Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành nội dung dự thảo Luật Tòa án chuyên biệt

Trình bày Thẩm tra dự án Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế, ông Hoàng Thanh Tùng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế (TTTCQT) với các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; nhất trí trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật tại Kỳ họp thứ 10 theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Ông Tùng đánh giá, hồ sơ dự án Luật được Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) chuẩn bị nghiêm túc, công phu, đã bám sát và thể chế hóa đầy đủ các quan điểm chỉ đạo của Đảng, kết luận của cấp có thẩm quyền về việc khẩn trương nghiên cứu thành lập Tòa án chuyên biệt tại TTTCQT, áp dụng nguyên tắc của hệ thống thông luật trong giải quyết tranh chấp với nhiều quy định mới, đặc thù, vượt trội nhằm bảo đảm tính thu hút, cạnh tranh quốc tế.

Dự án Luật có một số nội dung liên quan đến các nguyên tắc hiến định về thực hiện quyền tư pháp cần được hiểu và áp dụng linh hoạt phù hợp với yêu cầu đặc thù của Tòa án chuyên biệt, là một Tòa án thuộc hệ thống TAND nhưng mô hình tổ chức và hoạt động có nhiều đặc thù riêng để phù hợp với thông lệ quốc tế.

“TANDTC đã xây dựng Đề án nghiên cứu thành lập Tòa án chuyên biệt, báo cáo cấp có thẩm quyền thông qua, tạo cơ sở chính trị cho việc ban hành Luật. Do đó, UBPLTP tán thành với các nội dung có liên quan của dự thảo Luật”, ông Tùng cho hay.

Bên cạnh đó, UBPLTP cũng nhất trí với quy định của dự thảo Luật về thành lập Tòa án chuyên biệt đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh; cơ cấu tổ chức của Tòa án có Tòa sơ thẩm, Tòa phúc thẩm và bộ máy giúp việc; các quy định về Thẩm phán và Thư ký Tòa án chuyên biệt; về thẩm quyền của Tòa án và tiếng nói, chữ viết dùng trước Tòa án chuyên biệt; chi phí hợp lý cho luật sư và các quy định khác có liên quan.

Về áp dụng pháp luật tại Tòa án chuyên biệt, UBPLTP tán thành với quy định tại khoản 1 Điều 5 của dự thảo Luật và nhận thấy, đây là một nội dung then chốt và phù hợp với thực tiễn hoạt động của Tòa án thuộc các TTTCQT trên thế giới.

Việc dự thảo Luật quy định áp dụng các nội dung có tính chất nền tảng, cốt lõi của thủ tục tố tụng thông luật để giải quyết tranh chấp về đầu tư, kinh doanh tại TTTCQT tại Việt Nam, làm cơ sở để TANDTC ban hành Quy tắc tố tụng của Tòa án chuyên biệt thể hiện tính đặc thù, vượt trội, phù hợp với định hướng chỉ đạo của cấp có thẩm quyền về “áp dụng nguyên tắc của hệ thống thông luật trong giải quyết tranh chấp” và thông lệ quốc tế.

“Đây là cơ sở vững chắc để Tòa án chuyên biệt đáp ứng được tính cạnh tranh quốc tế”- Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhấn mạnh.

Về áp dụng pháp luật nội dung, UBPLTP nhận thấy, điểm cốt lõi của thông luật và pháp luật thương mại quốc tế là nguyên tắc Tự do thỏa thuận lựa chọn luật, theo đó sự lựa chọn của các bên về nguyên tắc phải được ưu tiên tuyệt đối, đứng đầu trong mọi thứ tự áp dụng.

Tuy nhiên, việc dự thảo Luật tách lựa chọn pháp luật Việt Nam khỏi nguyên tắc chung về thỏa thuận lựa chọn luật tại điểm a khoản 2 Điều 5 đã làm phân mảnh nguyên tắc cốt lõi này, dẫn đến sự thiếu logic trong việc thiết lập quy tắc xung đột pháp luật và khó hiểu đối với các bên tranh chấp quốc tế. Do đó,UBPLTP đề nghị Cơ quan trình nghiên cứu, thiết kế lại điều khoản nêu trên.

Đồng thời, UBPLTP cũng đề nghị chỉnh lý điểm b khoản 2 Điều 5 theo hướng trường hợp các bên không có thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng hoặc pháp luật được chọn không thể áp dụng, thì áp dụng pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với quan hệ tranh chấp đó; nếu không xác định được mối liên hệ gắn bó nhất thì áp dụng pháp luật điều chỉnh hoạt động đầu tư, kinh doanh tại TTTCQT. Quy định này tạo sự minh bạch, rõ ràng và tương đồng với quy tắc xung đột pháp luật được chấp nhận rộng rãi, phù hợp với thông lệ quốc tế.

UBPLTP cơ bản nhất trí với quy định tại khoản 3 Điều 5 về loại trừ áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế trong trường hợp hậu quả của việc áp dụng trái với trật tự công của Việt Nam. Việc sử dụng khái niệm “trật tự công” thay cho “nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam” trong trường hợp này là cần thiết để phù hợp với thông lệ quốc tế.

Tuy nhiên, do đây là khái niệm mới, đề nghị TANDTC bổ sung quy định giải thích thuật ngữ này; đồng thời, cân nhắc quy định mặc định tại cuối khoản 3 “trường hợp này thì pháp luật Việt Nam được áp dụng” vì không thực sự phù hợp với quy tắc xung đột pháp luật đang được quy định tại khoản 2 Điều 5.

Về vai trò của Viện kiểm sát đối với Tòa án chuyên biệt, theo UBPLTP, dự thảo Luật không quy định vai trò của Viện kiểm sát nhân dân đối với Tòa án chuyên biệt.

Về vấn đề này, UBPLTP nhận thấy, tổ chức và hoạt động của Tòa án chuyên biệt được thiết kế bảo đảm tương thích với thông lệ quốc tế, áp dụng các nguyên tắc của hệ thống thông luật để giải quyết các tranh chấp về đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm tài chính quốc tế mà trong tố tụng thông luật không có sự tham gia của Viện kiểm sát.

Hơn nữa, dự thảo Luật cũng đã loại trừ thẩm quyền của Tòa án giải quyết vụ việc có liên quan đến lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước. Vấn đề này cũng đã được TANDTC báo cáo cấp có thẩm quyền cho ý kiến. Do đó, UBPLTP tán thành với đề xuất của cơ quan trình về việc không quy định Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát hoạt động xét xử của Tòa án chuyên biệt.