (Khu Công viên rừng Globe Hạ Long, Vinhomes Global Gate Hạ Long, Quảng Ninh). Tuyến sẽ đi qua ba ga trung chuyển gồm Gia Bình (Bắc Ninh), Ninh Xá (Hải Phòng), Yên Tử (Quảng Ninh) và có một depot đặt tại ga cuối Hạ Long.

Khi hạ tầng bắt đầu tái định hình không gian phát triển

Sự thay đổi này mở ra khả năng các không gian kinh tế vốn tách biệt bắt đầu “xích lại gần nhau”. Người lao động có thể cân nhắc sống ở Quảng Ninh nhưng làm việc tại Hà Nội. Doanh nghiệp có thêm lựa chọn phân bổ hoạt động ra ngoài khu vực lõi để tối ưu chi phí. Du lịch cũng có thể chuyển từ lưu trú dài ngày sang các chuyến đi ngắn, tần suất cao hơn.

Tuyến đường sắt đi qua các khu vực như Mạo Khê, Hoàng Quế, Yên Tử, Uông Bí, Đông Mai, Hà An và Tuần Châu. Những điểm dừng này không chỉ phục vụ giao thông, mà còn có thể trở thành các không gian phát triển mới, nơi dịch vụ, thương mại và du lịch hình thành xung quanh hạ tầng kết nối.

PGS.TS. Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng - Tổng hội Xây dựng Việt Nam nhận định: “Nó không chỉ kết nối các địa danh, mà còn kết nối các cơ hội, biến Hải Phòng - Bắc Ninh - Quảng Ninh thành một thực thể kinh tế thống nhất, mạnh mẽ trong khu vực phía Đông và Đông Bắc của Vùng Thủ đô Hà Nội”.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những thay đổi như vậy không phải là điều mới. Tại Nhật Bản, mạng lưới Shinkansen đã mở rộng không gian đi làm quanh Tokyo, giúp nhiều người có thể sống cách nơi làm việc hàng trăm km.

Ở Pháp, tuyến TGV kết nối Paris với Lyon đã góp phần phân bổ lại dân cư và hoạt động kinh tế.

Tại Trung Quốc, sự hình thành các “thành phố ga” cho thấy hạ tầng giao thông có thể trở thành hạt nhân cho những cực tăng trưởng mới.

Với Quảng Ninh, dư địa phát triển này càng đáng chú ý khi địa phương đồng thời sở hữu lợi thế về du lịch, kinh tế biển, công nghiệp, logistics và quỹ đất phát triển lớn.

Sự xuất hiện của tuyến đường sắt tốc độ cao không chỉ mở ra cơ hội cho người dân di chuyển nhanh hơn, mà còn tạo điều kiện hình thành các mô hình đô thị - dịch vụ - nghỉ dưỡng mới quanh các trung tâm kết nối.

Nhiều chuyên gia cho rằng, mô hình phát triển gắn giữa hạ tầng tốc độ cao và đại đô thị tích hợp đang mở ra một hướng tiếp cận mới cho không gian phát triển vùng, nơi giao thông không chỉ phục vụ di chuyển mà còn dẫn dắt dòng dân cư, dịch vụ và đầu tư.

Ở góc độ người lao động, hiệu quả của tuyến kết nối tốc độ cao sẽ còn phụ thuộc vào khả năng đồng bộ hạ tầng và dịch vụ xung quanh các nhà ga.

Tại khu vực gần Yên Tử, chị Lan - người làm dịch vụ lưu trú cho rằng, nếu thời gian di chuyển rút ngắn, lượng khách có thể tăng, nhưng cách làm du lịch cũng phải thay đổi. “Khách đi về trong ngày nhiều hơn thì mình phải có sản phẩm phù hợp, không thể giữ cách làm cũ”, chị chia sẻ.

Ở góc độ thị trường, khi quỹ đất nội đô Hà Nội ngày càng khan hiếm và mặt bằng giá đã neo cao, giới đầu tư cũng đang dịch chuyển sự chú ý về các khu vực có lợi thế hạ tầng và dư địa phát triển mới.

Trong đó, Vịnh Thiên Đường - tâm điểm thuộc đại đô thị Vinhomes Global Gate Hạ Long đang thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư nhờ lợi thế nằm trên trục kết nối chiến lược của tuyến đường sắt tốc độ cao tương lai.

Nhiều chuyên gia cho rằng, khi thời gian kết nối giữa Hà Nội và Hạ Long được rút ngắn xuống dưới nửa giờ, xu hướng sở hữu “ngôi nhà thứ hai” ven biển hay mô hình sống đa trung tâm có thể sẽ phát triển mạnh hơn trong thời gian tới.

Ở góc độ thực thi, dự án dự kiến thu hồi khoảng 28ha đất, liên quan đến 210 hộ dân, với tổng kinh phí giải phóng mặt bằng hơn 2.500 tỷ đồng. Chính quyền địa phương đang triển khai chiến dịch 100 ngày đêm để hoàn thiện các thủ tục.

Khi tuyến đường hoàn thành, việc di chuyển giữa Hà Nội và Quảng Ninh chắc chắn sẽ nhanh hơn. Nhưng giá trị lớn hơn có thể nằm ở việc tuyến kết nối này mở ra thêm những hành lang phát triển mới cho cả vùng kinh tế phía Bắc.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các tuyến giao thông tốc độ cao thường không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý, mà còn thúc đẩy sự hình thành của các đô thị vệ tinh, trung tâm dịch vụ và những cực tăng trưởng mới.

Với tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, kỳ vọng ấy đang dần hiện hữu khi hạ tầng, đô thị, du lịch và dòng vốn đầu tư bắt đầu được kết nối trong cùng một không gian phát triển.

Sự chuyển dịch, nếu có, sẽ bắt đầu từ những điều rất cụ thể: một gia đình cân nhắc chuyển nơi ở, một doanh nghiệp mở rộng địa điểm, một dòng khách thay đổi hành trình. Khi những thay đổi nhỏ đó tích tụ, “tam giác động lực” phía Bắc mới dần được vẽ lại theo một cấu trúc linh hoạt hơn.

23 phút, vì thế, không chỉ là câu chuyện của một tuyến tàu nhanh hơn. Đó có thể là khởi đầu cho một không gian phát triển mới, nơi các đô thị, trung tâm kinh tế và dòng chảy cơ hội được kết nối bằng một hệ hạ tầng hiện đại, đồng bộ và mang tầm nhìn dài hạn.