Đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện cơ chế thực hiện dân chủ trên nền tảng số

Sáng 30/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Cần phân định rõ các hình thức dân chủ trên môi trường số

Phát biểu thảo luận, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho rằng, thực hiện dân chủ ở cơ sở trên nền tảng số là vấn đề mới, có ý nghĩa lâu dài. Việc bổ sung phương thức số là cần thiết, tuy nhiên phải bảo đảm rõ ràng, thống nhất và không làm ảnh hưởng đến quyền tham gia dân chủ của người dân.

Để bảo đảm quyền lựa chọn của người dân, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 4 Điều 7 nguyên tắc: “Việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số không được làm mất hoặc hạn chế quyền của người dân được lựa chọn các hình thức tham gia dân chủ khác theo quy định của pháp luật”.

Theo đại biểu, dự thảo Luật mở rộng các hình thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số. Cụ thể, thông tin có thể được công khai qua cổng thông tin điện tử, nền tảng số, mạng viễn thông và mạng xã hội; người dân có thể tham gia ý kiến thông qua cổng thông tin điện tử, ứng dụng số, mạng viễn thông và mạng xã hội. Dự thảo cũng cho phép thực hiện biểu quyết trực tuyến.

Từ những quy định này, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng cần phân biệt rõ giá trị pháp lý của từng hình thức. Công khai thông tin là để người dân biết; lấy ý kiến là để cơ quan có trách nhiệm tổng hợp, tiếp thu và giải trình; còn biểu quyết là hành vi thể hiện ý chí, có thể trực tiếp hình thành quyết định của cộng đồng dân cư. Vì vậy, ba hoạt động này không thể có cùng giá trị pháp lý.

“Tôi đề nghị làm rõ đâu là lấy ý kiến, đâu là biểu quyết; giá trị pháp lý của từng hình thức và điều kiện để một kết quả điện tử được coi là hợp lệ. Một lượt ‘đồng ý’ trên mạng xã hội không thể mặc nhiên được coi là một phiếu biểu quyết có giá trị pháp lý”, đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh.

Đối với biểu quyết trực tuyến, đại biểu yêu cầu phải bảo đảm nguyên tắc “đúng người – đúng quyền – đúng một lần”. Đồng thời, dự thảo Luật cần bổ sung các yêu cầu về khả năng kiểm chứng, kiểm toán và cơ chế xử lý sự cố đối với kết quả điện tử.

Bảo đảm người dân thực hiện quyền dân chủ thực chất

Góp ý về chuyển đổi số gắn với phát huy quyền làm chủ của Nhân dân ở cơ sở, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) nhấn mạnh các phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.

Về nguyên tắc “dân biết”, đại biểu cho rằng người dân phải được tiếp cận đầy đủ, kịp thời, rõ ràng và thuận tiện các thông tin. Việc công khai không nên chỉ dừng lại ở đăng tải văn bản lên nền tảng số, mà phải bảo đảm người dân nắm và hiểu được những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Đại biểu kiến nghị bổ sung trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc công khai thông tin trên nền tảng số theo tiêu chí dễ tìm, dễ hiểu, dễ kiểm chứng; đồng thời duy trì các hình thức công khai truyền thống phù hợp với những người dân chưa có điều kiện sử dụng công nghệ.

Đối với nguyên tắc “dân bàn”, đại biểu đánh giá việc mở rộng các hình thức họp, lấy ý kiến Nhân dân qua nền tảng số là cần thiết. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là tạo điều kiện để người dân đóng góp ý kiến mà còn phải bảo đảm mọi ý kiến đều được ghi nhận, xem xét và phản hồi công khai.

Đại biểu đề nghị quy định thời hạn hoàn thành việc tổng hợp, tiếp thu, giải trình trong trường hợp pháp luật chuyên ngành chưa có quy định. Việc công khai cần được thực hiện chi tiết theo từng nhóm vấn đề, nêu rõ nội dung nào được tiếp thu, nội dung nào không được tiếp thu và lý do cụ thể để người dân thuận tiện tra cứu, giám sát.

Về nguyên tắc “dân làm”, đại biểu cho rằng chuyển đổi số cần giúp người dân không chỉ tham gia vào công việc chung mà còn trực tiếp theo dõi tiến độ, chất lượng và kết quả thực hiện.

Theo đó, cần cụ thể hóa cơ chế theo dõi kiến nghị trên các hệ thống số hiện có, từ cấp mã tra cứu, xác nhận tiếp nhận, cập nhật cơ quan thụ lý, thời hạn giải quyết đến tiến độ và kết quả thực hiện cuối cùng.

Đối với nguyên tắc “dân thụ hưởng”, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nhấn mạnh đây là thước đo cuối cùng để đánh giá hiệu quả chuyển đổi số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đại biểu đề xuất cụ thể hóa các tiêu chí định lượng về tỷ lệ kiến nghị được xử lý đúng hạn, mức độ hài lòng của Nhân dân, đồng thời gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện.

Bên cạnh đó, cần có giải pháp bảo đảm người cao tuổi, người khuyết tật và những đối tượng chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ vẫn thực hiện đầy đủ quyền dân chủ thông qua các hình thức phù hợp.

Không để chuyển đổi số tạo khoảng cách về quyền dân chủ

Cùng quan tâm đến khả năng tiếp cận dân chủ số, đại biểu Chamaléa Thị Thủy (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) đánh giá dự thảo Luật đã bổ sung nguyên tắc Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi thực hiện dân chủ ở cơ sở; đồng thời mở rộng các hình thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số.

Tuy nhiên, theo đại biểu, việc mở rộng dân chủ số nếu không gắn với giải pháp về hạ tầng và điều kiện tiếp cận thực tế sẽ dễ tạo ra khoảng cách về quyền giữa các vùng miền.

Thực tế, tại các thôn, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và hải đảo, hạ tầng viễn thông, sóng 4G/5G chưa đồng đều; tỷ lệ người dân sở hữu thiết bị thông minh và kỹ năng sử dụng công nghệ còn hạn chế.

Một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số cũng chưa thông thạo tiếng phổ thông. Vì vậy, nếu chính quyền cơ sở chỉ đăng tải thông tin hoặc tổ chức lấy ý kiến qua cổng thông tin điện tử, ứng dụng số thì một bộ phận người dân có nguy cơ khó thực hiện đầy đủ quyền dân chủ ở cơ sở.

Từ thực tế này, đại biểu kiến nghị dự thảo Luật cần quy định rõ việc ứng dụng nền tảng số phải được thực hiện song song với duy trì ổn định, hiệu quả các phương thức dân chủ trực tiếp truyền thống như họp thôn, tổ dân phố.

Phát biểu giải trình, làm rõ những vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nhấn mạnh dự án Luật quán triệt việc thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, chủ trương, định hướng của Đảng về phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát và dân thụ hưởng”.

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết dự thảo Luật bổ sung các quy định về nguyên tắc thực hiện, quyền và nghĩa vụ của công dân khi tham gia ý kiến, bàn và quyết định bằng hình thức trực tuyến; quy định biện pháp bảo đảm và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, tổ chức trong xây dựng, thiết lập nền tảng số.

Trong đó, dự thảo Luật chú trọng các biện pháp giúp người dân dễ tiếp cận, tham gia phản ánh, kiến nghị và giám sát trên môi trường số; bảo đảm tính xác thực, lưu trữ và bảo mật thông tin, dữ liệu cũng như kết quả thực hiện dân chủ.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cũng khẳng định, việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số được triển khai song song với các phương thức truyền thống, bảo đảm quyền tiếp cận và tham gia của người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống tại khu vực biên giới, hải đảo, miền núi và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, không tạo khoảng trống pháp lý, không làm phát sinh rào cản, tăng chi phí hoặc hạn chế quyền của người dân.