El Niño hình thành, nguy cơ nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn gia tăng

El Niño tiếp tục mạnh lên và có thể kéo dài sang đầu năm 2027

Theo cơ quan Khí tượng, quá trình hình thành El Niño năm nay diễn ra tương đối nhanh. Số liệu quan trắc cho thấy, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Niño 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5 độ C vào tháng 5 và tăng lên khoảng +0,7 độ C vào đầu tháng 6, cho thấy El Niño đã chính thức hình thành.

So với diễn biến thông thường, thời gian chuyển từ trạng thái trung tính sang El Niño được đánh giá là khá ngắn, phản ánh sự ấm lên nhanh của vùng trung tâm Thái Bình Dương cùng sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển.

Các dự báo hiện nay cho thấy El Niño gần như chắc chắn sẽ duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh lên trong những tháng còn lại của năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027.

Xác suất xuất hiện El Niño với cường độ rất mạnh hiện ở mức khoảng 60-65%, có diễn biến tương tự El Niño năm 2023 và cường độ tương đương sự kiện El Niño 2015-2016.

Nếu xảy ra, đây có thể là một trong những đợt El Niño mạnh nhất kể từ năm 1950.

Nguy cơ nắng nóng, hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhận định, dưới tác động của El Niño, nền nhiệt trên phạm vi cả nước trong các tháng cuối năm 2026 có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026, nhiệt độ có thể cao hơn từ 1-2 độ C.

Trong thời gian còn lại của mùa hè, khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn trung bình nhiều năm, thậm chí có thể ghi nhận những giá trị nhiệt độ vượt mức lịch sử.

Bên cạnh đó, El Niño thường gây thiếu hụt lượng mưa trên hầu hết các khu vực của cả nước, phổ biến từ 25-50%, rõ rệt nhất tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Tình trạng này làm gia tăng nguy cơ xảy ra hạn hán cục bộ hoặc trên diện rộng tại những khu vực có nhu cầu sử dụng nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt.

Nếu kịch bản El Niño rất mạnh xuất hiện, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Hệ quả là nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể gia tăng trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Niño, cơ quan khí tượng lưu ý vẫn có thể xuất hiện những cơn bão rất mạnh gây thiệt hại lớn, do đó không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.

Đáng chú ý, trong điều kiện El Niño, lượng mưa có xu hướng giảm nhưng vẫn có thể xuất hiện những trận mưa cực đoan lập kỷ lục. Thực tế, trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh cuối tháng 7/2015 hay đợt lũ lớn lịch sử sau bão số 9 (Ketsana) năm 2009 tại Quảng Nam - Quảng Ngãi đều xảy ra trong bối cảnh El Niño.

Những đợt El Niño mạnh trong lịch sử thiên tai khốc liệt như nào ở Việt Nam?

Nhìn lại sự kiện El Niño 2015-2016, Việt Nam đã trải qua nhiều đợt nắng nóng gay gắt và kéo dài. Tại khu vực Bắc Trung Bộ, nhiệt độ phổ biến từ 39-41 độ C, trong đó mức cao nhất được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5/2015.

Cùng với đó, lượng mưa thiếu hụt kéo dài từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016 khiến dòng chảy trên nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ suy giảm đáng kể. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng, gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Trong khi đó, năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta và cường độ khi đổ bộ không mạnh.

Theo cơ quan Khí tượng, những diễn biến trong giai đoạn 2015-2016 cho thấy tác động đáng lo ngại nhất của El Niño đối với Việt Nam thường là nắng nóng kéo dài, thiếu hụt mưa, hạn hán và xâm nhập mặn, trong khi số lượng bão có xu hướng giảm so với trung bình nhiều năm.