Hoàn thiện thể chế để khơi thông dư địa phát triển kinh tế biển

Diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Ngày Đại dương thế giới (8/6) và Tháng hành động vì môi trường năm 2026, hội thảo được xem là diễn đàn quan trọng để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, đề xuất giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, chính sách đối với lĩnh vực kinh tế biển.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển, yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý ngày càng trở nên cấp thiết. Nhiều ý kiến tại hội thảo tập trung vào việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới cũng như khai thác hiệu quả hơn các tiềm năng, lợi thế từ biển.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, sau 8 năm triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, nhiều cơ chế, chính sách đã được ban hành, tạo động lực cho các ngành kinh tế biển phát triển. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của quốc gia có hơn 3.260 km bờ biển, vùng biển rộng khoảng 1 triệu km² và trên 4.000 hòn đảo lớn nhỏ.

Theo Thứ trưởng, một trong những rào cản lớn hiện nay là sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật và cơ chế quản lý. Nhiều nội dung của Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đang giao thoa với Luật Điện lực, Luật Hàng hải và các quy định thuộc thẩm quyền quản lý của nhiều bộ, ngành khác nhau. Điều này khiến quá trình triển khai dự án kéo dài, phát sinh thủ tục và làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp.

“Việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo không chỉ nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn phải giải quyết được những vướng mắc trong thực tiễn, tạo không gian phát triển cho các ngành kinh tế biển mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, khai thác tài nguyên biển sâu hay du lịch biển, đảo”, ông Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh.

Thứ trưởng cũng cho rằng Việt Nam đang sở hữu nhiều dư địa phát triển kinh tế biển chưa được khai thác hiệu quả. Trong đó, tiềm năng khoáng sản biển sâu được đánh giá rất lớn, đặc biệt là các loại khoáng sản chiến lược có giá trị kinh tế cao. Bên cạnh đó, du lịch biển, đảo dù có nhiều lợi thế cạnh tranh nhưng vẫn chưa phát huy hết tiềm năng do những hạn chế về cơ chế thu hút đầu tư và phát triển hạ tầng.

Tại hội thảo, TS. Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương), đề xuất 9 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững kinh tế biển trong giai đoạn mới. Các giải pháp tập trung vào đổi mới tư duy quản trị biển; hoàn thiện thể chế, chính sách; phát triển doanh nghiệp biển; đẩy mạnh khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; đầu tư hạ tầng kinh tế biển; bảo vệ môi trường, hệ sinh thái biển; nâng cao đời sống cư dân vùng biển; gắn phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh và tăng cường hợp tác quốc tế.

Đáng chú ý, nhiều địa phương đã chia sẻ những khó khăn, thách thức trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế biển. Đại diện UBND tỉnh Quảng Ninh cho biết, mặc dù sở hữu hơn 250 km bờ biển, trên 2.770 hòn đảo tự nhiên cùng hệ thống cảng biển và cửa khẩu quan trọng, địa phương vẫn đang đối mặt với nhiều “nút thắt” về thể chế và hạ tầng.

Theo đó, độ mở của nền kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng cảng biển; hệ thống hậu cần nghề cá và logistics thủy sản còn thiếu đồng bộ; xung đột không gian phát triển giữa công nghiệp, du lịch và bảo tồn ngày càng rõ nét; trong khi tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn đang tạo áp lực lớn lên sinh kế ven biển.

Ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, cho rằng dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi sẽ tạo nền tảng pháp lý cho mô hình quản trị biển hiện đại, góp phần khơi thông nguồn lực đầu tư và thúc đẩy các ngành kinh tế biển phát triển bền vững.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo luật là mở rộng phạm vi điều chỉnh từ quản lý tài nguyên, môi trường biển sang quản trị tổng hợp tài nguyên, không gian biển và môi trường biển. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng phát triển hiện nay khi biển không chỉ là nguồn tài nguyên mà còn là không gian phát triển đa ngành, gắn với các mục tiêu kinh tế, quốc phòng, an ninh và lợi ích chiến lược quốc gia.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng, để kinh tế biển thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước, cần sớm tháo gỡ các rào cản thể chế, xây dựng chính sách đủ mạnh để thu hút đầu tư, phát triển các ngành kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp. Đây cũng là điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển trong những thập niên tới.