Tập huấn về thẩm quyền xét xử các vụ án hình sự

Nhiều điểm mới quan trọng trong Bộ luật Hình sự năm 2025

Trình bày chuyên đề tại hội nghị, PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh tập trung phân tích những điểm mới cơ bản trong Bộ luật Hình sự năm 2025, đặc biệt là các quy định có tác động trực tiếp đến thẩm quyền và hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân khu vực. Điểm nổi bật là bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, gồm: Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; Gián điệp; Phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của Nhà nước; Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh; Vận chuyển trái phép chất ma túy; Tham ô tài sản; Nhận hối lộ; Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược.

Bộ luật cũng bổ sung nhóm đối tượng không thi hành án tử hình, bao gồm: Người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối, người đủ 75 tuổi trở lên và phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Đối với các tội tham ô và nhận hối lộ, người phạm tội chỉ được xem xét giảm án khi tự nguyện nộp lại ít nhất ¾ tài sản chiếm đoạt hoặc lập công lớn, hỗ trợ cơ quan chức năng thu hồi tài sản tham nhũng- một quy định thể hiện rõ tính nhân đạo nhưng vẫn nghiêm khắc, nhằm tăng cường hiệu quả thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng.

Ngoài ra, Bộ luật Hình sự 2025 cũng bổ sung tội danh “Sử dụng trái phép chất ma túy” (Điều 256a) - hình phạt từ 2 đến 3 năm tù, hoặc 3 đến 5 năm nếu tái phạm, kèm phạt tiền 50-500 triệu đồng. Việc hình sự hóa hành vi này được đánh giá là bước chuyển mạnh trong công tác quản lý xã hội và phòng, chống ma túy.

Một số điểm mới cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình sự 2025

Cùng với Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2025 ((BLTTHS) có nhiều điểm sửa đổi quan trọng. Việc sửa đổi, bổ sung BLTTHS năm 2025 xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp, tinh gọn tổ chức bộ máy, đặc biệt là Nghị quyết số 60-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Một trong những nội dung mới là quy định điều tra, truy tố và xét xử vắng mặt đối với người phạm tội bỏ trốn hoặc đang ở nước ngoài, nhưng vẫn bảo đảm đầy đủ quyền bào chữa của bị can, bị cáo. Quy định này được đánh giá là bước tiến lớn, khắc phục tình trạng tạm đình chỉ vụ án kéo dài, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để xử lý các vụ án có yếu tố nước ngoài.

Ngoài ra, việc thi hành án tử hình còn gặp nhiều khó khăn do chưa có thời hạn cụ thể để xem xét đơn xin ân giảm, dẫn đến kéo dài thủ tục và gây bức xúc trong dư luận. Việc sửa đổi BLTTHS nhằm khắc phục tình trạng này, đồng thời tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho hoạt động tố tụng trong điều kiện tổ chức bộ máy mới.

Bộ luật mới hướng tới việc giải quyết kịp thời các vấn đề cấp bách từ thực tiễn, đặc biệt là các vướng mắc trong thi hành án tử hình và điều tra, truy tố vắng mặt. Bổ sung quy định về điều tra, truy tố vắng mặt, cho phép cơ quan điều tra và Viện kiểm sát đề nghị truy tố hoặc quyết định truy tố vắng mặt bị can trong trường hợp người phạm tội bỏ trốn, đang ở nước ngoài và không thể triệu tập - với điều kiện vẫn bảo đảm quyền bào chữa. BLTTHS 2025 cho phép lập hồ sơ tố tụng điện tử, sử dụng chữ ký số, gửi và nhận văn bản tố tụng qua nền tảng số.

Những lưu ý dành cho Tòa án nhân dân khu vực khi triển khai thực hiện

Theo chuyên đề tập huấn, TAND khu vực cần lưu ý 6 nhóm vấn đề trọng tâm khi triển khai BLHS và BLTTHS năm 2025 gồm: Tiếp nhận và quản lý hồ sơ chuyển giao từ TAND cấp huyện, tỉnh (cũ), bảo đảm việc xét xử không gián đoạn và lưu trữ, tra cứu đúng thẩm quyền. Rà soát, số hóa hồ sơ án đình chỉ, tạm đình chỉ, án tích nhằm quản lý thống nhất, tránh sai sót khi thay đổi địa giới hành chính. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác chứng cứ điện tử và nâng cao năng lực Thẩm phán, Thư ký trong thao tác hồ sơ số. Đẩy mạnh xét xử lưu động, trực tuyến để tạo thuận lợi cho người dân trong điều kiện địa bàn rộng. Bảo đảm chất lượng xét xử các vụ án lớn, phức tạp được cấp tỉnh giao, thông qua đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và biệt phái Thẩm phán khi cần. Tăng cường hợp tác quốc tế trong tương trợ tư pháp hình sự, nhất là các vụ án có yếu tố nước ngoài, đảm bảo chứng cứ hợp pháp và tuân thủ quy định mới

Hội nghị tập huấn góp phần thống nhất nhận thức, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ ngành Tòa án, là bước chuẩn bị quan trọng cho việc triển khai thi hành đồng bộ các Bộ luật mới, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.