Tòa án chuyên biệt sẽ áp dụng thông luật, có Thẩm phán người nước ngoài xét xử

Thông tin sự cần thiết ban hành Luật, Chánh án Nguyễn Văn Quảng cho biết, Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/9/2025 quy định cơ quan, tổ chức thuộc Trung tâm tài chính quốc tế gồm Tòa án chuyên biệt được thành lập theo quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.

Đảng ủy Tòa án nhân dân tối cao được giao nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đánh giá các điều kiện trong nước và khu vực, khẩn trương đề xuất thành lập Tòa án chuyên biệt để giải quyết tranh chấp trong Trung tâm tài chính quốc tế theo chủ trương của Bộ Chính trị, triển khai đồng bộ việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Một trong những mục tiêu của việc thành lập Tòa án chuyên biệt nhằm góp phần thu hút đầu tư nước ngoài vào Trung tâm tài chính quốc tế; xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, tăng cường niềm tin của nhà đầu tư, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Chánh án Nguyễn Văn Quảng chia sẻ, trước đây ông có dịp gặp gỡ các nhà đầu tư quốc tế, điều họ thường băn khoăn khi xác định đầu tư vào Việt Nam là cơ chế để đưa dòng vốn vào và luân chuyển dòng vốn ra như thế nào?

Nếu trong trường hợp xảy ra các tranh chấp giữa các thành viên Trung tâm tài chính hoặc giữa thành viên Trung tâm tài chính với đối tác bên ngoài thì cơ chế giải quyết tranh chấp thế nào, ai là người đứng ra giải quyết?

Do đó, một trong những điều kiện để thu hút được các nhà đầu tư quốc tế vào Việt Nam và tạo niềm tin cho nhà đầu tư thì việc phải có ngay các cơ quan giải quyết tranh chấp, trong đó có Tòa án là rất cần thiết.

“Mục tiêu lớn nhất của chúng ta là thông qua Trung tâm tài chính quốc tế để trở thành kênh huy động vốn cho nền kinh tế, đặc biệt là các dự án lớn”, Chánh án Nguyễn Văn Quảng bày tỏ.

Theo Chánh án, Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế là một “sân chơi” quốc tế, đòi hỏi sự khác biệt về mặt pháp lý giữa Việt Nam và luật đang được áp dụng trên thế giới. Khác biệt lớn hiện nay là Việt Nam áp dụng theo hệ thống dân luật, còn Tòa án trong Trung tâm tài chính quốc tế theo hệ thống thông luật.

Trong quá trình xây dựng luật, Tòa án nhân dân tối cao tổ chức nhiều đoàn đi khảo sát ở một số quốc gia, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế phù hợp với điều kiện của Việt Nam nhằm tạo chính sách đặc thù, vượt trội cho Tòa án chuyên biệt.

Đề cập một số nội dung cụ thể, Chánh án cho biết, trong dự án luật, nguyên tắc tổ chức và hoạt động được kết hợp cả những nguyên tắc chung theo quy định của pháp luật Việt Nam, tuy nhiên thủ tục tố tụng linh hoạt, đặc thù theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

“Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế thiên về nguyên tắc theo hệ thống thông luật và phân cấp rất rõ. Cùng trong một Tòa án nhưng sự độc lập của 2 cấp xét xử sơ thẩm và phúc thẩm là độc lập hoàn toàn, đảm bảo tính linh hoạt, đặc thù và phù hợp với chuẩn mực của thông lệ quốc tế. Các phán quyết không bó hẹp trong các quy định của một quốc gia hay một bộ quy tắc nào mà áp dụng trên cơ sở các bên lựa chọn pháp luật”, Chánh án Nguyễn Văn Quảng nói.

Liên quan đến việc Thẩm phán là người nước ngoài được nêu trong dự thảo Luật, Chánh án Nguyễn Văn Quảng cho biết, đây là một vấn đề mà rất nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội băn khoăn.

Chánh án cho biết, theo quy định, Thẩm phán là công dân Việt Nam, tuy nhiên để tạo cơ chế giải quyết tranh chấp vượt trội, công bằng, hiệu lực, hiệu quả theo thông lệ quốc tế và niềm tin cho nhà đầu tư thì bắt buộc phải có Thẩm phán là người nước ngoài.

Nêu các lý do cụ thể, Chánh án Nguyễn Văn Quảng cho hay, Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội xác định ngôn ngữ hoạt động trong Trung tâm Tài chính là ngôn ngữ tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt.

Thực tế, đội ngũ công chức trong ngành Tòa án hiện nay chưa ai có đủ trình độ về ngôn ngữ để đảm bảo xét xử bằng tiếng Anh chuyên ngành, nhất là tiếng Anh chuyên ngành về thương mại và kinh tế quốc tế.

Đặc biệt, hầu hết các Thẩm phán đều được đào tạo theo hệ thống dân luật chứ chưa được đào tạo theo hệ thống thông luật. Bên cạnh đó, các Thẩm phán ở Việt Nam chưa có kinh nghiệm xét xử các vụ kiện mang tính quốc tế liên quan đến vấn đề tài chính và thương mại đầu tư.

“Việc Thẩm phán là người nước ngoài không phải làm mất đi chủ quyền quốc gia trong lĩnh vực tư pháp, bởi cơ chế bổ nhiệm Thẩm phán do Chủ tịch nước bổ nhiệm trên cơ sở đề nghị của Chánh án TANDTC”, Chánh án cho biết.

Đối với nội dung kiểm sát việc tuân theo pháp luật, dự thảo Luật không quy định Viện kiểm sát tham gia kiểm sát hoạt động tư pháp tại Tòa án chuyên biệt.

Chánh án Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh, đây không phải là vi hiến mà là yêu cầu thực tiễn. Bởi, trong Tòa án chuyên biệt theo nguyên tắc hệ thống thông luật chỉ có Thẩm phán và các bên. Việc này đã được cơ quan thẩm quyền chấp nhận.

Tại phiên thảo luận Tổ, đa số các đại biểu đều bày tỏ ý kiến tán thành dự thảo Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính. Đồng thời đánh giá cao, sự chuẩn bị nghiêm túc, công phu của Tòa án nhân dân tối cao đã bám sát và thể chế hóa đầy đủ các quan điểm chỉ đạo của Đảng, kết luận của cấp có thẩm quyền, áp dụng nguyên tắc của hệ thống thông luật trong giải quyết tranh chấp với nhiều quy định mới, đặc thù, vượt trội nhằm bảo đảm tính thu hút, cạnh tranh quốc tế.