"Tháng Tám giỗ Cha": Sống mãi bóng dáng một biểu tượng bất tử

Nốt trầm linh thiêng bên hạ lưu sông Lam

Dưới tán cây cổ thụ, đền Đức Thánh Trần tại xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh phảng phất mùi trầm thơm ngát nhân dịp ngày giỗ lần thứ 726 của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn (20/8/1300 – 20/8/2026 âm lịch).

Tham dự lễ giỗ có Thiếu tướng Trần Đức Thắng (Bí thư Đảng ủy Cục Chính trị - Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 7) và đại diện cấp ủy, chính quyền địa phương cùng đông đảo nhân dân trong vùng.

Giữa làn khói hương mờ ảo, những nén nhang thành kính được thắp lên, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với vị anh hùng dân tộc.

Hơn 400 năm trước, tổ tiên vùng đất này đã lập đền thờ Ngài tại thôn Hải Tây (nay là thôn Vân Hải, xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh). Ngôi đền từng trải qua bao cuộc hưng phế của lịch sử. Đến năm 2018, nhờ sự chung tay của chính quyền, các mạnh thường quân và nhân dân, đền được xây dựng lại bề thế trên diện tích 9.000 m².

Nơi chính điện trang nghiêm, hai đạo sắc phong cổ quý hiếm thời Nguyễn vẫn được lưu giữ vẹn nguyên. Đặc biệt, đạo sắc phong bằng giấy dó vẽ rồng ẩn trong mây ban vào năm Khải Định thứ 9 (1924) đã tôn vinh Ngài là bậc “Thượng đẳng thần trác vĩ dực bảo trung hưng” – bậc thần tối cao có công lao kỳ vĩ, phò tá bảo vệ vương triều. Sắc lệnh của nhà vua chuẩn y cho dân làng Cổ Đạm tiếp tục phụng thờ để làm rạng rỡ nghi thức tri ân của đất nước.

Năm 2021, đền chính thức được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Truyền ngôn kể lại rằng, dẫu ở triều đại nào, khói hương nơi đây chưa bao giờ lạnh tắt. Đức Thánh Trần trong tâm thức người Cổ Đạm nói riêng còn hóa thành vị thần bảo hộ, che chở xóm làng qua từng mùa dông bão.

Hào khí Đông A và vương phủ Vạn Kiếp

Để hiểu vì sao một vị tướng khi nằm xuống lại được nhân dân cả nước sùng kính gọi bằng "Cha", phải ngược dòng lịch sử về thế kỷ XIII. Đức Thánh Trần tên thật là Trần Quốc Tuấn (1228 - 1300), là con trai của An Sinh Vương Trần Liễu và là cháu ruột của vua Trần Thái Tông. Sinh ra vào thời kỳ đất nước đứng trước họa xâm lăng, ông được giao trọng trách tối cao là Quốc công Tiết chế, thống lĩnh toàn bộ quân đội Đại Việt.

Tên tuổi của Ngài gắn liền với chiến công ba lần đại bại quân Nguyên Mông hung hãn – đội quân vó ngựa từng giẫm nát từ Á sang Âu. Những chiến thắng lẫy lừng ở Hàm Tử, Chương Dương… và đặc biệt là trận thủy chiến tạc vào lịch sử trên sông Bạch Đằng năm 1288 đã khẳng định thiên tài quân sự kiệt xuất của ông.

Không chỉ là một nhà thao lược vĩ đại để lại cho hậu thế áng thiên cổ hùng văn "Hịch tướng sĩ", ông còn là biểu tượng tuyệt đối của lòng trung quân ái quốc và tinh thần đại đoàn kết dân tộc.

Điển tích "Tắm thơm hóa giải tị hiềm" là minh chứng rõ nét về tinh thần ấy. Trong bối cảnh gia tộc có hiềm khích lớn, Ngài đã chủ động đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, cởi áo tắm cho tướng quốc Trần Quang Khải để xóa bỏ tị hiềm. Đồng thời, dạy tướng sĩ phải hòa thuận, trên dưới một lòng.

Khi sắp lâm chung, Ngài vẫn dặn vua Trần: "Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc". Ngày 20 tháng Tám năm Canh Tý (1300), Ngài tạ thế tại vương phủ Vạn Kiếp (Hải Dương), để lại niềm tiếc thương vô hạn cho vua tôi nhà Trần và muôn dân trăm họ. Vua Trần đã phong tặng danh hiệu cao quý: "Thái sư thượng phụ quốc công Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương”, còn nhân dân đã tôn Ngài làm vị Thánh tối cao.

Khi câu ca xưa quyện hòa vào sóng nước Lam Giang

Rời Cổ Đạm, men theo con đê lộng gió, đến Di tích lịch sử - văn hóa Quốc gia đền Chợ Củi (xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh). Lời văn tế dâng lên Ngài ngân vang trong không gian linh thiêng, như một gạch nối mượt mà đưa câu ca cổ xưa thấm sâu vào hồn đất, hồn sông nơi này.

Người Việt vẫn truyền tụng: "Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ”. Thật tự nhiên, câu ca ấy đã tìm thấy điểm tựa tâm linh hài hòa ngay bên dòng sông Lam. Người “Cha” vĩ đại chính là Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn với ngày mất vào tháng Tám; còn người “Mẹ” thánh thiện chính là Thánh Mẫu Liễu Hạnh với ngày hóa vào tháng Ba âm lịch. Một vị bảo hộ cho giang sơn bờ cõi, một vị chở che cho cuộc sống đời thường xóm làng. Sự kết hợp ấy tạo nên một chu kỳ tri ân vẹn tròn của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và gắn kết cộng đồng.

Những nén tâm nhang được thành kính thắp lên, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, ta mới hiểu biểu tượng ấy bất tử như thế nào.

Bước ra khỏi khuôn viên đền, tiếng trống hội đã xa dần. Nắng trưa rải vàng trên dòng Lam Giang phẳng lặng. Khói hương ngàn năm vẫn bay lên, nhắc nhở thế hệ hôm nay về lòng yêu nước và trách nhiệm giữ gìn từng tấc đất biên cương độc lập.