Quốc hội thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

Qua 20 năm thi hành, Luật đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, thúc đẩy hoạt động ghép tạng, mang lại cơ hội sống cho hàng nghìn người bệnh và lan tỏa nghĩa cử hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích nhân đạo.

Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh nhiều vấn đề mới, đòi hỏi phải sửa đổi toàn diện nhằm khắc phục bất cập, bảo đảm quyền lợi của người hiến, người được ghép và ngăn chặn các hành vi trục lợi.

Phát biểu tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội ghi nhận, đánh giá cao việc Chính phủ, Bộ Y tế kịp thời tiếp thu ý kiến, điều chỉnh những quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi. Theo dự thảo chỉnh lý, việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi; tuyệt đối cấm lấy bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi và lấy mô không tái sinh từ nhóm đối tượng này.

Đối với mô tái sinh, dự thảo quy định người dưới 18 tuổi chỉ được hiến cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, đồng thời phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt về sức khỏe, tư vấn độc lập và sự đồng ý của người hiến, cha mẹ hoặc người giám hộ.

Các đại biểu cho rằng, việc điều chỉnh này phù hợp với ý kiến của cử tri, nhân dân, song cần tiếp tục đánh giá đầy đủ tác động về y tế, đạo đức và sự đồng thuận xã hội.

Đặc biệt, phải phân biệt rõ sự đồng ý của cha mẹ với ý chí của người hiến; bảo đảm trẻ em được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và tuyệt đối không lấy mô nếu trẻ bày tỏ ý kiến phản đối, kể cả khi cha mẹ đã đồng ý.

Liên quan đến việc hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn đối với người dưới 18 tuổi, đại biểu đề nghị kiểm soát chặt chẽ quy trình xác định tình trạng chết, bảo đảm tính độc lập, khách quan, không để xảy ra tình trạng lợi dụng để phạm tội. Dự thảo cũng cần bổ sung nguyên tắc không lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên từng bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống.

Phát biểu giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, dự thảo Luật được xây dựng theo nguyên tắc mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; không tạo điều kiện cho hành vi ép buộc, lừa dối hay lợi dụng.

Về độ tuổi đăng ký hiến, Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến và giữ quy định người đăng ký hiến phải từ đủ 18 tuổi trở lên, nhằm bảo đảm người hiến có đầy đủ trách nhiệm đối với quyết định quan trọng này.

Dự thảo Luật đồng thời bổ sung nhiều quy định nhằm kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người; xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện lấy, ghép. Đáng chú ý, số nhóm hành vi bị nghiêm cấm được nâng từ 10 lên 21 nhóm, tạo cơ sở pháp lý để điều tra, xử lý các hành vi lạm dụng, trục lợi.

Dự thảo cũng bổ sung quy định cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; cấm tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể trái pháp luật.

Về quy trình xác định chết não, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, pháp luật hiện hành đã quy định chặt chẽ các tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng và số lần kiểm tra.

Theo đó, việc xác định chết não phải đáp ứng 8 tiêu chuẩn lâm sàng, 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng và được thực hiện 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ. Dự thảo Luật tiếp tục bổ sung Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến tặng và lấy, ghép mô, tạng.

Đối với người dưới 18 tuổi, Bộ trưởng khẳng định, dự thảo chỉ cho phép hiến một số loại mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi; đồng thời nghiêm cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể từ người sống thuộc nhóm tuổi này.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ bổ sung nguyên tắc trong quá trình tư vấn, nguyện vọng và sự đồng ý của trẻ em phải được đặt lên hàng đầu, phù hợp với tinh thần bảo vệ trẻ em. Dự thảo cũng bổ sung quy định không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể nếu người hiến từ chối tại bất kỳ thời điểm nào.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá cao những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu, đồng thời nhấn mạnh đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật cả về chính sách và kỹ thuật lập pháp, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo Tổng Thư ký Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo, tổng hợp đầy đủ ý kiến, nghiên cứu tiếp thu, giải trình thấu đáo, hoàn thiện dự thảo Luật với chất lượng cao nhất để trình Quốc hội xem xét.